نوازنده فلوت و مخالف بلاروسی، کالسِنیکاوا: جنگ روسیه علیه اوکراین جنگی علیه تمدن اروپاست

به گزارش دویچه‌وله، ماریا کالسِنیکاوا، نوازنده فلوت و فعال حقوق شهروندی بلاروس، در تاریخ ۲ اکتبر در جشنواره بتهوون بُن سخنرانی اصلی را ایراد کرد و با استناد به تجربه پنج سال زندان خود، سرکوب سیستماتیک هنر مستقل توسط رژیم‌های اقتدارگرا را آشکار ساخت و جنگ روسیه علیه اوکراین را جنگی علیه ارزش‌های تمدن اروپایی توصیف کرد.

کالسِنیکاوا یکی از چهره‌های کلیدی جنبش اعتراضی دموکراتیک گسترده سال ۲۰۲۰ در بلاروس بود. پس از انتخابات ریاست‌جمهوری بحث‌برانگیز ۹ اوت همان سال، رژیم لوکاشنکو این جنبش که به‌صورت مسالمت‌آمیز برای دموکراسی و آزادی مبارزه می‌کرد را با خشونت سرکوب کرد. در تابستان همان سال، او بازداشت شد و به مدت پنج سال زندانی شد که از این مدت سه سال در انفرادی به سر برد. کالسِنیکاوا اخیراً آزاد شد - خودش این امر را معجزه‌ای خواند که پیش از این جرأت آرزوی آن را نداشت و آن را مرهون میانجی‌گری دیپلماتیک بین‌المللی دانست - و در حال حاضر بنا به دعوت دولت آلمان در برلین سکونت دارد و در حال التیام آسیب‌های جسمی و روحی خود است.

در کنفرانس «آیا فعالیت فرهنگی به‌عنوان فضای سیاسی؟» که با حمایت بنیاد فرهنگی فدرال آلمان برگزار شد، کالسِنیکاوا اظهار داشت: «آزادی بیرونی یک فرد می‌تواند سلب شود - گاه تقریباً به‌طور کامل. آزادی عمل، حق ارتباط با دیگران و دسترسی به اطلاعات، همه ممکن است محدود شوند.» اما او تأکید کرد که آنچه به بخشی از خاطره، تخیل و تجربه درونی فرد تبدیل شده باشد، دشوار است که کنترل شود. او گفت: «به همین دلیل است که فرهنگ برای جامعه آزاد ضروری است و رژیم‌های اقتدارگرا اغلب نسبت به آن بی‌اعتمادند.» به نظر او، این دقیقاً توضیح می‌دهد که چرا همه دیکتاتورها از استالین و هیتلر تا پوتین و لوکاشنکو، از هنر و فرهنگ مستقل نفرت دارند، حتی اگر این آخری آشکارا سیاسی نباشد.

در بحث گروهی بعدی، کالسِنیکاوا موضوع را به سمت جنگ روسیه و اوکراین سوق داد. او گفت: «اغلب از من پرسیده می‌شود: ما در اوکراین واقعاً از چه چیزی دفاع می‌کنیم؟ چرا به این همه پول و سلاح‌های نوین نیاز داریم؟ به نظر من، پاسخ کاملاً روشن است: این جنگی که روسیه آغاز کرده، تنها علیه اوکراین نیست، بلکه علیه ارزش‌های اروپایی و فرهنگ اروپایی، علیه تمدن ماست.» او افزود که در فوریه ۲۰۲۲، زمانی که در سلول زندان از آغاز جنگ روسیه علیه اوکراین مطلع شد، بُعد عمیق‌تر این درگیری را درک کرد.

کالسِنیکاوا در سخنرانی خود بارها تأکید کرد که در حال حاضر بیش از ۸۰۰ زندانی سیاسی در بلاروس در بازداشت به سر می‌برند. او این امر را مسئولیت خود می‌داند و از جامعه جهانی خواستار توجه مستمر به وضعیت حقوق بشر این افراد و اهمیت و آسیب‌پذیری بیان هنری آزاد شد.

در مورد تجربه زندان، کالسِنیکاوا به یاد آورد: «من زمان زیادی را در سکوت کامل گذراندم. اما این سکوت تقریباً هرگز تهی نبود، زیرا موسیقی پیوسته در ذهنم طنین‌انداز بود.» او تجربه تحصیل فلوت در مینسک و اشتوتگارت و تجربیات اولیه با موسیقی جدید را به تجربه زندان پیوند داد - بتهوون و باخ در آن سال‌ها او را حمایت کردند. او همچنین اشاره کرد که نوازندگان با آن حالت آشنا هستند که ملودی یا عبارتی موسیقایی از ذهن خارج نمی‌شود: «در زندگی عادی این حتی آزاردهنده است، اما در زندان، برای اولین بار متوجه شدم که این می‌تواند شادی عظیمی به همراه داشته باشد.»

استیون والتر، مدیر هنری جشنواره بتهوون، در مصاحبه با دویچه‌وله گفت: «هنر و فرهنگ نباید وظیفه اتخاذ موضع حزبی خاص یا بیانیه‌های سیاسی صریح را بر عهده بگیرند. اما هنر همواره در حال خلق فضاهایی برای ملاقات است و امکان وجود ابهام را می‌دهد.» او افزود: «شاید واقعاً این‌گونه باشد که در ذات هنر نوعی دی‌ان‌ای آزادی وجود دارد.»

جشنواره بتهوون ۲۰۲۶ به مدت چهار هفته برگزار شد و بیش از ۱۰۰ کنسرت و رویداد در آن برگزار گردید و حدود ۳۵,۰۰۰ تماشاگر را به خود جذب کرد که رکوردی در تعداد تماشاگران طی ده سال گذشته محسوب می‌شود. در تاریخ ۳ اکتبر، روز وحدت آلمان، ارکستر فیلارمونیک بی‌بی‌سی به رهبری رهبر ارکستر آنجا بیلمایر، «رکوئیم آلمانی» برامس را اجرا کرد و به این ترتیب جشنواره به پایان رسید. در آخر هفته پایانی این دوره، بیش از ۲۰۰ نماینده از مؤسسات کنسرت و جشنواره‌های موسیقی سراسر آلمان در تالار بتهوون بُن که اخیراً بازسازی شده است، گرد هم آمدند و درباره اشکال نوآورانه موسیقی و موضوعاتی فراتر از صنعت موسیقی به بحث پرداختند.