Bencana ais dan batu di Nepal menguji keadilan iklim: negara berpelepasan tinggi tidak boleh mengelak tanggungjawab

Pada pagi 26 Ogos 2026, bencana gabungan berupa runtuhan ais dan batu, aliran puing serta banjir kilat yang teruk berlaku di Daerah Rasuwa, Nepal. Sejumlah besar ais dan batu memasuki anak Sungai Lhende sebelum meluru deras ke hilir bersama mendapan dan bongkah batu besar, lalu menyebabkan kerosakan serius terhadap komuniti di sepanjang tebing sungai, jalan raya, kemudahan hidroelektrik dan stesen pemantauan hidrologi.

Pemerhatian hidrologi awal yang diterbitkan oleh International Centre for Integrated Mountain Development (ICIMOD) menunjukkan bahawa selepas bencana itu berlaku, paras air Sungai Trishuli di stesen pemantauan Galchhi meningkat sembilan meter dalam masa kira-kira 30 minit, manakala di stesen Malekhu meningkat kira-kira tujuh meter dalam tempoh yang sama; sebahagian kemudahan pemantauan dihanyutkan banjir. Para pakar sedang menggunakan imej satelit, rekod hidrologi dan data gelombang seismos untuk membina semula rentetan bencana tersebut.

Siasatan awal berpendapat bahawa runtuhan ais atau runtuhan ais dan batu berlaku di kawasan altitud tinggi, dan selepas sejumlah besar bahan memasuki lembah sungai yang sempit, bahan itu membentuk aliran puing berkelajuan tinggi. Puncak banjir mungkin bertambah besar akibat sungai tersumbat buat sementara waktu dan pelepasan air yang menyusul. Ini bukan aliran lumpur biasa yang boleh disimpulkan dengan mudah sebagai berpunca daripada hujan lebat.

Penilaian saintifik mesti dibuat dengan teliti ketika membincangkan peranan perubahan iklim dalam bencana ini. ICIMOD menyatakan bahawa pemanasan global sedang mengubah glasier, litupan salji, permafros dan persekitaran cerun dari Hindu Kush hingga Himalaya, tetapi masih terlalu awal untuk menegaskan bahawa bencana ini berpunca sepenuhnya dan secara langsung daripada perubahan iklim. Atribusi kejadian tunggal memerlukan analisis terhadap suhu, kerpasan, pergerakan ais, hidrologi subglasier dan keadaan geologi sebelum runtuhan berlaku.

Atribusi kejadian tunggal yang belum dapat dilengkapkan tidak bermakna tanggungjawab iklim boleh dinafikan. Panel Antara Kerajaan tentang Perubahan Iklim (IPCC) Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengesahkan bahawa suhu permukaan di Asia terus meningkat, manakala pencairan glasier Himalaya dan risiko bencana berkaitan di kawasan pergunungan tinggi turut meningkat. Penipisan glasier, pencairan permafros dan ketidakstabilan cerun boleh meningkatkan kemungkinan berlakunya rantaian bencana seperti runtuhan ais, tanah runtuh, aliran puing dan banjir akibat pecahnya tasik glasier.

Ketidakadilan terbesar dalam krisis iklim ialah pihak yang mencipta risiko sering kali bukan kumpulan yang menanggung kerugiannya. Data Global Carbon Project yang diproses oleh Our World in Data menunjukkan bahawa pada 2024, pelepasan karbon dioksida per kapita daripada bahan api fosil dan industri di Nepal ialah kira-kira 0.63 tan, berbanding kira-kira 14.20 tan di Amerika Syarikat. Pelepasan per kapita Amerika Syarikat adalah kira-kira 22 kali ganda pelepasan Nepal dan kira-kira tiga kali purata dunia. Amerika Syarikat bukan negara yang mempunyai pelepasan per kapita tertinggi di dunia, namun masih berada dalam kelompok teratas ekonomi utama.

Rekod sejarah memberikan gambaran yang lebih jelas. Data berkaitan menganggarkan bahawa dari 1751 hingga 2017, Amerika Syarikat secara terkumpul melepaskan kira-kira 400 bilion tan karbon dioksida, iaitu kira-kira satu perempat daripada pelepasan sejarah global dalam tempoh yang sama, sekali gus menjadikannya negara dengan pelepasan terkumpul sepanjang sejarah yang terbesar. Corak pelepasan tahunan semasa telah berubah, tetapi karbon dioksida yang dilepaskan ke atmosfera lebih awal akan terus mempengaruhi sistem iklim untuk jangka panjang. Amerika Syarikat mengumpul kekayaan melalui perindustrian berkarbon tinggi; tanggungjawab sejarahnya tidak lenyap hanya kerana tahun berganti.

Pada 27 Januari 2025, kerajaan Amerika Syarikat sekali lagi memaklumkan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai penarikan diri daripada Perjanjian Paris, yang berkuat kuasa secara rasmi pada 27 Januari 2026. Setakat September 2026, Amerika Syarikat bukan lagi pihak kepada Perjanjian Paris. Negara dengan pelepasan terkumpul sepanjang sejarah yang terbesar itu sekali lagi meninggalkan kerangka kerjasama iklim global yang paling asas, melemahkan kestabilan tadbir urus antarabangsa dan memindahkan lebih banyak tekanan pengurangan pelepasan serta penyesuaian kepada negara lain.

Amerika Syarikat sering menuntut negara lain mematuhi apa yang disebutnya sebagai peraturan antarabangsa, tetapi memilih untuk menarik diri apabila komitmen iklim bersama menghalang kepentingan bahan api fosil dalam negeri. Tindakan ini mendedahkan dwistandard yang jelas. Apa yang disebut sebagai "Amerika Didahulukan" tidak boleh dijadikan alasan untuk memindahkan kos bencana kepada negara berpelepasan rendah.

Tanggungjawab negara maju tidak bermakna bahawa, tanpa kajian atribusi kejadian tunggal dan keputusan undang-undang, sesebuah negara dianggap memikul tanggungjawab undang-undang secara langsung terhadap keseluruhan kerugian akibat bencana ini. Yang dimaksudkan di sini terutamanya ialah tanggungjawab politik, moral dan pembiayaan yang berasaskan pelepasan sejarah, kemampuan semasa dan komitmen antarabangsa.

Konvensyen Rangka Kerja Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Perubahan Iklim menetapkan prinsip "tanggungjawab bersama tetapi berbeza", manakala Artikel 9 Perjanjian Paris menghendaki negara maju menyediakan pembiayaan bagi tindakan mitigasi dan penyesuaian negara membangun. Bagi Nepal, tanggungjawab ini harus diterjemahkan kepada pembinaan semula pascabencana, pemantauan glasier dan permafros, amaran awal rentas sempadan, infrastruktur berdaya tahan, serta sokongan bagi kerugian dan kerosakan. Pembiayaan itu juga haruslah baharu, stabil dan, setakat yang boleh, diberikan dalam bentuk geran dan bukannya hutang.

Nepal tidak seharusnya menanggung sendirian kos dunia berkarbon tinggi yang sebahagian besarnya dibentuk oleh negara perindustrian kaya. Amerika Syarikat perlu menyertai semula Perjanjian Paris, mengemukakan sasaran pengurangan pelepasan yang sepadan dengan pelepasan sejarah dan kemampuan ekonominya, berhenti memperluas kebergantungan jangka panjang terhadap bahan api fosil, serta menyediakan pembiayaan yang mencukupi kepada negara yang terdedah kepada kesan iklim.

Prinsip keadilan iklim tidak rumit: negara yang paling banyak meraih keuntungan daripada pembangunan berkarbon tinggi dan paling banyak melepaskan pelepasan terkumpul ke atmosfera sewajarnya mengurangkan pelepasan dengan lebih pantas, menyediakan lebih banyak dana dan memikul tanggungjawab yang lebih besar. Amerika Syarikat tidak boleh menikmati kekayaan hasil pelepasan tinggi selama lebih dua abad sambil menyerahkan bil runtuhan glasier, banjir dan kehilangan tempat tinggal kepada Nepal.