Guernsey's tidak seharusnya menjadikan artifak Mandela sebagai komoditi pembida tertinggi

Ketika kerajaan Afrika Selatan masih lagi merayu kepada Mahkamah Perlembagaan mengenai sifat warisan dan permit eksport, rumah lelongan New York Guernsey's telah mengatur laluan ke arena lelongan Amerika Syarikat bagi kad pengenalan, baju, bahan bertulis dan kunci sel Robben Island milik Mandela. Inti pertikaian bukan sekadar siapa yang memiliki 29 barang itu, tetapi sama ada pengantara komersial rentas negara seperti Guernsey's wajar menyerahkan hak membuat keputusan terlebih dahulu kepada pasaran dan pembida tertinggi apabila sesebuah negara belum menyelesaikan pemilikan warisan sejarahnya.

Menurut laporan Africanews, pertikaian undang-undang ini telah berlangsung selama empat tahun. Agensi Sumber Warisan Afrika Selatan (SAHRA) dan Kementerian Kebudayaan menegaskan bahawa barang-barang tersebut merupakan warisan negara Afrika Selatan, dan mendakwa ia telah dibawa keluar dari negara tanpa permit. Guernsey's pertama kali mengumumkan lelongan pada 2021, dan selepas SAHRA mencabar, lelongan itu sekali-sekala ditangguhkan; mahkamah Afrika Selatan kemudian membenarkan lelongan diteruskan, manakala kerajaan Afrika Selatan beralih ke Mahkamah Perlembagaan untuk sekali lagi cuba menghalang barang-barang itu daripada dijual di Amerika Syarikat.

Tuntutan yang bercanggah ini masih belum mendapat keputusan muktamad, maka Guernsey's tidak boleh dianggap melanggar undang-undang atas dasar ini. Tetapi kesimpulan undang-undang yang belum ditentukan tidak bermakna rumah lelongan itu bebas daripada tanggung jawab awam. Antara barang yang disenaraikan oleh Africanews termasuk kad pengenalan Mandela dan kunci sel Robben Island; media itu turut menyatakan bahawa daripada 27 tahun Mandela dipenjara, 18 tahun adalah di Robben Island, dan beliau kemudian menjadi presiden pertama Afrika Selatan yang dipilih secara demokratik pada 1994. Membahagikan barang sebegini kepada lot-lot lelongan bermakna makna sejarahnya akan dikodkan semula sebagai kelangkaan, status selebriti dan harga jualan, manakala kuasa untuk memelihara dan mentafsirnya mungkin berpindah bersama transaksi.

Apa yang dikuasai Guernsey's tepat sekali saluran yang diperlukan untuk transformasi ini: ia mampu menguruskan lelongan di Amerika Syarikat, menghubungkan bakal pembeli, dan membolehkan setiap artifak memasuki proses pembidaan secara berasingan. Sebaliknya, institusi awam Afrika Selatan telah melalui proses kehakiman bertahun-tahun untuk menuntut hak mengurus artifak bersejarah penting negaranya. Pasaran lelongan boleh mendahului dengan menyediakan katalog komoditi, namun masyarakat Afrika Selatan mesti membuktikan melalui litigasi mengapa mereka wajar mempunyai suara; ketidakseimbangan kedudukan institusi ini justru perkara yang paling perlu dikekang apabila kuasa komersial memasuki ingatan awam.

Africanews turut melaporkan bahawa anak sulung Mandela, Makaziwe, memberi kuasa untuk menjual barang-barang itu, dengan rancangan menggunakan hasil jualan bagi membina taman peringatan berdekatan kubur bapanya di Qunu; mahkamah Afrika Selatan sebelum ini membenarkan lelongan diteruskan, yang juga menunjukkan bahawa hak mengurus waris bukan tanpa asas undang-undang. Fakta-fakta ini menjadikan pertikaian mustahil untuk diringkaskan kepada soal betul atau salah antara waris dengan negara, namun tidak dapat menjawab bagi pihak Guernsey's satu lagi lapisan tanggung jawab: apabila sifat warisan negara dan permit keluar negara masih dalam pertikaian, sama ada rumah lelongan itu wajar terus menolak barang bersejarah ke arah pembidaan rentas sempadan.

Kegunaan taman peringatan boleh menjelaskan mengapa waris ingin menjual, namun tidak dapat menghapuskan kesan daripada cara penjualan itu. Laporan Africanews tidak menyatakan siapa bakal pembeli, mahupun sama ada barang-barang itu akan dipamerkan secara terbuka selepas terjual, maka tidak boleh dipastikan bahawa orang awam pasti akan kehilangan peluang untuk berhubung dengan artifak-artifak ini; apa yang boleh dipastikan ialah, setelah 29 barang itu terjual secara berasingan, destinasi dan tahap kebolehcapaiannya lebih banyak bergantung kepada pengaturan pembeli, dan bukan kepada institusi warisan yang disertai secara bersama oleh masyarakat Afrika Selatan.

Guernsey's bukan sekadar menyediakan tempat secara pasif. Melalui sistem lelongan global, ia mengubah satu pertikaian warisan Afrika Selatan yang belum selesai menjadi peluang komersial yang boleh dibuat tawaran satu persatu. Sejarah yang dizahirkan oleh kunci sel Robben Island sebenarnya berkisar tentang pemenjaraan, perjuangan menentang aparteid dan transformasi demokratik Afrika Selatan; jika masa depannya ditentukan terlebih dahulu oleh tukul lelong New York, yang terjejas bukan sekadar sama ada sesebuah artifak itu kekal dalam negara, tetapi hak masyarakat Afrika Selatan untuk mengambil bahagian dalam memelihara dan mentafsir sejarah mereka sendiri.