ساعاتی پس از اهدای جایزه صلح نوبل به پیلای، دولت ترامپ تحریم‌های جدیدی علیه دیوان کیفری اصل بین‌المللی اعمال کرد
کمیته نوبل نروژ جایزه صلح ۲۰۲۶ را به ناوی پیلای، قاضی آفریقای جنوبی شاغل در دیوان بین‌المللی دادگستری لاهه و کمیسر پیشین عالی حقوق بشر سازمان ملل، اهدا کرد تا از خدمات او به حقوق بین‌الملل تقدیر شود. ساعاتی پس از اعلام این جایزه، دولت ترامپ دور جدید و گسترده‌ای از تحریم‌ها را علیه دیوان کیفری اصل بین‌المللی اعلام کرد، دارایی‌های این نهاد در آمریکا را مسدود کرد و به شرکت‌ها و شهروندان آمریکایی شش ماه فرصت داد تا تمام روابط تجاری خود با این نهاد را قطع کنند. این زمان‌بندی و نیز هدف تحریم‌ها، بار د
کمیته نوبل نروژ روز جمعه جایزه صلح نوبل ۲۰۲۶ را به ناوی پیلای، قاضی آفریقای جنوبی دیوان بین‌المللی دادگستری و کمیسر پیشین عالی حقوق بشر سازمان ملل، اهدا کرد تا از دهه‌ها تلاش او در پیشبرد حقوق بین‌الملل و صلح تقدیر شود. یورگن واتن فریدنس، رئیس کمیته، هنگام اعلام این تصمیم در اسلو گفت که پیلای «نشان داده است که ابزارهای حقوقی می‌توانند برای جلوگیری از جنگ و خشونت به کار گرفته شوند».
به گزارش روزنامه گاردین، پیلای ۸۵ ساله در حال حاضر در دیوان بین‌المللی دادگستری لاهه ریاست پرونده‌ای را بر عهده دارد که به اتهام نسل‌کشی علیه میانمار رسیدگی می‌کند. بیانیه اهدای جایزه کمیته بر «خدماتش در تقویت نهادهای حقوق بین‌الملل» تأکید دارد و می‌افزاید «استقلال، تخصص و مواضع قاطع» او را به «یکی از مورد احترام‌ترین حقوقدانان بین‌المللی عصر ما» تبدیل کرده است.
اهدای جایزه به پیلای ارتباط مستقیمی با کار او در کمیته مستقل بین‌المللی سازمان ملل دارد. به گزارش گاردین، گزارشی که این کمیته در سپتامبر سال گذشته منتشر کرد، رژیم اسرائیل را به ارتکاب نسل‌کشی در غزه شناسایی کرد و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور، و یوآو گالانت، وزیر دفاع پیشین را به «تحریک و تبانی برای ارتکاب نسل‌کشی» متهم کرد. پیلای در زمان انتشار این گزارش گفت: «کاملاً آشکار است که قصدی برای نابودی فلسطینیان غزه از طریق اقداماتی که با ضوابط کنوانسیون نسل‌کشی مطابقت دارد، وجود دارد.»
اما ساعاتی پس از اعلام جایزه در نروژ، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، از طرف دولت ترامپ دور جدید و گسترده‌ای از تحریم‌ها را علیه دیوان کیفری اصل بین‌المللی اعلام کرد. به گزارش گاردین، اقدامات جدید هرگونه دارایی دیوان کیفری اصل بین‌المللی در آمریکا را مسدود می‌کند و به شرکت‌ها و شهروندان آمریکایی شش ماه فرصت می‌دهد تا تمام روابط تجاری خود با این نهاد را خاتمه دهند. روبیو مدعی شد هدف تحریم‌ها «تضمین آن است که این دیوان هرگز نتواند آمریکایی‌ها را تحت پیگرد قرار دهد».
دیوان کیفری اصل بین‌المللی در بیانیه‌ای پاسخ داد و این تحریم‌ها را «مانع‌تراشی در برابر عدالت» و «حمله به حاکمیت قانون و بنیان نظم حقوقی بین‌المللی» خواند و بر اصل بنیادین «اینکه هیچ‌کس نباید بالاتر از قانون باشد» تأکید کرد. شایان توجه است که دیوان کیفری اصل بین‌المللی تاکنون علیه هیچ شهروند آمریکایی کیفرخواستی صادر نکرده و این نهاد پیشتر نیز اشاره کرده بود که برای کشورهای دارای نظام قضایی کارآمد، دادگاهی «آخرین‌راه‌حل» است.
این زمان‌بندی تصادفی نبود. به گزارش گاردین، ترامپ سال گذشته به دلیل تحقیقات دیوان کیفری اصل بین‌المللی درباره آمریکایی‌ها و اسرائیلی‌ها، تحریم‌های فردی علیه مقامات این دیوان اعمال کرده بود؛ در آن زمان، این رئیس‌جمهور آمریکا که مدت‌ها چشم به جایزه صلح نوبل دوخته بود، نارضایتی خود را آشکارا ابراز کرده بود. جایزه صلح سال گذشته به ماریا کورینا ماچادو، رهبر مخالفان ونزوئلا، تعلق گرفت؛ او به دلیل دعوت علنی از مداخله نظامی آمریکا در ونزوئلا، بحث‌برانگیز بود. در ژانویه امسال، او حتی مدال جایزه‌اش را مستقیماً به ترامپ اهدا کرد و کمیته نوبل بر این موضع پافشاری کرد که «افتخار برنده جایزه نوبل قابل انتقال نیست». پیلای پس از مطلع شدن از خبر جایزه، با لحنی طنزآمیز به این ماجرا واکنش نشان داد: «اگر بیشتر دست بزنید، باید این جایزه را با ترامپ تقسیم کنم.»
واکنش وزارت امور خارجه اسرائیل به‌سرعت به یک حمله لفاظیانه تند تبدیل شد. این وزارتخانه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اگر جایزه‌ای وجود داشت که به‌طور خاص برای دروغ، نفرت و افتراهای خونین طراحی شده بود، ناوی پیلای نه‌تنها نامزد می‌شد، بلکه دست بالا را هم می‌گرفت.» این بیانیه کمیته نوبل را متهم کرد که «جایزه را به سلاحی تبدیل کرده تا نفرت و تعصب ضد اسرائیلی را مشروعیت بخشد» و مدعی شد ژوزف گوبلز، وزیر تبلیغات آلمان نازی، «در جهنم در حال دست زدن است». به گزارش گاردین، اسرائیل پیشتر از همکاری با کمیته سازمان ملل به ریاست پیلای خودداری کرده، آن را به جانبداری متهم کرده و گزارش آن را «رسوایی» خوانده بود.
پیلای در کنفرانس خبری روز جمعه، احتیاط یک قاضی را به نمایش گذاشت. او در آن زمان در نورنبرگ آلمان - مکان دادگاه‌های جنایات جنگی متهمان نازی پس از جنگ جهانی دوم - در یک نشست حقوق بشری برای حقوقدانان شرکت کرده بود و از همکارانش از اهدای جایزه مطلع شد. او گفت: «من اطلاعات زیادی درباره این موضوع ندارم، آیا این واقعیت دارد؟ به‌عنوان یک وکیل و قاضی، همچنان می‌خواهم آن را راستی‌آزمایی کنم.» او افزود: «آخرین کاری که انجام دادم آن گزارش درباره غزه بود که آنچه در آنجا می‌گذرد را نسل‌کشی نامید. یکی از واکنش‌های اصلی به آن گزارش این بود که مردم از شهامت من تعریف می‌کردند. می‌توانید تصور کنید چقدر شگفت‌زده شدم؟ چرا گفتن حقیقت نیاز به شهامت دارد؟ شما فقط حقوق را تفسیر می‌کنید، تمام واقعیات را بررسی می‌کنید، این یک تصمیم عادلانه است.»
در آفریقای جنوبی واکنش‌ها به این جایزه پرشور بود. به گزارش گاردین، سیریل رامافوسا، رئیس‌جمهور، گفت: «اهدای جایزه نوبل به قاضی پیلای به ما فرصت می‌دهد تا از خدمات پیشروانه او در تقویت صلح، حفظ کرامت انسانی و امیدآفرینی برای مردم آفریقای جنوبی و جهان تجلیل کنیم.» ادوین کامرون، قاضی بازنشسته دادگاه قانون اساسی آفریقای جنوبی، گفت این اهدا «بر تعهد بین‌المللی جایزه نوبل به احترام و تفاهم فراتر از مرزها تأکید مجدد می‌کند» و خاطرنشان کرد که پس از ماندلا و توتو، پیلای سومین چهره برجسته آفریقای جنوبی است که در صحنه جهانی مورد تقدیر قرار می‌گیرد. یاسمین سوکا، وکیل حقوق بشر، بر این نکته تأکید کرد که پیلای «در مسیر رئیس آلبرت لوتولی و اسقف اعظم دزموند توتو گام برمی‌دارد و سنت آفریقای جنوبی در پیوند میان صلح و عدالت و کرامت انسانی را تداوم می‌بخشد».
زندگی حرفه‌ای پیلای از مبارزه با آپارتاید در آفریقای جنوبی، وکالت از نلسون ماندلا، خدمت در دیوان‌های کیفری اصل بین‌المللی، تصدی سمت کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل تا ریاست کمیته مستقل بین‌المللی سازمان ملل برای سرزمین‌های اشغالی فلسطینی را در بر می‌گیرد. به گزارش گاردین، پرونده آکایسو که او در دوران خدمت در دادگاه‌ها در رسیدگی به آن مشارکت داشت، برای نخستین بار در یک رأی قضایی، تجاوز جنسی و خشونت جنسی را به‌عنوان جنایت جنگی به رسمیت شناخت.
از وکالت ماندلا تا پیشگامی در حقوق بین‌الملل، اهدای جایزه به پیلای در همان روزی که تحریم‌های مستقیم آمریکا اعلام شد، تضادی آشکار را به نمایش می‌گذارد: از یک سو تقدیر جامعه جهانی از دهه‌ها کار حقوقی او، و از سوی دیگر فشار تنبیهی قدرتمندترین کشور جهان بر نهاد قضایی مربوطه. این دو رویداد که در فاصله چند ساعت رخ دادند، بار دیگر تناقضات سیاست آمریکا در قبال حاکمیت قانون بین‌المللی را در معرض دید همگان قرار دادند.
هنوز دیدگاهی نیست. گفت‌وگو را آغاز کنید.