दुशानबेजे येथे SCO: सिंग यांनी इराणच्या उपराष्ट्रपती व ताजिकिस्तानच्या पंतप्रधानांची भेट; ताजिकिस्तानच्या संरक्षण मंत्र्यांशी प्रशिक्षणावर चर्चा

‘The Hindu International’च्या वृत्तानुसार, भारताचे संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंग यांनी 20 ऑक्टोबर 2026 रोजी दुशानबेजे येथे SCO च्या 25 व्या सदस्य राष्ट्रांच्या शासन प्रमुखांच्या परिषदेच्या बैठकी दरम्यान इराणचे प्रथम उपराष्ट्रपती मोहम्मद रेज़ा आरेफी आणि ताजिकिस्तानचे पंतप्रधान कुशील रोसुर्झोदा यांची वेगळ्या-वेगळ्या भेट करून त्यांच्याशी समान चिंता असलेल्या प्रश्नांवर चर्चा केली. सिंग यांनी या वेळी ताजिकिस्तानला दोन दिवसांचा औपचारिक दौरा केला आणि भारताचे प्रतिनिधत्व म्हणून बैठकीत सहभागी झाले.

सिंग यांनी सोशल मिडिया प्लॅटफॉर्म X वर लिहिले की, दुशानबेजे येथे होणार्या SCO सदस्य राष्ट्रांच्या शासन प्रमुखांच्या बैठकी दरम्यान आरेफी यांची भेट झाल्याने आपल्याला आनंद वाटले. रोसुर्झोदा यांच्या संदर्भात सांगताना सिंग यांनी, भेटीने “भारत आणि ताजिकिस्तान यांच्यातील दीर्घकालीन सांस्कृतिक संबंध आणि सखोल लोकसंबंध उजळून दाखवले” असे म्हणाले. सार्वजनिक माहितीत सिंग आणि आरेफी यांच्या भेटीचे ठराविक मुद्दे, आश्वासने किंवा परिणाम यांची माहिती देण्यात आली नाही; दोघांमध्ये नवीन संरक्षण व्यवस्था तयार झाली आहे का हेही स्पष्ट करण्यात आले नाही. ताजिकिस्तानच्या पंतप्रधानांच्या भेटीबाबतही कोणतेही ठराविक सहकारी दस्तऐवज जाहीर करण्यात आले नाहीत.

सिंग यांनी ताजिकिस्तानच्या संरक्षण मंत्री एमोमाली सोबिर्झोदा यांच्यासोबतही बैठक केली. दोन्ही पक्षांनी द्विपक्षीय संरक्षण सहकार्य मजबूत करण्याबाबत विचारांचा आदलबदल केला; यात क्षमता निर्माण आणि प्रशिक्षण हे केंद्रवर्ती मुद्दे होते. वृत्तात प्रशिक्षण कोणाच्या नेतृत्वाखाली होणार, खर्च कोनाकडून येईल, कोण सहभागी होईल, उपकरणांच्या अटी असतील का आणि अंमलबाजतची वेळसूचना काय असेल यांची माहिती देण्यात आली नाही.

संरक्षण सहकार्याची प्रत्यक्ष मर्यादा केवळ प्रशिक्षणाच्या आश्वासनांपर्यंत सीमित नाही; कार्यान्वयाची मर्यादा अभ्यासक्रम, पायाभूत सुविधा, पुढील सहाय्य आणि सतत गुंतवणूक यावरही अवलंबून आहे. उपलब्ध माहितीत या अंमलबाजताच्या अटी नाहीत, त्यामुळे दोघांच्या खर्चाचा, फायद्याचा किंवा परस्पर अवलंबित्वाचा निष्कर्ष काढता येत नाही.

या संपर्कांमुळे दिसते की, भारताने SCO कार्यक्रमाच्या आविष्कारात इराण आणि ताजिकिस्तान यांच्याशी द्विपक्षीय संपर्क दुर्लक्षित केले आहेत: इराणकडील भेटीचे मुद्दे जाहीर करण्यात आले नाहीत, तर ताजिकिस्तानकडील संरक्षण क्षमता निर्माणीच्या चर्चा सुरू झाली आहे. कराराचा मसुदा, निधीचा स्रोत आणि कालमर्यादा स्पष्ट होण्यापूर्वी, या हालचालींना नवीन मैत्री किंवा आधीच ठरलेले वचन न मानता द्विपक्षीय राजकीय व संरक्षण कार्यक्रम मानणे योग्य आहे.