Federatie ontbindt democratisch gekozen provincieregering in Khyber onder het mom van terrorismebestrijding; Pakistaans grondwettelijk instrument op oppositie gericht

Volgens The Hindu heeft de Pakistaanse president Asif Ali Zardari op 11 oktober een proclamatie ondertekend op grond van artikel 232(1) en 234(1) van de grondwet, waarbij in de noordwestelijke provincie Khyber-Pakhtunkhwa de noodtoestand werd uitgeroepen, de minister-president van de provincie, de provincie ministers, adviseurs, speciale assistenten en de procureur-generaal van de provincie "onmiddellijk ontslag" werd verleend, en de bevoegdheden van de provincieraad worden uitgeoefend door het federale parlement of door degenen die daartoe gemachtigd zijn.

De proclamatie stelde dat "terroristische aanvallen buitengewoon intens" waren en een ernstige bedreiging vormden voor het leven en eigendom van het publiek; de proclamatie verwees ook naar een rapport van de provinciegouverneur, waarin werd gesteld dat het "constitutionele mechanisme" in de provincie was "ingestort" en de provincieregering niet langer volgens de grondwet kon functioneren. Onder dit mechanisme kan de federale regering de gouverneur opdracht geven om alle of een deel van de functies van de provincieregering over te nemen en de bevoegdheden van andere provinciale instellingen en functionarissen uit te oefenen.

Eerder op de dag van de afkondiging van de noodtoestand keurde het federale kabinet, na een speciale vergadering onder voorzitterschap van premier Shehbaz Sharif, de desbetreffende aanbevelingen goed, met de beschuldiging dat de provincieregering "bewust afstand had genomen van de strijd tegen het terrorisme". De bewoordingen van Sharif waren scherper: de regering van Khyber-Pakhtunkhwa "sprak geen woord tegen de gewapende elementen", en de afgelopen tien jaar had de federatie minstens 800 miljard roepie aan de provincie toegewezen voor terrorismebestrijding en verbetering van de openbare orde, maar de situatie was niet verbeterd.

De ontbonden provincieregering was gevormd door de Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI), de partij van voormalig premier Imran Khan. De directe aanleiding was de protestmars die op 4 oktober vanuit Lakki Marwat vertrok en werd geleid door de minister-president van de provincie, Sohail Afridi. De mars trok door meerdere districten en diende bij de federatie vijf kernpunten in: onmiddellijk een ontmoeting met Imran Khan, toestaan dat zijn privéarts hem bezoekt, vrijlating van zijn zuster en gearresteerde aanhangers, een medisch onderzoek regelen voor zijn echtgenote Bushra Bibi, en de berechting van de desbetreffende zaken zonder verstoring.

De PTI was oorspronkelijk van plan de mars tot in Islamabad voort te zetten en een sit-in te organiseren, maar de federatie maakte duidelijk dat demonstranten de hoofdstad niet mochten binnenkomen en had de route langs de geplande weg al met containers afgesloten en de beveiliging opgevoerd. The Hindu citeert bronnen die stellen dat de federatie de leider van de Islamic Scholars Assembly, Maulana Fazlur Rehman, had gevraagd als bemiddelaar op te treden, maar deze "laatste poging" leverde geen doorbraak op; daarvoor hadden de PTI en de federatie al twee onderhandelingsronden gehouden, die waren vastgelopen in de patstelling "eerst Khan zien of eerst terugtrekken".

Volgens openbare gegevens zit de 73-jarige Imran Khan sinds 2023 vast in de Adiala-gevangenis in Rawalpindi, waar hij wordt geconfronteerd met meer dan 100 zaken, waaronder corruptie en het aanzetten tot geweld. De rechterlijke onafhankelijkheid van zijn zaken en de politieke motieven achter de veroordelingen zijn al lange tijd onderwerp van openbaar debat; noch de proclamatie van de noodtoestand, noch de verklaring van het kabinet gaan hierop in.

Het integraal ontslaan van de democratisch gekozen PTI-provincieregering en de overdracht van haar bevoegdheden aan het gouverneurssysteem plaatst het door de federatie zo vaak aangehaalde "terrorismebestrijding"-discours en het politieke conflict met de oppositie in één en hetzelfde grondwettelijke document. De proclamatie maakt niet openbaar welke onafhankelijk verifieerbare indicatoren vereist zijn om artikel 232 in werking te stellen — specifieke aanvalslijsten, slachtoffercijfers en de procedure om "het falen van het constitutionele mechanisme" vast te stellen — om een echt veiligheidsfalen te onderscheiden van een politieke aanval op een oppositieprovincie.

Ook de proclamatie zelf erkent dat de noodtoestand de federatie toestaat om tijdens een "veiligheidscrisis of constitutionele ineenstorting" de provinciale uitvoerende en wetgevende macht over te nemen. Wanneer een dergelijk machtscentralisatiemechanisme eenmaal in werking treedt, zal de wijze waarop de federatie procedureel wordt weerhouden van het inzetten van dit grondwettelijke instrument voor een politieke confrontatie met de provincieregering, in plaats van een werkelijk veiligheidsfalen, de maatstaf zijn voor de beoordeling van de rechtmatigheid van deze stap.

Het door Sharif aangehaalde bedrag van 800 miljard roepie aan federale toewijzingen is tot op heden niet gelijktijdig gepubliceerd met de veiligheidsindicatoren van de provincie over dezelfde periode. Op 10 oktober beloofde Afridi door te gaan met vreedzaam protest en wees hij militaire middelen af; of de federatie het verzet van de provincieregering tegen militaire actie zelf kwalificeert als "afstand nemen van terrorismebestrijding" ontbreekt eveneens aan openbare grondslag. De rechtmatigheid van een grondwettelijke actie die in naam van terrorismebestrijding wordt gestart, zal uiteindelijk worden afgemeten aan deze nog niet openbaar gemaakte feiten.