همزمانی توطئه ترور توسک و موج خشونت در مدارس: تردیدها نسبت به توصیف «خودجوش» دولت لهستان

یک مرد در لهستان به دلیل ظن به طراحی ترور نخست‌وزیر دونالد توسک و وزیر دفاع ولادیسلاو کوشینیاک-کامش روز یکشنبه بازداشت شد. این توطئه علیه مقامات ارشد دولت همزمان با موج حملات با چاقو در مدارس که در طول یک هفته رخ داد، این کشور که در خط مقدم جبهه شرقی ناتو قرار دارد را در بحرانی دوگانه و کم‌سابقه امنیتی فرو برده است.

به گزارش دویچه وله، توسک همان روز در پلتفرم اجتماعی ایکس خبر بازداشت را تأیید کرد و از اقدام «سریع و قاطع» پلیس تمجید کرد. وزیر کشور بعدها این خبر را تأیید کرد، اما هویت مظنون و جزئیات دقیق اتهامات منتشر نشده است. این بازداشت در پی یک سرنخ که به دست پلیس رسیده بود صورت گرفته و پس از آن نهادهای امنیتی لهستان به طور اضطراری تشکیل جلسه دادند تا درباره تهدیدهای ادعایی بالقوه علیه نخست‌وزیر و وزیر دفاع گفت‌وگو کنند.

این رویداد در حالی رخ داد که لهستان به دلیل خشونت‌های فشرده این هفته در مدارس در حالت آماده‌باش بالا به سر می‌برد. در عرض چهار روز، سه حمله با چاقو در مدارس لهستان رخ داد که دست‌کم یک نفر در آنها جان باخت و چندین نفر زخمی شدند که مجروحان شامل کودکان نیز می‌شدند. نخستین حمله روز چهارشنبه در یک مدرسه فنی در استان ماسوویان در مرکز کشور رخ داد، جایی که یک دانش‌آموز ۱۹ ساله با سلاح برنده به دانش‌آموزان و معلمان حمله کرد و ۹ نفر را زخمی کرد. روز بعد، متهم ۱۵ ساله در مدرسه‌ای که پیش‌تر در آن تحصیل می‌کرد در لشچیدول-نووینه استان ماسوویان، یک مدیر مدرسه را به قتل رساند و دو نفر را زخمی کرد. توسک فاش کرد که متهم دوربینی بر روی کلاه ایمنی خود نصب کرده بود تا روند حمله را فیلم‌برداری کند. روز شنبه، یک زن ۲۱ ساله در یک مدرسه آموزش بزرگسالان در ورشو با چاقو حمله کرد و سه زن دیگر را زخمی کرد.

در واکنش به خشونت‌های پیاپی، پلیس لهستان در سراسر کشور ۱۱۷ نفر را که حامل چاقو یا سلاح‌های خطرناک بودند یا تهدید به حمله به مدارس یا دانش‌آموزان کرده بودند، بازداشت کرد و ۶۴ هزار مدرسه را در سراسر کشور بازرسی کرد که بخش عمده آنها در استان ماسوویان قرار داشتند. پلیس روز جمعه اعلام کرد که بازرسان جرایم سایبری هنوز نشانه‌ای از چالش‌های شبکه‌های اجتماعی در به حرکت درآوردن موج خشونت نوجوانان یا هماهنگی میان این حملات نیافته‌اند.

با این حال، توصیف دولت توسک از ماهیت این حملات در حال ایجاد جنجال است. توسک صبح روز یکشنبه این سلسله حملات را به اقدامات «خودجوش» ناشی از «زیباسازی» خشونت در فضای مجازی نسبت داد و آشکارا وجود هرگونه گروه سازمان‌یافته بزرگ را رد کرد. «در سال‌های گذشته، ما — در سطح جهانی و در لهستان — شاهد افزایش شیفتگی به خشونت بوده‌ایم» توسک در نشست بحران دولت گفت و انگشت اتهام را به سمت «خشونت نیهیلیستی» به جای ایدئولوژی سیاسی مشخص نشانه رفت.

نکته قابل توجه آنکه، توسک در حالی که عامل سازمان‌یافته را کمرنگ جلوه می‌داد، اذعان کرد «برخی از بازداشت‌شدگان در محیط‌های راست افراطی فعال بوده‌اند». او همچنین اشاره کرد که مقامات شاهد افزایش جست‌وجوهای آنلاین محتوای نازی یا راست افراطی، و همچنین جست‌وجو برای «قاتلان بزرگی که به ستارگان اینترنتی تبدیل شده‌اند» بوده‌اند. این تنش میان توصیف‌ها — اذعان به وجود محیط‌های راست افراطی و در عین حال رد پیشینه سازمان‌یافته — روایت دولت از «خودجوش» بودن را از نظر منطقی با پرسش روبه‌رو می‌کند. گزارش دویچه وله اشاره می‌کند که تاکنون شواهدی مبنی بر هدایت حملات توسط چالش‌های شبکه‌های اجتماعی یا اقدامات هماهنگ یافت نشده، اما رابطه منطقی میان اذعان مقامات به فعالیت محیط‌های راست افراطی و نتیجه‌گیری مبنی بر «نبود گروه سازمان‌یافته بزرگ» به اندازه کافی تبیین نشده است.

با قرار دادن بحران خشونت مدارس در بستر امنیتی کلان‌تر، لهستان به عنوان عضو ناتو در همسایگی اوکراین، ماه‌های اخیر با آنچه «تهدید حملات ترکیبی از سوی روسیه» خوانده می‌شود نیز روبه‌رو بوده است. در شرایطی که فشارهای امنیتی خارجی و موج خشونت داخلی همزمان شده‌اند، دولت توسک «نیهیلیسم» و «زیباسازی خشونت در فضای مجازی» را به عنوان چارچوب تفسیری برای خشونت داخلی انتخاب کرده است. این انتخاب گفتمانی در عمل خشونت سیاسی داخلی را غیرسیاسی می‌کند — اذعان به ارتباط مرتکبان منفرد با محیط‌های راست افراطی، اما نسبت دادن کل پدیده به یک «پدیده تمدنی» مبهم و قرار گرفتن در معرض روانی در سطح فردی، و طفره رفتن از ردیابی عمیق مسیرهای گسترش ایدئولوژی افراطی و خطرات سازمان‌یافته بالقوه.

توسک اعلام کرد که هفته آینده پلیس به بازرسی مدارس در سراسر کشور ادامه خواهد داد تا از الگوبرداری دانش‌آموزانی که در معرض اطلاعات مربوط به حملات با چاقو قرار گرفته‌اند جلوگیری شود.