تعرفه‌ها چون چکش، حمایت ترامپ: چگونه آمریکا عمیقاً در انتخابات برزیل دخالت می‌کند

به گزارش شبکه الجزیره، در حالی که کمتر از یک ماه به روز برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل (۴ اکتبر) باقی مانده، صاحب کاخ سفید دونالد ترامپ بار دیگر اهرم تعرفه‌ها را به سوی بزرگ‌ترین اقتصاد آمریکای جنوبی کشیده است. در ژوئن امسال، ترامپ با بهانه «رفتارهای تجاری ناعادلانه» تعرفه‌ای ۲۵ درصدی بر بخشی از محصولات صادراتی برزیل به آمریکا وضع کرد. این دومین بار در کمتر از یک سال است که دولت ترامپ با ابزار تعرفه به برزیل فشار می‌آورد؛ سال گذشته او تعرفه‌ای ۵۰ درصدی بر شماری از کالاهای برزیلی وضع کرده و دلیل آن را نحوه رفتار دولت برزیل با رئیس‌جمهور پیشین ژایر بولسونارو اعلام کرده و محاکمه مربوطه را آشکارا «آزار و شکنجه سیاسی» توصیف کرده بود. آن دسته از تعرفه‌ها بعدها لغو شد، اما دور جدید تعرفه ۲۵ درصدی بار دیگر به اجرا درآمده است. تحلیل شبکه الجزیره نشان می‌دهد که ترامپ از این طریق به دولت لولا فشار می‌آورد تا پیگرد قضایی بولسونارو را متوقف کند.

گزارش شبکه الجزیره همچنین اشاره می‌کند که آن دسته از تعرفه‌های سال گذشته در نهایت به یک برگ برنده سیاسی برای لولا تبدیل شد؛ او موفق شد خشم عمومی را متوجه خانواده بولسونارو کند و یک نظرسنجی در ژوئیه ۲۰۲۵ نشان داد که نرخ محبوبیت او برای نخستین بار در طول نه ماه پس از اعلام تعرفه‌ها، از مرز ۵۰ درصد عبور کرد. با این حال، درباره اینکه دور جدید تعرفه ۲۵ درصدی نیز بتواند بار دیگر به سود لولا تمام شود، لئوناردو پاس، کارشناس علوم سیاسی بنیاد واگاس، نظری محتاطانه دارد و معتقد است که مگر آنکه دولت بتواند بار مالیاتی تازه را با دغدغه‌های ملموس مصرف‌کنندگان عادی پیوند بزند، استخراج یک سود آرای روشن از آن دشوار خواهد بود.

مداخله ترامپ در انتخابات برزیل به ابزار اقتصادی محدود نمی‌شود. در ژوئن امسال، او در شبکه‌های اجتماعی انتخابات برزیل را «آزمون بزرگ بعدی» در دستور کار «آمریکا را دوباره بزرگ کن» خود توصیف کرد. روابط نزدیک خانواده بولسونارو با دولت ترامپ باعث شده است که سیاست خارجی، که معمولاً در انتخابات برزیل نقشی حاشیه‌ای دارد، امسال نقشی برجسته‌ و غیرمعمول ایفا کند. بولسونارو به دلیل آنچه نقشه‌ریزی برای کودتا پس از شکست در انتخابات ۲۰۲۲ در برابر لولا دانسته شده، محکوم شده است. پسر او، سناتور فلاویو بولسونارو، با حمایت پدر نامزدی جناح راست را به دست آورده و به رقیب اصلی لولا در دومین دوره تلاش لولا برای کسب چهارمین دوره ریاست‌جمهوری بی‌سابقه تبدیل شده است. لولا در سال ۲۰۲۲ تنها با اختلاف ۱.۸ درصدی بر بولسونارو غلبه کرد؛ این نزدیک‌ترین انتخابات ریاست‌جمهوری در تاریخ برزیل بود.

این رویارویی در زمینه‌ای رخ می‌دهد که موج راست‌گرایانه در آمریکای جنوبی جریان دارد. در طول ۱۲ ماه گذشته، انتخابات ریاست‌جمهوری در بولیوی, شیلی, کلمبیا, اکوادور و پرو با پیروزی نامزدهای راست‌گرا همراه بوده است. شبکه الجزیره به نقل از لئوناردو پاس، کارشناس علوم سیاسی بنیاد واگاس، تحلیل می‌کند که این موج بیشتر ناشی از واکنش رأی‌دهندگان نسبت به احزاب حاکم و عوامل داخلی است. پاس نمونه آرژانتین را مطرح می‌کند؛ جایی که اقتصاددان لیبرال میلی در سال ۲۰۲۳ به قدرت رسید، زیرا دولت پیشین میراث‌گذار تورم افسارگسیخته بود.

با این حال، نقش «حمایت» دولت ترامپ نیز غیرقابل انکار است. گزارش شبکه الجزیره نوعی عدم تقارن قدرت را توصیف می‌کند: دولت آمریکا آشکارا از رهبران راست‌گرا حمایت می‌کند و با ابزارهایی مانند تعرفه‌ها و مواضع دیپلماتیک، اهرم اقتصادی را با فشار سیاسی گره می‌زند و بر روندهای دموکراتیک کشورهای آمریکای لاتین نفوذ می‌کند. میزان واکنش منفی این رویکرد در کشورهای مختلف آمریکای جنوبی متفاوت بوده، اما این امر ساختار گفتمانی انتخابات برزیل را به طور ملموس دگرگون کرده و «طرفداری یا مخالفت با آمریکا» را به برچسبی تبدیل کرده است که نامزدها نمی‌توانند از آن طفره بروند.

بازگشت به خود رقابت‌های انتخاباتی، دست لولا چندان پُر نیست. شبکه الجزیره اشاره می‌کند که با وجود اینکه میانگین رشد سالانه تولید ناخالص داخلی برزیل در دوره او به ۳ درصد نزدیک شده و نرخ بیکاری در پایان سال ۲۰۲۵ به پایین‌ترنها ۵.۱ درصد رسیده، اما افزایش بدهی‌ها، نرخ‌های بهره بالا و هزینه‌های سنگین زندگی، حس مردم از دستاوردهای اقتصادی را مخدوش کرده است. ماریو سرژیو لیما، تحلیل‌گر برزیلی مؤسسه مشاوره سیاست‌گذاری Medley Advisors، صراحتاً می‌گوید: «این مسئله استطاعت مالی است. فقط گرانی چیزها نیست، بلکه مردم توان پرداخت ندارند. نرخ مالکیت مسکن کاهش یافته، نیاز به درآمد بسیار بالاست، و مردم حس می‌کنند که گیر افتاده‌اند.»

برای مقابله با این فشارها، دولت لولا برنامه‌های پرهزینه‌ای مانند گسترش اعتبار، معافیت‌های مالیاتی بر درآمد، یارانه سوخت و بخشودگی بدهی را به اجرا گذاشته است. اسوالدو آمارال، پژوهشگر افکار عمومی دانشگاه کمپیناس، اظهار می‌دارد: «دولت از تلاش برای جلب دل‌ها دست کشیده و به سراغ جلب جیب‌ها رفته است.» او اشاره می‌کند که پایگاه سنتی طبقه کارگر حزب کارگری لولا دستخوش تحولی عمیق شده است؛ اعضای اتحادیه‌ها کاهش یافته‌اند، مشاغل غیررسمی افزایش یافته‌اند و در حال حاضر حدود 2.1 میلیون نفر از طریق پلتفرم‌های دیجیتالی مانند تاکسی‌های اینترنتی و تحویل غذا امرار معاش می‌کنند. این رأی‌دهندگان نسبت به جنبش‌های سنتی حقوق کارگری بدبین هستند.

در موضوع امنیت، لولا در موضع ضعف آشکاری قرار دارد. شبکه الجزیره به نقل از داده‌های مؤسسه نظرسنجی Quaest اشاره می‌کند که ۳۳ درصد از رأی‌دهندگان، امنیت عمومی را مهم‌ترین دغدغه خود عنوان کرده‌اند؛ رقمی که بسیار بالاتر از موضوع اقتصاد (۱۵ درصد) در رتبه دوم است. فلاویو بولسونارو ماه گذشته در گردهمایی آغازین رقابت‌های انتخاباتی خود در ریودوژانیرو، دولت لولا را متهم کرد که «حاکمیت را به» فرماندهی اولین پایتخت (PCC) و فرماندهی سرخ (CV) واگذار کرده است و از تلاش دولت ترامپ برای قرار دادن باندهای تبهکاری برزیل در فهرست «سازمان‌های تروریستی خارجی» حمایت کرد. لولا وعده ایجاد یک وزارتخانه اختصاصی برای امنیت عمومی را داده و فلاویو متعهد به اقدامات رادیکال‌تری شده است، از جمله ساخت پنج «زندان ابرقدرت». لیما ارزیابی می‌کند: «رویکرد سرکوب‌گرایانه جذاب‌تر به چشم می‌آید؛ حتی اگر مسئله را حل نکند، دستگیری یا کشتن جمعی از مجرمان هم تصور «کاری انجام دادن» را به مردم می‌دهد.»

آمارال معتقد است که لولا با تکیه بر پیشینه طولانی خود در جنبش کارگری، بر ویژگی‌هایی تأکید می‌کند که فلاویو توان رقابت با آنها را ندارد؛ یعنی تجربه و عمق کارنامه. «او (لولا) انگار می‌گوید: 'منتسب به بابا نیستم، من پنجاه سال سابقه دارم.'»

نظرسنجی Datafolha در سپتامبر نشان داد که در یک دور دوم فرضی، لولا ۴۶ درصد و فلاویو بولسونارو ۴۳ درصد آرا را به دست می‌آورند. اما نرخ رد هر دو نامزد به ۵۰ درصد نزدیک است، به این معنا که سرنوشت پیروزی در دست آن دسته از رأی‌دهندگان است که در حاشیه سیاست قرار دارند. مایلا گورات، کارشناس علوم سیاسی دانشگاه فدرال ریودوژانیرو، اشاره می‌کند که فضای سیاسی برزیل اساساً به دو بخش «راست‌گرایان روزافزون رادیکال و میانه‌روهای پیشرو» تقسیم شده است و پژوهش‌های او نشان می‌دهد که پیروزی در انتخابات امسال نه به بسیج پایگاه‌های حزبی، بلکه به آن دسته از افرادی بستگی دارد که نسبت به سیاست بی‌تفاوت هستند؛ چه آنها که درگیر کار و زندگی خود هستند و چه آنها که احساس می‌کنند سیاست هرگز به سودشها نبوده است. «هر کس که این بخش از رأی‌دهندگان را به دست آورد، پیروز خواهد شد.»

تحلیل‌گران نسبت به اینکه پیروزی لولا بتواند موج بازگشت چپ‌گرایی در آمریکای جنوبی ایجاد کند، نظری محتاطانه دارند. پاس صراحتاً می‌گوید که اگر پیروزی لولا بتواند حتی در یک کشور آمریکای جنوبی به انتخاب دولت چپ‌گرا منجر شود، «این امر شگفتی خواهد بود»، زیرا مسیر سیاسی آمریکای جنوبی بیشتر به امور داخلی هر کشور و پویایی‌های اقتصاد جهانی وابسته است. گزارش شبکه الجزیره در پایان اشاره می‌کند که صرف نظرها از نتیجه، مفاهیم ژئوپلیتیک این انتخابات فراتر از مرزهای برزیل رفته است؛ انتخاب مجدد لولا، تزریق کمیاب نشاط به چپ آمریکای لاتین خواهد بود، و در صورت شکست لولا، کل قاره آمریکای جنوبی دست‌کم تا دور بعدی انتخابات‌های مهم، با دولت ترامپها هم‌راستا خواهد شد.