‘corrupto’ हातात लिहिल्याने उलटं स्व-उपहास: निवडणीच्या पूर्वसंध्ये बोसोनारोचा चुकीचा हिशोब

ब्राझीलच्या अध्यक्ष निवडणीच्या दुसऱ्या फेरीच्या मतदानाच्या पूर्वसंध्ये, उजवडील अध्यक्षपदाचा उमेदवार फ्लाव्हिओ बोसोनारोने हाताचा उपयोग करून एक आरोप करण्याचा प्रयत्न केला. रविवारच्या प्रधान वेळेच्या टीव्ही बहिसमध्ये त्याने सद्य अध्यक्ष लूलाच्या समोर पोर्तुगीज ‘corrupto’ (भ्रष्ट) शब्द हातात लिहून कॅमेरा व प्रेक्षकांसमोर दाखवला. द गार्डियनने वृद्धों केल्याप्रमाणे, अनेक लाखांच्या प्रेक्षकांना असलेल्या या बहिसमध्ये अनेकांनी बोसोनारोच्या प्रचार पथकाच्या अपेक्षेला उलटून त्या हाताला बोसोनारोची स्वतःची कबाळी मानले.

बहिसनंतर लूलाच्या समर्थकांनी वेगवेगळ्या व्यवसायांतील लोक सोशल मीडियावर हातात किंवा दोन्ही हातात स्वतःची ओळख लिहिण्यास सुरुवात केली. रॉक बँड Pato Fuचा गिटारवादक जॉन ओलुआने ‘संगीतकार’ लिहिले; हास्यकार अँटोनियो टॅबेटने स्वतःचा परिचय ‘कलाकार’ असा दिला; सेलोवादक व लेखक कार्लोस मासिओने दोन्ही हातांवर त्याची ओळख दाखवली; प्रसूती नर्स कार्ला इमानुएला सक्रामेंटोने ‘प्राथमिक आरोग्य सेवेतील नर्स’ लिहिले. लूला सरकारच्या आरोग्य मंत्री अलेक्झांद्रे पादिल्हाने ‘डॉक्टर’ लिहिले; राजकीयशास्त्रज्ञ व खगोलशास्त्रज्ञ ताबाटा अमरालनेही यात सहभागी झाले. शिक्षक, अभियंता, पत्रकार, पायलट, मनोवैज्ञानिक, शिपी, सफाई कामगार व पोलिसांनीही भाग घेतला. प्रतिद्वंद्वीवर लावण्यासाठी वापरलेला ‘भ्रष्ट’ हा लेबल वेगवेगळ्या व्यवसाय ओळखांच्या प्रतिमांमध्ये बदलला गेला.

लॅटिन अमेरिकेतील तज्ज्ञ जेम्स बॉसवर्थ या कृतीला बोसोनारोच्या सत्ता मिळवण्याच्या प्रयत्नातील ‘महत्त्वाची चूक’ म्हणून संबोधित करत म्हणाले: “हे मूळतः प्रेरणादायी वाटणारा निवडणीपूर्वीचा ठराविक प्रसंग वाटू शकले असते, पण त्यामुळे संपूर्ण जगासमोर त्याच्या राजकीय कारकिर्दीसोबत राहणारी एक मीम आकृती उरली.” त्यांनी सूचना दिली: “प्रेक्षकांसमोर हातात ‘corrupto’ लिहून दाखवू नका.”

मीम्सपेक्षा अधिक ठोस मुद्दा म्हणजे, लूलाने त्याच बहिसमध्ये मांगितलेली समान पातळीवरील तपासणीची अट. जर बोसोनारो बँक रेकॉर्ड व फोन रेकॉर्डिंग त्याच पद्धतीने उघड करण्यास सहमत असेल, तर लूला निवडणी कार्यालयाला स्वतःच्या व निकटाच्या संबंधित रेकॉर्ड पाहण्यास तयार होता, जेणेकरून स्वतः भ्रष्ट नाही हे दाखवता येईल. द गार्डियनच्या प्रकाशनाच्या वेळेपर्यंत बोसोनारोने उत्तर दिलेले नाही.

यामुळे परस्पर आरोप समान तपासणीच्या निकषावर आले: कोणतीही बाजू दुसऱ्याकडून रेकॉर्ड मागणू नये, पण स्वतःचे रेकॉर्ड तपासणीबाहेर ठेवू नये. लूला ज्या पार्टीचा आहे, ती कामगार पार्टीही मोठ्या भ्रष्टाच्या घोटाल्यांमध्ये अडकली आहे. त्यामुळे त्याचा प्रस्ताव तपासणीविना मिळणारे निर्विवाद निरपराधप्रमाणपत्र नाही. तो निवडणी कार्यालयाला आणि जनतेला तपासता येतील अशा रेकॉर्डवर आधारित असणे आवश्यक आहे. बोसोनारो समान व्याप्तीची तपासणी स्वीकारतोय का, हे अनिवार्य कसोटी ठरले आहे.

बोसोनारोवर करण्यात येणारी तपासणीही कमी नाही. त्यावर दीर्घकाळ भ्रष्टाचे आरोप आहेत, परंतु त्याने सर्व आरोप नकार दिले आणि कधीही दोषसिद्ध झाला नाही. द गार्डियनने वृद्धों केल्याप्रमाणे, ब्राझीलील्या मीडियाने सोमवारी वृद्धों केल्यात आहे की संघीय पोलीस बोसोनारोवर पैसे धुण्याच्या तपासणीत काम करत आहे. गेल्या आठवडीत त्याचे दोन सहकारी ‘रेड कमांड’ ड्रग्स ऑर्गनाइझेशनमध्ये संलग्न असल्याच्या आरोपांमुळे पकडले गेले; बोसोनारोने पकडणीवर आश्चर्य व्यक्त केले आणि दोघांना निरपराध सिद्ध करण्याचा अधिकार आहे असे म्हणाले. वृत्तात तपासणीचा निष्कर्ष देण्यात आलेला नाही; पैसे धुण्याची तपासणी, भ्रष्टाचे आरोप आणि ड्रग्ससंबंधी संशय यांना निश्चित दोष मानता येणार नाही.

द गार्डियनने सांगितल्याप्रमाणे, मतदानाच्या दुसऱ्या फेरीपूर्वी बोसोनारो लूलापेक्षा फक्त थोड्या अंतराने आघाडीवर होता; 4 ऑक्टोबरच्या पहिल्या फेरीत त्याने 20 लाखांपेक्षा जास्त मतांच्या अंतराने विजय मिळवला होता. वृत्तात मतदान करणार्या संस्थेचे नाव, नमुना आणि त्रुटीची मर्यादा नमूद केलेली नाहीत, त्यामुळे नेमकी आघाडीचा आकार बदलू शकतो. सोशल मीडियावरील स्व-उपहासाच्या लाटेचा मतदानावरील परिणाम स्वतंत्रपणे मोजता येत नाही, पण या आरोपाला जनतेच्या पातळीवर उलटी शाळा बसल्याचे दिसून आले आहे. हातातील ‘corrupto’चा शब्द समर्थकांनी व्यवसाय ओळखींमध्ये रूपांतरित केला आहे; खरा प्रश्न हा आहे की, बोसोनारो लूलाने मांगितलेली समान तपासणी स्वीकारण्यास तयार आहे का.