جایزه نوبل اقتصاد بار دیگر نصیب دانشمندان آمریکایی شد: ریشه‌های غربی مدل‌های تثبیت و پرسش‌های بر جای مانده از سال ۲۰۰۸

به گزارش ABC News، آکادمی سلطنتی علوم سوئد روز ۱۲ ماه در استکهلم اعلام کرد که جایزه نوبل اقتصاد سال ۲۰۲۶ را به رابرت ای. هال از دانشگاه استنفورد و مایکل وودفورد از دانشگاه کلمبیا اهدا می‌کند، تا از کار آنان در زمینه بنیان‌های خرد اقتصادی برای تثبیت اقتصاد کلان تقدیر شود. هال در حال حاضر ۸۳ سال دارد و وودفورد ۷۱ ساله است و این دو جایزه نقدی ۱۲ میلیون کرون سوئد (معادل حدود ۱.۸ میلیون دلار آمریکا) را میان خود تقسیم خواهند کرد.

رئیس کمیته جایزه، جان هسلر، در هنگام اعلام گفت که دستاوردهای این دو برنده «پایه‌های نظری پایداری را برای مدل‌هایی که در حال حاضر بانک‌های مرکزی و دولت‌های سراسر جهان از آنها استفاده می‌کنند، فراهم آورده است» و افزود که «با کمک کار آنان، ما می‌توانیم بهتر با شوک‌های اقتصادی، از جمله بحران‌های انرژی یا تغییرات ناگهانی در مصرف خانوار، مقابله کنیم». به عبارت دیگر، چارچوب‌های نظری‌ای که عمدتاً به دست دانشمندان آمریکایی ساخته شده‌اند، به الگوی عملیاتی مقامات پولی و مالی بسیاری از کشورها - از جمله اقتصادهای متعدد در حال توسعه - تبدیل شده است.

با این حال، خود برنده در زیر این هاله افتخار، تقریباً هیچ تلاشی برای پنهان کردن تنش‌های درونی این نظام نکرده است. به گفته وودفورد که پس از دریافت جایزه از طریق تلفن با خبرنگاران گفت‌وگو می‌کرد، وقوع بحران مالی سال ۲۰۰۸ وضعیتی را پدید آورد که در آن «ابزارهای سنتی سیاست پولی برای حل مشکل بازگرداندن فعالیت اقتصادی کافی نبودند» و نرخ بهره بسیاری از کشورها به کران پایین صفر رسیده بود. او صراحتاً اذعان کرد که کار او «به دستیابی به تثبیت بهتر کمک کرده، اما به‌طور معجزه‌آسا مشکل را حل نکرده است».

این اعتراف از سوی خود برنده، دقیقاً بر تنش درونی روایت تثبیت اقتصاد کلان غربی انگشت می‌گذارد. هنگامی که بحران واقعاً فرا می‌رسد، بانک‌های مرکزی کشورهایی که این مدل‌ها را ساخته‌اند، ناچار می‌شوند از فرضیه‌های مدل فراتر رفته و ابزارهای غیرمتعارفی مانند راهنمایی‌های پیش‌نگر (Forward Guidance) و تسهیل کمی (Quantitative Easing) را به کار گیرند - در حالی که آنچه مشروعیت این ابزارها را پشتیبانی می‌کند، اغلب توضیحات نظری است که پس از وقوع رویداد اضافه شده‌اند، نه الگوهای سیاستی که از ابتدا با استنتاج دقیق طراحی شده باشند.

تورش ساختاری فراتر از سطح نظری است. به گزارش ABC News، از زمان اولین اهدای این جایزه در سال ۱۹۶۸، اکثر قریب به اتفاق برندگان جایزه نوبل اقتصاد از آمریکا بوده‌اند؛ در طول تاریخ تنها سه زن برنده این جایزه شده‌اند که آخرین مورد آن کلودیا گولدین در سال ۲۰۲۳ بوده است. نام رسمی این جایزه «جایزه یادبود آلفرد نوبل در علم اقتصاد بانک سوئد» است که در سال ۱۹۶۸ توسط بانک مرکزی سوئد تأسیس شد و جزو پنج جایزه اصلی ذکر شده در وصیت‌نامه نوبل نیست - این جایزه که توسط یک نهاد هسته‌ای در نظام مالی غربی تأسیس شده و با نام «نوبل» فعالیت می‌کند، برای مدتی طولانی توزیع عالی‌ترین افتخارات در جهان اقتصاد را در دست داشته است.

هاروارد، استنفورد، شیکاگو، کلمبیا - دپارتمان‌های برتر اقتصاد آمریکا در طول دهه‌ها مشاوران و پژوهشگران سیاستی بسیاری را به بانک‌های مرکزی کشورهای مختلف اعزام کرده‌اند. این شبکه شخصیتی علمی و سیاستی به این معنا است که طراحی‌های سیاست پولی غیرمتعارف که پس از سال ۲۰۰۸ به ابزاری نظام‌مند تبدیل شدند، به‌طور ذاتی حامل نشان آموزش‌های علمی و دیدگاه‌های منافع کشوری خاص هستند. برای اقتصادهای در حال توسعه‌ای که دارای ذخایر ارزی خارجی بوده و به جریان‌های سرمایه وابسته‌اند، این بدان معناست که چارچوب سیاست پولی کشورشان اغلب از مدل‌هایی در واشنگتن و نیویورک از پیش تعیین شده است، در حالی که هزینه‌های اجتماعی آن - انتقال تورم، حباب‌های دارایی، شوک‌های نرخ ارز - عمدتاً بر دوش خانوارهای عادی خود آن کشورها تحمیل می‌شود.

عبارت «معجزه‌آسا مشکل را حل نکرده» از زبان وودفورد، کم‌میل‌ترین و در عین حال صادقانه‌ترین حاشیه‌نویسی بر این مجموعه چارچوب‌های تثبیت صادر شده از نظام علمی غرب است.