बांगलादेशातील गोवर साथीमुळे हजाराहून अधिक बालकांचा मृत्यू; राजकीय अस्थिरतेनंतर लसीकरण व्यवस्थेच्या कोसळण्याची किंमत सर्वात असुरक्षित घटकांना सोसावी लागली

बांगलादेश त्या देशाच्या इतिहासातील सर्वात गंभीर गोवर साथीला सामोरे जात आहे. अल-जझीराच्या वृत्तानुसार, देशाच्या आरोग्य सेवा महासंचालनालयाने या आठवड्यातील बुधवारी जाहीर केलेल्या आकडेवारीनुसार, या वर्षी मार्चमध्ये साथ सुरू झाल्यापासून कमीतकमी 1,002 बालकांचा मृत्यू झाला असून एकूण 1,87,484 गोवर रुग्णांची नोंद झाली आहे.

1.78 कोटी लोकसंख्या असलेल्या या दक्षिण आशियाई देशात सध्या सुरू असलेला हा उद्रेक जागतिक स्तरावरील सर्वात मोठा गोवर उद्रेक असल्याचे अमेरिकेच्या रोग नियंत्रण व प्रतिबंध केंद्राने (सीडीसी) निश्चित केले आहे. पाच वर्षांखालील बालकांचा साथीच्या सुरुवातीच्या काळात एकूण रुग्णसंख्येच्या 80 टक्क्यांहून अधिक हिस्सा होता — हा गट म्हणजे अचूकपणे ज्या बालकांना अद्याप लसीकरणाची पात्रता नाही किंवा ज्यांचे लसीकरण वेळापत्रक खंडित झाले आहे अशा लहान मुलांचा आहे.

"माझ्या माहितीनुसार, बांगलादेशात इतक्या मोठ्या संख्येने बालकांचा गोवरमुळे मृत्यू झाल्याचे कधीही दिसून आलेले नाही, आणि एका वर्षात एवढ्या मोठ्या رुग्णगटाची नोंदही कधी झालेली नाही," असे ढाका येथील महामारीविज्ञान, रोग नियंत्रण व संशोधन संस्थेचे माजी संचालक प्राध्यापक महमूद रहमान यांनी रॉयटर्सशी बोलताना सांगितले. "ही अत्यंत भीतीदायक परिस्थिती आहे, आणि सर्वात हृदयद्रावक बाब म्हणजे बळी हे सर्व बालक आहेत."

आंतरराष्ट्रीय संस्थांनी या संकटाचा मागोवा थेट एका विशिष्ट राजकीय आघातापर्यंत लावला आहे. जागतिक आरोग्य संघटना व युनिसेफने स्पष्ट केले आहे की, साथ 2024 ते 2025 दरम्यान देशाच्या लसीकरण कार्यक्रमात निर्माण झालेल्या तुटींमुळे उद्भवली — त्या काळात तत्कालीन पंतप्रधान शेख हसीना यांचे पदावरून पतन झाले होते आणि राजकीय अस्थिरतेने संपूर्ण देश व्यापला होता. या आठवड्यातील सोमवारी, बांगलादेशचे आरोग्यमंत्री सरदार हुसेन यांनी संसदेत कबूल केले की, 2024 ते 2025 दरम्यान खरेदी धोरणातील बदलांमुळे लसींची टंचाई निर्माण झाली.

शासकीय साखळीतील या खंडिततेचे परिणाम मोजता येण्याजोगे आहेत. या वर्षी एप्रिलमध्ये सुरू करण्यात आलेल्या राष्ट्रीय तातडीच्या लसीकरण मोहिमेने 1.80 कोटी बालकांना कव्हर केले, परंतु अधिकृत आकडेवारीनुसार सुमारे 40 लाख बालकांपर्यंत कधीच पोहोचता आले नाही. आरोग्य सेवा महासंचालनालयाचे प्रवक्ते झाहिद रायहान यांनी एएफपीशी बोलताना खुलेपणाने सांगितले: "आम्ही समूह प्रतिकारशक्ती साध्य करू शकलो नाही." लस न घेतलेल्या बालकांचा शोध घेण्याचे कार्य अद्याप सुरू असल्याचे ते म्हणाले आणి "गोवर हा पूर्णपणे नष्ट करता येत नाही, आमचे उद्दिष्ट म्हणजे मृत्यूचे प्रमाण कमी करणे, आम्ही बालकांना लसीकरण करत राहू," असे अधोरेखित केले.

रुग्णालयांवर दुहेरी ताण येत आहे. अल-जझीराच्या वृत्तात नमूद केल्यानुसार, त्याच काळात डेंग्यूच्या रुग्णांमध्ये मोठी वाढ झाली असून 45,000 हून अधिक लोक डेंग्यूमुळे रुग्णालयात दाखल झाले आहेत, आणి केवळ मंगळवारी एकाच दिवशी रुग्णालयात দाखल होण्याचे आणి मृत्यूचे प्रमाण दोन्हींचे विक्रमी आकडे नोंदवले गेले. मर्यादিত खाटांवर दोन्ही साथींदरम्यान ताण पडत आहे.

अमेरिकेच्या सीडीसीने याला जागतिक सर्वात मोठी गोवर साथ म्हणून घोषित केले आहे, आणి जागतिक आरोग्य संघटना व युनिसेफनेही साथ आणి लसीकरण कार्यक्रमाच्या -हास यांच्यातील कारण-परिणाम संबंधाची पुष्टी केली आहे, परंतु विशिष्ट आंतरराष्ट्रीय मदतीचे प्रमाण, निधीचा स्रोत आणి प्रतिसादाची वेळापत्रक याबद्दल खुल्या वृत्तांमध्ये अद्याप स्पष्ट उल्लेख नाही. राजकीय अस्थिरतेची किंमत सर्वात असुरक्षित बालकांना भोगावी लागली आहे; 1.78 कोटी लोकसंख्या असलेल्या या देशातील या संकटाला बाहेरील सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्था कशा प्रकारे आणి किती तीव्रतेने प्रतिसाद देणार, याबद्दलची सार्वजनिक माहिती अद्याप मर्यादित आहे.