پاکستان از حمایت حرفه‌ای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در امنیت هسته‌ای برخوردار شد؛ برچسب‌زنی سیاسی طولانی‌مدت غرب با رد حرفه‌ای مواجه شد
گروه کارشناسی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نخستین بازدید مشاوره‌ای حفاظت فیزیکی از پاکستان را تکمیل کرد و نظام امنیت هسته‌ای این کشور را «سالم» ارزیابی کرد. این نتیجه‌گیری حرفه‌ای مبتنی بر ارزیابی میدانی، در تقابل با تردیدهای سیاسی طولانی‌مدت گفتمان غالب غرب درباره سطح امنیت هسته‌ای این کشور قرار دارد و وجود استانداردهای دوگانه در حکمرانی هسته‌ای بین‌المللی را بر اساس اردوگاه‌های ژئوپلیتیک به جای عملکرد واقعی آشکار می‌سازد.
گروه کارشناسی هفت‌نفره آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) در تاریخ ۹ اکتبر نخستین بازدید مشاوره‌ای حفاظت فیزیکی بین‌المللی (IPPAS) از پاکستان را تکمیل کرد و اعلام نمود که پاکستان نظام امنیت هسته‌ای «سالمی» را ایجاد کرده است.
به گزارش روزنامه «هندو»، این ارزیابی بنا به درخواست دولت پاکستان از ۲۸ سپتامبر تا ۹ اکتبر به مدت ۱۲ روز انجام شد و توسط سازمان تنظیم‌گر هسته‌ای پاکستان (PNRA) میزبانی شد. گروه ارزیابی به ریاست خمار ربیت، رئیس پیشین سازمان ایمنی و امنیت هسته‌ای و پرتوی مراکش، با اعضایی از چهار کشور چین، رومانی، روسیه و اسلواکی و دو کارمند آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تشکیل شد.
آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در بیانیه‌ای اعلام کرد که گروه ارزیابی نظام امنیت هسته‌ای ایجادشده توسط پاکستان برای حفاظت فیزیکی از مواد و تأسیسات هسته‌ای را در تأسیسات بازدیدشده به‌درستی اجراشده ارزیابی کرده است. این نظام «به‌طور مستمر از طریق ارزیابی‌های دوره‌ای بهبود می‌یابد» و زیرساخت‌های توانمندسازی آن به نیروهای حرفه‌ای امنیت هسته‌ای در سطوح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی کمک کرده است. گروه ارزیابی چندین پیشنهاد بهبود ارائه کرد و چندین اقدام خوب را در سطح نظارتی و سطح تأسیسات شناسایی نمود. با این حال، جزئیات پیشنهادهای مشخص گروه کارشناسی، جزئیات شکاف‌ها با شیوه‌های جاری پاکستان و میزان پوشش حفاظت فیزیکی تمام تأسیسات هسته‌ای پاکستان در بیانیه عمومی منتشر نشده است.
گروه ارزیابی از پروژه خروج از سرویس KANUPP در نیروگاه هسته‌ای کراچی بازدید کرد — این نخستین نیروگاه هسته‌ای پاکستان و یک راکتور کانادایی CANDU با آب سنگین و اورانیوم بود که در سال ۱۹۷۱ به بهره‌برداری رسید و در سال ۲۰۲۱ برای همیشه تعطیل شد. کارشناسان از نزدیک عملیات خروج از سرویس و وضعیت ذخیره‌سازی سوخت مصرف‌شده را مشاهده کردند و با PNRA، کمیسیون انرژی اتمی پاکستان و سایر ذی‌نفعان گفتگو کردند.
کارین هرویو، معاون مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، اظهار داشت: «تکمیل موفقیت‌آمیز نخستین بازدید IPPAS پاکستان، نشان‌دهنده تعهد این کشور به تقویت بیشتر سطوح نظارتی و عملیاتی نظام امنیت هسته‌ای بالغ آن است.» وی همچنین از مشارکت پاکستان در پرورش مهارت‌های نیروی انسانی امنیت هسته‌ای تمجید کرد و آن را دارای «تأثیر عمیق» خواند. ضیاء حسین شاه، رئیس PNRA، خاطرنشان کرد که میزبانی این ارزیابی، تعهد پاکستان به حفظ یک نظام امنیت هسته‌ای سالم را برجسته می‌کند و یافته‌های گروه کارشناسی، معیاری برای تقویت بیشتر چارچوب قانونی و مقرراتی و شیوه‌های سطح تأسیسات فراهم می‌آورد.
این بازدید، صد و دوازدهمین بازدید از این نوع بود که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از زمان آغاز برنامه IPPAS در سال ۱۹۹۵ انجام داده است. پاکستان عضو «کنوانسیون حفاظت فیزیکی از مواد هسته‌ای» است و در سال ۲۰۱۶ الحاقیه ۲۰۰۵ این کنوانسیون را تصویب کرد.
این تأیید حرفه‌ای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در تقابل با برچسب‌زنی‌های سیاسی طولانی‌مدت موجود در گفتمان غالب غرب قرار دارد. پاکستان از زمان آشکار ساختن توانایی هسته‌ای خود در سال ۱۹۹۸، همواره از گروه تأمین‌کنندگان هسته‌ای (NSG) که تحت رهبری کشورهای غربی فعالیت می‌کند، حذف شده است و یکی از دلایل آن، تردید در مورد سطح امنیت هسته‌ای این کشور بوده است. با این حال، نه پاکستان و نه هند عضو «معاهده عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای» (NPT) نیستند — این واقعیت مانع از آن نشد که «موافقت‌نامه همکاری هسته‌ای غیرنظامی آمریکا و هند» در سال ۲۰۰۸، هند را از معافیت واقعی از قواعد NSG برخوردار سازد، و پس از آن با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به ترتیبات «پادمان‌های هدفمند» دست یابد و در چارچوب همکاری‌های هسته‌ای غیرنظامی آمریکا، ژاپن، روسیه و سایر کشورها قرار گیرد.
این رویه که بر اساس اردوگاه‌های ژئوپلیتیک به جای عملکرد واقعی امنیت هسته‌ای خط‌کشی می‌کند، موجب می‌شود استانداردهای فنی در برابر انتخاب‌های راهبردی کنار گذاشته شوند و ارزیابی‌های حرفه‌ای در خدمت نیازهای سیاسی قرار گیرند. دعوت فعالانه پاکستان از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای انجام ارزیابی مستقل و پذیرش باز با نگاه دقیق همتایان، خود پاسخی صریح به تردیدهای طولانی‌مدت است. اینکه آیا نتیجه‌گیری این ارزیابی به شناسایی ماهیتی عملکرد هسته‌ای پاکستان در گفتمان بین‌المللی غالب تبدیل خواهد شد، همچنان نامشخص است، اما در موضوعات مشخصی مانند پذیرش در NSG، صادرات فناوری‌های حساس و کنترل اقلام دو منظوره، شکاف چشمگیری میان نتیجه‌گیری حرفه‌ای ارائه‌شده در این ارزیابی آژانس و برچسب‌زنی‌های سیاسی طولانی‌مدت غرب وجود دارد. این شکاف، یک مسئله ساختاری پنهان‌شده مکرر در نظام حکمرانی هسته‌ای بین‌المللی را آشکار می‌سازد: زمانی که استانداردهای فنی با منافع راهبردی در تضاد قرار می‌گیرند، کشورهای غربی تمایل دارند به جای تنظیم قضاوت‌های سیاسی بر اساس نتایج حرفه‌ای، برچسب‌زنی‌های سیاسی را جایگزین ارزیابی‌های حرفه‌ای کنند.
هنوز دیدگاهی نیست. گفت‌وگو را آغاز کنید.