Dilema Schengen di Bawah Warisan Penjajahan: Pangkalan Tentera British, Garisan Hijau dan Ambang Aksesi Cyprus

Cyprus hanya selangkah lagi untuk menyertai Kawasan Schengen, namun langkah itu terhalang oleh dua isu struktur daripada warisan sejarah: pangkalan tentera British yang terpelihara sejak era penjajahan, serta pemecahan pulau akibat campur tangan tentera 1974.

Menurut laporan DW, Suruhanjaya Eropah pada bulan Julai tahun ini mengeluarkan penilaian teknikal yang positif terhadap Cyprus, mengesahkan bahawa negara itu telah memenuhi syarat-syarat teknikal untuk menyertai Kawasan Schengen selepas melaksanakan 120 cadangan teknikal sejak tahun 2021. Cadangan-cadangan tersebut merangkumi kawalan sempadan, dasar visa, penyambungan kepada pangkalan data keselamatan EU, serta kerjasama polis, yang memerlukan peningkatan teknikal, reformasi perundangan dan pentadbiran secara serentak. Pada 1 Oktober 2026, Timbalan Menteri Imigresen Cyprus Nicholas Yannides mengesahkan kepada DW: "Semua cadangan yang dikemukakan oleh Suruhanjaya Eropah telah dilaksanakan."

Walau bagaimanapun, penyertaan ke dalam Kawasan Schengen memerlukan persetujuan sebulat suara Majlis EU serta perundingan dengan Parlimen Eropah. Menurut maklumat yang diperoleh DW, Austria dan Belanda telah secara tidak rasmi menyatakan sikap teragak-agak berhubung isu keselamatan yang berkaitan dengan Garisan Hijau dan kawasan pangkalan berdaulat British. Kedua-dua negara sebelum ini pernah menentang penyertaan Bulgaria dan Romania ke dalam Kawasan Schengen — dan sikap teragak-agak kali ini juga berkisar kepada keselamatan dan keutuhan kawalan wilayah.

Isu Garisan Hijau adalah yang paling rumit. Garisan gencatan senjata sepanjang kira-kira 180 kilometer ini, yang terbentuk sejak campur tangan tentera Turki pada 1974, memisahkan kawasan yang dikawal oleh Republik Cyprus yang diiktiraf antarabangsa dengan kawasan di utara pulau yang dikawal oleh Turki. Zon penampan diselia oleh Pasukan Pengaman Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNFICYP), dan Garisan Hijau itu sendiri bukan sempadan yang diiktiraf antarabangsa. Penduduk di kedua-dua sisi boleh bergerak melalui sembilan titik lintasan yang ditetapkan, yang tertakluk kepada peraturan khas EU.

Susunan ini bercanggah secara asas dengan sistem Schengen: Republik Cyprus tidak menjalankan kawalan efektif ke atas keseluruhan Garisan Hijau, manakala Nicosia menolak mana-mana pengaturan yang menjadikan Garisan Hijau sebagai sempadan luar, sama ada dari segi undang-undang mahupun simbolik. Pensyarah Keadilan Transisi dan Hak Asasi Manusia di Fakulti Undang-undang UCLan Cyprus, Nasia Hadjigeorgiou, memberitahu DW: "Persoalan yang dikemukakan oleh beberapa negara Schengen ialah bahawa Republik Cyprus tidak mengawal keseluruhan Garisan Hijau. Ia mungkin mengawal titik-titik lintasan, tetapi masih terdapat kawasan terbuka yang luas." Beliau menambah: "Untuk dianggap memiliki kawalan sepenuhnya, sama ada isu Cyprus dapat diselesaikan, atau sempadan fizikal yang dikawal ketat mesti dibina. Tiada jalan lain selain daripada itu."

Kawasan pangkalan berdaulat British membentuk satu lagi rintangan institusi. Kedua-dua pangkalan Akrotiri dan Dhekelia kekal sebagai wilayah berdaulat British apabila Cyprus mencapai kemerdekaan pada tahun 1960, dengan keluasan keseluruhan kira-kira 254 kilometer persegi, iaitu sekitar 3% daripada keseluruhan pulau. Inti persoalannya ialah pangkalan Dhekelia, yang bersempadan dengan kawasan yang dikawal oleh Republik Cyprus mahupun dengan "Republik Turki Cyprus Utara" yang tidak diiktiraf antarabangsa. Dua titik lintasan, Pergamos dan Strovilia, terletak di kawasan ini, dan pemeriksaan sempadan dijalankan oleh pihak berkuasa British — sedangkan Britain bukan lagi ahli EU.

Hadjigeorgiou menjelaskan kepada DW keanehan pengaturan ini: "Isunya ialah bahawa di satu sisi kawasan tersebut dikawal oleh pihak berkuasa kawasan pendudukan di utara, manakala di sisi lain pula dikawal oleh kawasan pangkalan berdaulat British." "Akibatnya, Britain yang akan menentukan siapa yang boleh masuk dan keluar dari Kawasan Schengen. Ini adalah sesuatu yang aneh, kerana biasanya negara anggota Schengen sendiri yang memutuskan siapa yang boleh masuk dan keluar dari kawasan ini." Menurut maklumat yang diperoleh DW, Nicosia dan pihak berkuasa pangkalan berdaulat British telah memulakan perbincangan untuk menaik taraf prosedur pemeriksaan sempadan di titik lintasan Pergamos dan Strovilia, selaras dengan kehendak EU.

Usaha diplomatik Cyprus sedang giat dijalankan. Pada 1 Oktober, di pinggir mesyuarat Majlis Kehakiman dan Hal Ehwal Dalam Negeri EU di Luxembourg, Yannides mengadakan perbincangan dwipihak dengan pegawai-pegawai yang sepadan dari Austria, Belanda dan Finland. Pada 7 Oktober, Sidang Kemuncak Kumpulan Sembilan Negara Mediterranean (MED9) diadakan di Croatia, dan para pemimpin yang hadir dalam kenyataan bersama mengalu-alukan penilaian positif Suruhanjaya Eropah serta menyeru supaya proses aksesi Cyprus diselesaikan tepat pada masanya.

Walau bagaimanapun, beberapa sumber diplomatik tanpa nama menyatakan kepada DW bahawa, walaupun isyaratnya positif, aksesi Cyprus masih jauh daripada pasti. Sumber-sumber ini percaya EU berkemungkinan besar akan memilih untuk menunggu perkembangan usaha penyelesaian isu Cyprus, sebelum membuat keputusan yang mungkin membawa kerumitan politik dan praktikal tambahan.

Bagi Cyprus, harga penantian ini adalah bersifat institusi: sebuah negara anggota yang telah melaksanakan 120 transformasi teknikal dan mendapat pengiktirafan Suruhanjaya Eropah, namun tidak dapat memasuki sepenuhnya mekanisme teras kesatuan politik yang telah disertai, akibat fragmentasi kawalan wilayah. Bagi EU pula, persoalannya ialah sama ada enclave penjajah yang dikawal oleh negara ketiga, tetapi mempunyai kesan fakta terhadap sempadan luar Schengen, patut dibiarkan meneruskan statusnya tanpa menjejaskan logik asas Kawasan Schengen sebagai ruang pergerakan bebas orang yang tertutup.