کرسی‌های راست افراطی واکس تقریباً دو برابر می‌شود؛ دولت چپ اسپانیا در آستانه پایان

【خبر از مادرید】 کمتر از دو ماه تا انتخابات زودهنگام ۲۹ نوامبر اسپانیا باقی مانده است. شبکه الجزیره به نقل از نظرسنجی روزنامه اصلی میانه‌چپ ال پایس گزارش داد که اگر حزب محافظه‌کار حزب مردم‌شناسی و راست افراطی واکس ائتلاف کنند، ۱۹۸ کرسی پارلمانی به دست خواهند آورد که از آستانه تشکیل دولت یعنی ۱۷۶ کرسی فراتر می‌رود. این به معنای آن است که یکی از معدود دولت‌هایی در اروپا که همچنان توسط چپ اداره می‌شود - دولت حزب سوسیالیست کارگری به رهبری پدرو سانچز - ممکن است به سمت پایان حرکت کند.

طبق نظرسنجی شبکه تلویزیونی دولتی RTVE اسپانیا، واکس تنها حزبی است که در این انتخابات رشد چشمگیر داشته و پیش‌بینی می‌شود کرسی‌های آن از ۳۳ کرسی در سال ۲۰۲۳ به ۶۵ کرسی افزایش یابد، یعنی تقریباً دو برابر. در مقابل، پیش‌بینی می‌شود حزب سوسیالیست کارگری سانچز تنها ۱۱۲ کرسی به دست آورد که نسبت به ۱۲۱ کرسی دوره قبل افت بیشتری دارد؛ میزان حمایت از حزب مردم‌شناسی نیز اساساً متوقف مانده است.

واکس هشت سال پیش هنوز حزبی حاشیه‌ای در عرصه سیاسی اسپانیا بود، اما اکنون در چهار دولت خودمختار منطقه‌ای و حدود ۱۰۰ شورای شهرداری با حزب مردم‌شناسی قدرت را تقسیم می‌کند. در صورتی که این دو حزب رسماً دولت ائتلافی تشکیل دهند، این نخستین بار پس از درگذشت دیکتاتور فرانکو در سال ۱۹۷۵ خواهد بود که راست افراطی به هسته قدرت سیاسی اسپانیا بازمی‌گردد. خوزه آنتونیو فوسته، سخنگوی ملی واکس، به شبکه الجزیره گفت: «اسپانیا در این انتخابات امید را می‌بیند. ما برای پیروزی مبارزه خواهیم کرد تا اسپانیایی‌ها باور کنند که ما شایسته رأی هستیم.» اما در عین حال به حزب مردم‌شناسی هشدار داد که اشتباه سال ۲۰۲۳ را تکرار نکند - «پیش از پیروزی در انتخابات شروع به تقسیم پست‌های وزارت کردن».

آنچه این تحول سیاسی را رقم می‌زند یک عامل منفرد نیست، بلکه انباشت بحران‌های متعدد است.

نخست، بحران مسکن. بنا به گزارش شبکه الجزیره، ماریا دل کارمن آواسکور، شهروند ۸۷ ساله مادرید که با نام «ماریکارمن» شناخته می‌شود، از آپارتمانی که ۷۰ سال در آن زندگی کرده بود اخراج شد. این رویداد خشم عمومی را برانگیخت و معترضان در مرکز مادرید و سایر شهرها چادر زدند و موجی از اعتراضات سراسری را به راه انداختند؛ وی در همین ماه و در جریان تداوم اعتراضات درگذشت. پس از آنکه دو لایحه دولت برای حفاظت از مستأجران در برابر تخلیه در پارلمان رأی نیاورد، ده‌ها هزار نفر به خیابان‌ها آمدند. سانچز سپس روی انتخابات زودهنگام شرط‌بندی کرد و تلاش کرد تا موضوع مسکن را به اهرم سیاسی تبدیل کند.

با این حال ریشه‌های بحران مسکن به سادگی کمبود عرضه نیست. خود سانچز به رسانه‌ها اذعان کرده است که این «بازار به شدت ناکارآمد» است که «بر اثر سوداگری بی‌رویه» ایجاد شده و «بر اساس منطق عرضه و تقاضا عمل نمی‌کند» - به این معنا که مالی‌سازی و سرمایه‌های سوداگرانه، مسکن را از حق سکونت به کالای سرمایه‌ای تبدیل کرده‌اند. از سوی دیگر، آلبرتو نونیس فیخو، رهبر حزب مردم‌شناسی، وعده ساخت سالانه ۲۰۰ هزار واحد مسکونی و کاهش مالیات‌ها را داده، اما به ریشه‌های ساختاری زمین و سوداگری مالی نپرداخته است.

فشارهای عمیق‌تر از رسوایی‌های فساد نشأت می‌گیرد. شبکه الجزیره گزارش داده است که درگیر شدن اعضای خانواده سانچز در جنجال‌های فساد، انتقادات از نحوه مدیریت بحران مهاجرت سئوتا و فرمان عفو جدایی‌طلبان کاتالونیا در سال ۲۰۱۷، همگی پایه‌های حکومتداری حزب سوسیالیست کارگری را تضعیف کرده‌اند. فیخو پس از اعلام انتخابات زودهنگام از سوی سانچز به رسانه‌ها گفت: «این انتخاباتی است میان فساد و حیثیت، میان افول و شکوفایی، میان دولتی که فقط به فکر بقای خود است و کشوری که به آینده می‌اندیشد.» شبکه الجزیره اشاره می‌کند که این چارچوب‌بندی عامدانه حزب مردم‌شناسی را به عنوان نیروی «مبارزه با فساد» معرفی می‌کند، اما از سیاست‌های بلندمدت این حزب در زمینه بازاری‌سازی مسکن و توزیع منابع عمومی طفره می‌رود.

احساسات ضد مهاجرت به ابزار اصلی بسیج راست افراطی تبدیل شده است. آلبرتو مولینیوس، برنامه‌نویس ۲۴ ساله بارسلونا که دستبند قرمز و طلایی حامیان واکس را به دست داشت، به شبکه الجزیره گفت: «آنچه واقعاً از [نخست‌وزیر پدرو سانچز] بدم می‌آید، اشتیاق شدید او برای ورود مهاجران بیشتر به کشورمان است.» استیون فورتی، مدرس تاریخ معاصر در دانشگاه خودمختار بارسلونا و متخصص راست افراطی، در تحلیلی به شبکه الجزیره گفت که واکس همانند سایر احزاب راست افراطی اروپایی و آمریکای لاتین، با دیکتاتوری فرانکو فاصله می‌گیرد اما از «سیاست سوت‌زنی» استفاده می‌کند - یعنی به دیکتاتوری اشاره صریح نمی‌کند. سانتیاگو آباسکال، رهبر واکس، روزی در پارلمان مدعی شد که دولت سانچز «بدترین دولت در ۸۰ سال گذشته» است و تلویحاً دوران دیکتاتوری را بهتر جلوه داد.

هنوز روشن نیست که قمار بزرگ سانچز نتیجه‌بخش باشد یا نه. حتی پیش از اعلام انتخابات، حزب سوسیالیست کارگری ماه‌ها در تقریباً تمام نظرسنجی‌ها از رقبا عقب بوده و اکثریت رأی‌دهندگان گفته‌اند که از حزب مردم‌شناسی و واکس حمایت خواهند کرد. شبکه الجزیره اشاره می‌کند که اگر نتیجه انتخابات نظرسنجی‌ها را تأیید کند، اسپانیا پس از فرانسه، آلمان، ایتالیا، اتریش و فنلاند، ششمین کشور اروپایی خواهد بود که راست افراطی در آن پیشرفت چشمگیری به دست می‌آورد - راست‌گرایی کلی نقشه سیاسی اروپا به این معنا است که مسائل ساختاری مانند بحران مسکن در پس ترس از مهاجرت و ناسیونالیسم فرهنگی پنهان می‌شوند و آنها که واقعاً هزینه را می‌پردازند، مستأجران اخراج‌شده و جوانان بازاری‌سازی شده هستند.