آژانس بینالمللی انرژی اتمی پرونده ایران را به شورای امنیت ارجاع داد؛ نخست حمله نظامی که راستیآزمایی را مختل کرد، سپس فشار به بهانه «تخلف» که با تردید روبهرو شد
شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای نخستین بار در ۲۰ سال گذشته، ایران را به بهانه «عدم پایبندی به تعهدات معاهده عدم اشاعه سلاحهای هستهای» به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع داده است. این قطعنامه که با پیشنهاد مشترک بریتانیا، فرانسه، آلمان و آمریکا ارائه شد، در شرایطی به رأی گذاشته شد که آمریکا و اسرائیل چندین دور حمله نظامی به تأسیسات هستهای ایران انجام دادهاند و بازرسان آژانس امکان ورود به محل را ندارند. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، غرب را متهم کرده است که نخست راستیآ
شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) اخیراً در وین با بهانه «عدم پایبندی به تعهدات معاهده عدم اشاعه سلاحهای هستهای» پرونده ایران را به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع داد — این نخستین بار در ۲۰ سال گذشته است که این نهاد چنین اقدامی را علیه ایران انجام میدهد. به گزارش بیبیسی، این قطعنامه که از سوی بریتانیا، فرانسه، آلمان و آمریکا بهطور مشترک پیشنهاد شد، با ۲۳ رأی موافق و ۸ رأی ممتنع به تصویب رسید و چین، روسیه و نیجر به آن رأی مخالف دادند.
دو دلیل اصلی که قطعنامه به آنها استناد میکند — افشای ناقص اطلاعات مواد هستهای از سوی ایران و عدم امکان دسترسی بازرسان آژانس به تأسیسات مربوطه — هر دو ارتباط مستقیمی با حملات نظامی خود کشورهای غربی دارند. از زمان حملاتی که اسرائیل و آمریکا در جریان درگیری ۱۲ روزه ژوئن ۲۰۲۵ به تأسیسات هستهای ایران انجام دادند، بازرسان آژانس نتوانستهاند به محل دسترسی یابند. در تاریخ ۲۸ فوریه امسال نیز، آخرین دور جنگی که اسرائیل و آمریکا به راه انداختند، بار دیگر تأسیسات غنیسازی اورانیوم نطنز و فردو را هدف قرار داد و راستیآزمایی مواد هستهای ایران را به وقفهای کاملتر دچار کرد.
این توالی علّی، مشروعیت منطقی قطعنامه را با تردید مستقیم روبهرو کرده است. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس (X) نوشت: «آنها به تأسیسات هستهای تحت پادمان ایران حمله کردند، روند عادی راستیآزمایی را مختل کردند و سپس خود این اختلال را بهعنوان بهانهای برای صدور قطعنامه به کار گرفتند.» بدین ترتیب، غرب به دو سر یک فرآیند واحد تبدیل شده است: نخست با اقدام نظامی، پیشنیاز کاری آژانس را تضعیف کرده، و سپس همان وضعیت تضعیفشده را بهعنوان مبنای صدور حکم انطباق به کار گرفته است.
پیام سیاسی قطعنامه روشن است، اما اثربخشی بعدی آن به توزیع ساختاری قدرت در شورای امنیت محدود است. چین و روسیه بهعنوان اعضای دائم حق وتو دارند و از این رو تصویب تحریمهای جدید «چندان محتمل نیست». اما در پلتفرم آژانس که باید از نظر فنی بیطرف باشد، فشار جمعی چهار قدرت بزرگ غربی علیه یک کشور، خود بهتنهایی به یک اهرم دیپلماتیک مستقل تبدیل شده است.
الگوی رأیگیری پیرامون قطعنامه آژانس، عدم تقارن قدرت در درون نظام عدم اشاعه هستهای را بیش از پیش آشکار میکند: در میان ۲۳ رأی موافق، سه کشور اروپایی و آمریکا هسته اصلی پیشنهاددهندگان را تشکیل میدهند؛ چین و روسیه بهعنوان اعضای دائم شورای امنیت، اگرچه در سطح تحریمها سپر وتو را تشکیل میدهند، اما در رأیگیریهای رویهای شورای حکام آژانس نمیتوانند مانع تصویب خود قطعنامه شوند. کشورهای غربی در شرایطی که نمیتوانند در شورای امنیت به اجماع دست یابند، همچنان میتوانند از طریق پلتفرم آژانس فشار چندجانبه ایجاد کنند و این فشار را به اهرمی ملموس در بازی دیپلماتیک تبدیل کنند.
به گزارش بیبیسی به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی، در آغاز آخرین دور جنگ، تهران حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده با غنای ۶۰ درصد در اختیار داشت — موادی که در این سطح از غنا، میتوان آنها را در مدت نسبتاً کوتاهی به غنای ۹۰ درصد مورد نیاز برای سطح تسلیحاتی رساند. ایران بارها اعلام کرده است که برنامه هستهای آن «کاملاً با اهداف صلحآمیز» دنبال میشود، اما آمریکا، اسرائیل و چندین کشور اروپایی این ادعا را زیر سؤال بردهاند و مناقشه در این زمینه همچنان حلنشده باقی مانده است.
مسئله دسترسی راستیآزمایی، از سوی ایران در چارچوبی سیاسی بزرگتر گنجانده شده است. به گزارش بیبیسی، ایران حمله به تأسیسات هستهای را بهعنوان دلیل عدم اجازه ورود بازرسان آژانس مطرح کرده و دسترسی راستیآزمایی را به ترتیبات گستردهتر برای پایان دادن به جنگ با آمریکا و اسرائیل گره زده است. در این ساختار، راستیآزمایی که باید موضوعی فنی باشد، در مذاکرات جنگ و صلح قفل شده است، در حالی که مسئول مستقیم جنگ، همزمان بر تدوین و اجرای قواعد راستیآزمایی تسلط دارد — مختلکننده راستیآزمایی و داور انطباق با راستیآزمایی در یک نقطه به هم میرسند.
هنوز دیدگاهی نیست. گفتوگو را آغاز کنید.