تعطیلی کامل مؤسسه گوته در روسیه: نهاد فرهنگی به مهره چانه‌زنی دولت‌ها تبدیل شد و زبان‌آموزان و مدرسان هزینه تشدید تنش را می‌پردازند
روسیه دستور تعطیلی شعبه‌های مؤسسه گوته در مسکو، سن‌پترزبورگ و نووسیبیرسک را تا ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶ صادر کرده است؛ اقدامی در واکنش به تعطیلی مراکز روسیه در آلمان و محدودیت‌های ویزا. حدود ۲۲ هزار آزمون سالانه، ۱۰ هزار زبان‌آموز و مدرسان همکار متضرر می‌شوند. توافق ۲۰۱۱ تعطیلی متقابل خودکار را الزامی نکرده بود؛ بنابراین این اقدام انتخابی سیاسی است، نه الزام حقوقی.
به گزارش دویچه وله، وزارت خارجه روسیه دستور داده است هر سه شعبه مؤسسه گوته در مسکو، سن‌پترزبورگ و نووسیبیرسک تا یکشنبه ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶ تعطیل شوند. این اقدام یکی از جدی‌ترین دورهای اخیر اصطکاک میان دولت‌های روسیه و آلمان است.
محرک مستقیم تعطیلی، واکنش برلین به تلاش برای حمله پهپادی به فرودگاه لایپزیگ در اوایل ماه اوت بود. مقام‌های آلمانی در اوایل سپتامبر این حمله را به مسکو نسبت دادند و سپس تعطیلی مرکز فرهنگی و آموزشی روسیه‌خانه در برلین، بستن سرکنسولگری روسیه در بن و سخت‌تر کردن محدودیت‌های ویزا برای شهروندان روس را اعلام کردند. وزارت خارجه روسیه نیز تعطیلی مؤسسه گوته را اقدام متقابل اعلام کرد.
توافق بین‌دولتی روسیه و آلمان در سال ۲۰۱۱، هرچند فعالیت نهادهای فرهنگی دو طرف را بر پایه عمل متقابل تضمین می‌کرد، مقرر نکرده بود که اگر یک کشور مرکز فرهنگی طرف مقابل را ببندد، کشور دیگر ناچار باشد خودکار همان کار را انجام دهد. تعطیلی مؤسسه گوته در روسیه یک انتخاب سیاسی است، نه تعهدی حقوقی.
افرادی که مستقیماً زیر تأثیر این انتخاب قرار می‌گیرند، مردم عادی‌ای هستند که هیچ نفوذی بر تصمیم‌های دولت ندارند. دویچه وله با استناد به آمار مؤسسه گوته گزارش داده است که در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۰ هزار نفر از طریق برنامه‌ها و شرکای مؤسسه در روسیه آلمانی می‌آموختند؛ این رقم پیش از سال ۲۰۲۳ حدود ۱۶ هزار نفر بود. مؤسسه در همان سال نزدیک به ۲۲ هزار آزمون برگزار کرد و کتابخانه‌اش ۶۷۰۰ مراجعه‌کننده داشت.
چندین خواننده مشکلات خود را با دویچه وله در میان گذاشتند. یکی از خوانندگانی که با عنوان «بازگشته دیرهنگام» روسیه را ترک کرده است گفت والدینش قصد داشتند پاییز یا زمستان امسال در مؤسسه گوته آزمون بدهند و سپس مدارک بازگشت و اقامت در آلمان را ارائه کنند؛ اما اکنون باید برای آزمون به کشور ثالث بروند، که به معنای «هزینه و فشار اضافی» است. خواننده دیگری گفت فرزندش در مدرسه آلمانی‌زبان درس می‌خواند: «حالا دیگر نمی‌توان در روسیه آزمون داد و باید به کشور دیگری رفت.»
جامعه مدرسان آلمانی نیز با ضربه‌ای عمیق روبه‌رو شده است. آموزگاری در منطقه مسکو نوشت مدرسه او بیش از ۱۵ سال با مؤسسه گوته همکاری داشته است: «این همکاری یکی از مهم‌ترین ستون‌های کار ما بود. مؤسسه مواد آموزشی باکیفیت و کتاب‌های به‌روز فراهم می‌کرد و باعث می‌شد کلاس‌ها با واقعیت پیوند داشته باشند.» مدرس دیگری صریح گفت: «من در روسیه آلمانی تدریس می‌کنم و دیگر نمی‌توانم کار پیدا کنم.» فرد دیگری گفت: «من مدرس آلمانی هستم و احساس می‌کنم از نظر حرفه‌ای سرگردان و رها شده‌ام.»
گیته تسوخوخ، دبیرکل مؤسسه گوته، در بیانیه‌ای گفت: «همه کارکنان باید تا ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶ کار خود را در روسیه متوقف کنند. کتابخانه‌های ما دیگر امانت نمی‌دهند و دوره آموزشی برگزار نمی‌کنند. مدرسان آلمانی منبع مهم آموزش حرفه‌ای و پشتیبانی خود را از دست می‌دهند. برای مردم روسیه، این تصمیم دسترسی آنان به زبان آلمانی، فرهنگ آلمان و اطلاعات قابل اعتماد از آلمان را بیش از پیش محدود می‌کند.» گشه یوست، رئیس مؤسسه، این رخداد را «پایان یک دوره» در روابط فرهنگی روسیه و آلمان خواند.
مقام‌های روسیه دویچه وله را «سازمان نامطلوب» اعلام کرده‌اند و همکاری با این رسانه جرم کیفری محسوب می‌شود. روایت خوانندگان یادشده همگی به‌صورت ناشناس ارائه شده است؛ آنان با پذیرش خطر حقوقی از وضعیت خود گفته‌اند. بنابراین پاسخ‌های گردآوری‌شده نه یک نظرسنجی نماینده جامعه است و نه گویندگان آن از فشار سکوتی که محیط اطلاعاتی بر آنان تحمیل کرده، جدا هستند.
واکنش خوانندگان متفاوت بود. یک خواننده نوشت: «امیدواریم روابط فرهنگی میان فدراسیون روسیه و آلمان نابود نشود. تأسف‌بار است که فرهنگ گروگان تصمیم‌های سیاسی شده است. تعطیلی مؤسسه گوته بر مردم عادی‌ای اثر می‌گذارد که نمی‌توانند سیاستمداران را کنترل کنند.» دیگری گفت: «مقام‌های آلمان با بستن روسیه‌خانه همکاری فرهنگی با روسیه را دفن کردند. تمام مسئولیت بر عهده طرف آلمانی است.» خواننده دیگری پاسخ مسکو را منطقی دانست: «تعطیلی شعبه‌ها پاسخی معقول به تعطیلی روسیه‌خانه از سوی آلمان به نظر می‌رسد؛ پیوندهای فرهنگی و انسانی به مهره‌های سیاسی تبدیل شده‌اند.»
پرسشی ساختاری‌تر از سوی خواننده دیگری مطرح شد: «چرا کسانی که تصمیم می‌گیرند روسیه را از اروپا جدا کنند، همزمان می‌توانند فرزندان و نزدیکان خود را برای تحصیل به اروپا بفرستند و از زندگی به سبک اروپایی برخوردار کنند؟» این پرسش هزینه تشدید تنش میان دولت‌ها را به شکاف میان تصمیم‌گیرندگان و مردم عادی پیوند می‌دهد.
موضع و پاسخ طرف روسی درباره تلاش برای حمله پهپادی به فرودگاه لایپزیگ در این گزارش ارائه نشده و نسبت دادن آن به مسکو همچنان ادعایی یک‌طرفه است. هنوز روشن نیست آزمون‌ها و دوره‌های مؤسسه گوته در روسیه از طریق شرکا یا به‌صورت آنلاین ادامه خواهد یافت یا نه؛ همچنین هیچ داده‌ای وجود ندارد که نشان دهد چه تعداد از حدود ۲۲ هزار داوطلب سالانه قادر یا مایل به سفر برای آزمون در کشور ثالث خواهند بود.
مؤسسه گوته در ۱۰۰ کشور ۱۵۴ شعبه دارد و سه شعبه روسیه تنها بخشی از این شبکه‌اند. پس از ۱۳ سپتامبر، ارقام سال ۲۰۲۵ یعنی ۱۰ هزار زبان‌آموز، ۲۲ هزار آزمون و ۶۷۰۰ مراجعه به کتابخانه، به صفر خواهد رسید.
هنوز دیدگاهی نیست. گفت‌وگو را آغاز کنید.