تنبیه دیرهنگام: تحریم شهرکهای اسرائیل از سوی بریتانیا، کانادا و فرانسه؛ اسرائیل کنسولگری بریتانیا در شرق اورشلیم را تعطیل کرد
سه کشور سرانجام در قبال تجارت با شهرکهایی که از دیرباز در حقوق بینالملل غیرقانونی شناخته شدهاند اقدام کردند، اما تحریمها تنها محصولات کشاورزی را شامل میشود، تنها سه کشور در آن مشارکت دارند، و واکنش اسرائیل سریع بوده است؛ امری که هزینه دههها مماشات غرب در موضوع فلسطین و اسرائیل را آشکار میسازد.
پس از دههها چشمپوشی و حتی همدستی با گسترش شهرکها در کرانه باختری، بریتانیا، کانادا و فرانسه سرانجام تحریمهای تجاری علیه اسرائیل اعمال کردند. به گزارش NPR، وزیر امور خارجه بریتانیا شهرکنشینان کرانه باختری را «تروریستهای شهرکی» توصیف کرد و آنان را به اجرای «پاکسازی قومی» در آن منطقه متهم نمود و ممنوعیت واردات محصولات شهرکها را اعلام کرد. کانادا و فرانسه بلافاصله از این اقدام پیروی کرده و هر یک تحریمهای جداگانهای وضع کردند.
این نخستین بار است که متحدان اصلی غرب در موضوع شهرکها اقدامات تجاری تنبیهی علیه اسرائیل اتخاذ میکنند. مقیاس و زمانبندی این اقدامات، میراث مماشات طولانیمدت را آشکار میسازد: ساخت شهرکها از سال ۱۹۶۷ تاکنون همواره از سوی حقوق بینالملل غیرقانونی تلقی شده است، اما تنها در سال ۲۰۲۶ بود که ممنوعیت سه کشور را به دنبال آورد. NPR با استناد به دادههای سازمان ملل متحد اشاره میکند که از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون، بیش از ۳۰۰۰ مورد حمله شهرکنشینان در کرانه باختری رخ داده است و تنها در سال جاری، دستکم ۷۹ فلسطینی به دست شهرکنشینان و ارتش اسرائیل کشته شدهاند.
واکنش اسرائیل سریع و قاطع بود. به گزارش NPR، وزیر امور خارجه اسرائیل، گیدئون ساعر، موضع بریتانیا را «دروغ شرمآور»، «تحریف اخلاقی» و دارای ماهیت یهودستیزانه خواند. او در سخنرانی عمومی گفت: «به دولت کارگری و به هر دولتی در جهان که گمان میکند میتواند اسرائیل را وادار به عمل بر خلاف منافع امنیت ملیاش کند، میگویم — شما هیچ شانسی برای موفقیت ندارید.» اسرائیل بلافاصله اعلام کرد که کنسولگری بریتانیا در شرق اورشلیم، که عمدتاً مسئول امور فلسطینی است، را تعطیل میکند و نام تعدادی از دیپلماتهای بریتانیایی را در فهرست اخراج قرار میدهد.
واکنش فلسطینیان آمیخته با استقبال محتاطانه و تردید ریشهدار بود. رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین در بیانیهای از تحریمها استقبال کرد. در روستای دوما در کرانه باختری — روستایی که خشونت شهرکنشینان در آن شدید بوده است — رئیس روستا، سلیمان دوابشه، از طریق مترجم به NPR گفت که این تصمیمات «بر ما تأثیر میگذارد و برای فلسطینیان کرانه باختری اهمیت زیادی دارد». اما او در عین حال نسبت به تغییر واقعی دولت اسرائیل ابراز تردید کرد، زیرا «دولت به حقوق بینالملل احترام نمیگذارد». در روستای دوما از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون، چندین ساکن به دست شهرکنشینان کشته شده و خودروها و خانهها به آتش کشیده شدهاند.
اثربخشی اقتصادی واقعی تحریمها در حال حاضر بسیار محدود است. به گزارش NPR، ایران یاشیو، اقتصاددان دانشگاه تلآویو، اشاره میکند که حجم صادرات محصولات کشاورزی اسرائیل به بریتانیا بسیار اندک است. یاشیو به NPR گفت: «اگر این یک اقدام تحریمی بزرگ و گسترده باشد — که در حال حاضر چنین نیست — آنگاه تأثیر واقعی خواهد داشت، نه اقداماتی که اکنون اجرا میشود.» اجرایی شدن رسمی تحریمها ماهها زمان خواهد برد.
چشمانداز سیاسی نیز به همان اندازه نامطمئن است. اسرائیل قرار است در پایان اکتبر انتخابات برگزار کند، اما به گزارش NPR، هیچیک از نامزدهای اصلی، گسترش شهرکها یا راهحل دو کشوری را در دستور کار مبارزات انتخاباتی خود قرار ندادهاند. پس از روی کار آمدن دولت جدید، احتمال به حالت تعلیق درآمدن تحریمها وجود دارد. تحلیل یاشیو به نکته کلیدی مسئله اشاره دارد: اینکه آیا بریتانیا، کانادا و فرانسه اراده سیاسی لازم برای ارتقای تحریمها به سطح اتحادیه اروپا — بزرگترین شریک تجاری اسرائیل — را دارند، مشخص خواهد کرد که این اقدامات واقعاً یک تغییر سیاست بنیادین به شمار میروند یا بار دیگر یک اقدام دیرهنگام و محدود.
اقدام متقابل اسرائیل در تعطیلی کنسولگری بریتانیا در شرق اورشلیم، بهویژه هزینه واقعی این بازی را آشکار میسازد. این کنسولگری برای دههها نقش اصلی تعاملات بریتانیا با فلسطینیان را بر عهده داشته و یکی از کانالهای اصلی دسترسی فلسطینیان به خدمات کنسولی و روادید بریتانیا بوده است. این تعطیلی در عمل بار سیاسی تحریمها را بر دوش جامعه مدنی فلسطین میگذارد — که دقیقاً همان پیامد ساختاری است که غرب در دهههای گذشته به بهانه «میانجیگری بیطرفانه» از آن طفره رفته است.
هنوز دیدگاهی نیست. گفتوگو را آغاز کنید.