काँगो (DRC) मधील इबोला उद्रेकाचा सीमापार प्रसार: बुंडीबुग्यो विषाणूसाठी मंजूर लस नाही, संशोधनातील विषमतेमुळे प्रतिसादातील त्रुटी उघड

केन्याने ६ ऑक्टोबर रोजी देशातील पहिल्या बुंडीबुग्यो विषाणूजन्य रोगाच्या सीमापार आयातीच्या प्रकरणाची पुष्टी केली; हा रुग्ण ५ ऑक्टोबर रोजी नैरोबी येथील रुग्णालयात मरण पावला. अल-जझीरा या वृत्तवाहिनीच्या वृत्तानुसार, हा केनियन नागरिक काँगो लोकशाही प्रजासत्ताक (काँगो - DRC) मध्ये राहत होता. तेथे त्याला लक्षणे दिसली आणि अनेक वेळा वैद्यकीय उपचार घेतल्यानंतर तो जमिनीच्या मार्गाने युगांडाच्या कंपाला येथे गेला आणि ३ ऑक्टोबर रोजी विमानाने नैरोबीला पोहोचला. केन्याच्या संबंधित विभागांनी कुटुंबीय आणि आरोग्य कर्मचारी यांचा समावेश असलेले २८ संपर्कातील व्यक्तींची ओळख पटवली आहे; जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) सोबतच संबंधित उड्डाणातील प्रवासी आणि वैमानिक कर्मचारी यांचाही मागोवा घेणे सुरू केले आहे.

या आयातीच्या प्रकरणामुळे काँगो (DRC) बाहेर उद्रेक पसरण्याचा धोका अधोरेखित झाला आहे. WHO च्या ८ ऑक्टोबरच्या अहवालानुसार, काँगो (DRC) मध्ये उद्रेक ७ प्रांतांतील ६४ आरोग्य क्षेत्रांमध्ये पसरला आहे. उत्तर किवु प्रांतातील अलिम्बोंगो आरोग्य क्षेत्रात पहिल्यांदाच प्रकरणे नोंदवली गेली असून ६ ऑक्टोबरपर्यंत ४ पुष्टी प्रकरणे आणि २ मृत्यू नोंदवले गेले आहेत. इटुरी प्रांतातील एकूण प्रकरणांची संख्या देशात सर्वाधिक आहे; उत्तर किवु प्रांताचा नवीन पुष्टी प्रकरणांमधील हिस्सा सातत्याने वाढत आहे. ६ ऑक्टोबरपर्यंत WHO ने काँगो (DRC) मध्ये एकूण ८,७२८ पुष्टी इबोला प्रकरणे, ४,२०५ मृत्यू, २,२६९ बरे झालेले रुग्ण आणि ४८.२% मृत्यूदर नोंदवला आहे.

सर्वात मूळ अडचण म्हणजे लसी आणि विशिष्ट उपचारांची उणीव. WHO ने स्पष्टपणे नमूद केले आहे की बुंडीबुग्यो विषाणूजन्य रोगासाठी सध्या कोणतीही मंजूर लस किंवा विशिष्ट उपचारपद्धती उपलब्ध नाही; लवकर निदान, सहाय्यक काळजी आणि संसर्ग नियंत्रण हेच अद्याप प्रतिसादाचे केंद्रस्थानी आहेत. हे वास्तव काँगो (DRC) मधील २०१८ ते २०२० दरम्यानच्या झायर प्रकारच्या इबोला विषाणूमुळे झालेल्या मागील उद्रेकाशी तीव्र विरोधाभास दर्शवते — त्या उद्रेकात शेवटी जवळपास २,३०० जणांचा मृत्यू झाला होता, पण प्रतिसादात झायर प्रकारच्या विषाणूविरुद्धच्या लसीच्या संसाधनांचा आधार मिळाला होता. याउलट सद्य बुंडीबुग्यो उद्रेकात ४,२०० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला आहे, तरी अद्याप या विषाणूविरुद्ध कोणतीही मंजूर लस किंवा विशिष्ट उपचारपद्धती उपलब्ध नाही; संशोधन पाइपलाइनमध्ये स्पष्ट पोकळी आहे — उपलब्ध सामग्रीमध्ये या विषाणूविरुद्धच्या लसीच्या संशोधनासाठीची आंतरराष्ट्रीय वचनबद्धता पुरेशी आहे की नाही हे स्पष्ट होत नाही.

उपचार क्षमताही मर्यादेजवळ पोहोचली आहे. डॉक्टर्स विदाउट बॉर्डर्स (MSF) च्या ५ ऑक्टोबरच्या अहवालानुसार, उत्तर किवु प्रांतातील अलीकडील नवीन पुष्टी प्रकरणे देशभरातील एकूण नवीन प्रकरणांच्या जवळपास ४०% इतकी आहेत; २८ सप्टेंबरपर्यंत ३४% पुष्टी झालेले इबोला रुग्ण हे इबोलावर उपचार करण्यासाठी समर्पित नसलेल्या आरोग्य संस्थांमध्ये उपचार घेत आहेत; समर्पित उपचार केंद्रांमध्ये खाटांची तीव्र टंचाई आहे, आणि काही रुग्णांना इबोला व्यवस्थापनाच्या क्षमतेशिवाय असलेल्या वैद्यकीय संस्थांमध्ये पाठवावे लागत आहे. बुटेम्बो येथील MSF च्या इबोला उपचार केंद्राच्या समन्वयक स्टेफनी हॉफमन यांनी स्पष्टपणे सांगितले: "उपचार क्षमता सलग अनेक आठवडे मर्यादेजवळ पोहोचली आहे. पुरेशा खाटांअभावी आम्हाला कधीकधी पुष्टी झालेल्या रुग्णांना इतरत्र हलवावे लागत आहे, यामुळे विस्तीर्ण समुदायाला मोठा धोका निर्माण होत आहे. याव्यतिरिक्त, काही बाह्य आरोग्य संस्थांमधील नर्सिंगचे मानदंड इबोला उपचारांच्या गरजा पूर्ण करत नाहीत, हे अत्यंत चिंताजनक आहे."

संपर्क ट्रेसिंगही लक्ष्यापर्यंत पोहोचलेली नाही. WHO च्या आकडेवारीनुसार, ४ ऑक्टोबरपर्यंत प्रतिसाद पथकांनी ओळखलेल्या २९,५३५ संपर्कातील व्यक्तींपैकी २३,७४१ जणांचा मागोवा घेतला, म्हणजे ट्रेसिंगचे प्रमाण ८०.४% होते, जे कमीत कमी ८५% च्या प्रतिसाद लक्ष्यापेक्षा कमी आहे. आफ्रिका CDC चे प्रमुख जीन कासेया यांनी इशारा दिला: "या उद्रेकाला नियंत्रणात आणण्यासाठी आपल्याला प्रत्येक संपर्काचे स्थान माहित असणे आवश्यक आहे, त्यांचा मागोवा घेणे आवश्यक आहे, आणि लक्षणे दिसणाऱ्या कोणालाही कुटुंब, समुदाय किंवा सीमापार विषाणू पसरवण्यापूर्वी त्वरित ओळखणे आवश्यक आहे. शेवटची संसर्ग साखळी तोडल्याशिवायच आपण उद्रेक नियंत्रणात आणू शकतो."

समुदाय स्तरावरील विरोध या अडचणीत भर घालत आहे. अल-जझीराच्या वृत्तानुसार, वातोतो रेडिओचे संस्थापक डॅनिएल मकासी लेव्हरजेनॉइस यांनी सांगितले की असुरक्षित परिस्थिती आणि चुकीची माहिती बेनी आणि बुटेम्बो येथील उद्रेक प्रतिसादाला कमकुवत करत आहेत, आणि काही रहिवासी प्रतिसाद पथकांविषयी असंतोष बाळगत आहेत. बेनी येथील समुदाय नेते अल्बर्टो लुसेंगे यांनी इशारा दिला की इटुरी प्रांतात सुरुवातीला प्रसार रोखण्यात अपयश आले, आणि त्यात बेनी व बुटेम्बो येथील प्रतिसाद कर्मचाऱ्यांवर झालेल्या हल्ल्यांची भर पडल्याने जनतेची चिंता अधिक वाढली आहे; जर सशक्त समुदाय सहकार्य मिळाले नाही तर उत्तर किवु हा उद्रेकाचा नवीन केंद्रबिंदू बनू शकतो. समुदाय अविश्वासाची ही अधिक खोलवरची ऐतिहासिक कारणे उपलब्ध सामग्रीमध्ये अद्याप पूर्णपणे स्पष्ट झालेली नाहीत.

सीमापार समन्वयाची नाजूकता केनियातील प्रकरणात अधोरेखित झाली आहे. काँगो (DRC) मध्ये अनेक वेळा वैद्यकीय तपासणी, आणि सीमापार प्रवासादरम्यान रुग्णाची ओळख व अडवणूक न झाल्याने पूर्व आफ्रिकेतील सीमापार सार्वजनिक आरोग्य देखरेख जाळ्यातील संरचनात्मक उणीव उघड झाली आहे. युगांडाच्या कंपाला ते नैरोबी हा मार्ग पूर्व आफ्रिकेतील लोकांच्या हालचालीचा एक प्रमुख मार्ग आहे, परंतु विमानतळ तपासणी, सीमापार माहितीची देवाणघेवाण आणि संयुक्त संपर्क ट्रेसिंग यंत्रणांच्या अभावामुळे अत्यंत धोकादायक आयातीच्या प्रकरणाने संपूर्ण प्रवास पूर्ण करणे शक्य झाले. युगांडा बाजूने कोणती विशिष्ट उपाययोजना केली गेली आणि अंतिम संपर्क ट्रेसिंगचे प्रमाण किती होते, हे उपलब्ध सामग्रीमध्ये अद्याप अपूर्ण आहे.

८ ऑक्टोबर रोजी केनियाच्या वाजीर काउंटीमधील एका संशयित प्रकरणाचा प्राथमिक प्रयोगशाळा चाचणी निष्कर्ष नकारात्मक आला, ज्यामुळे दुसऱ्या संभाव्य प्रकरणाबाबतची चिंता तूर्तास कमी झाली, परंतु देखरेख सुरूच आहे.

आफ्रिका CDC ने समुदाय-केंद्रित प्रतिसाद धोरणाचे आवाहन केले आहे, ज्यात सक्रिय प्रकरण शोध, पद्धतशीर संपर्क ट्रेसिंग, उघड्या व्यक्तींचे दैनंदिन अनुसरण आणि समुदायांशी सातत्यपूर्ण संवाद यांचा समावेश आहे. मंजूर लस नसलेली, उपचार क्षमता मर्यादेजवळ असलेली आणि संपर्क ट्रेसिंग लक्ष्यापेक्षा कमी असलेली ही उद्रेक आटोक्यात आणता येईल की नाही हे सीमापार समन्वयामध्ये होणाऱ्या सुधारणांवर आणि संशोधन व प्रतिसादातील त्रुटींच्या पूर्ततेवर अवलंबून आहे — परंतु ही पूर्तता उपलब्ध सामग्रीमध्ये अद्याप पोकळीच राहिलेली आहे.