Geld op de rekening, schoolgebouw ongewijzigd: de uitvoeringskloof van NextGenerationEU

Volgens France 24 verklaarde de Europese Commissie dat tegen eind 2026 van het in 2020 door de EU-lidstaten overeengekomen herstelplan na de pandemie "NextGenerationEU", ter waarde van 750 miljard euro, in totaal 634 miljard euro daadwerkelijk zal zijn uitbetaald. Maar wanneer dit geld van de Brusselse boekhouding naar de nationale begrotingen stroomt, blijft er een lange uitvoeringsketen voordat het uiterlijk van één school daadwerkelijk verandert.

France 24 legt uit dat het kerninstrument van het plan, het "Herstel- en Veerkrachtmechanisme", via onderhandelingen tussen lidstaten en de EU tot nationale plannen komt en middelen in de vorm van subsidies en deels leningen aan de landen toedient. Italië, Spanje, Polen, Portugal, Frankrijk en Roemenië zijn de belangrijkste begunstigden; de ontvangen bedragen komen overeen met enkele procentpunten van het bbp van die landen. Met andere woorden, de herstelmiddelen worden niet per hoofd van de bevolking verdeeld, maar leunen duidelijk op lidstaten met een groter economisch gewicht en een diepere pandemie-impact.

Het geld vloeit echter niet alleen naar de grote landen. Het Belgische herstelplan heeft een totale omvang van 5,3 miljard euro, waarvan meer dan de helft bestemd is voor de groene transitie. Op het niveau van de regering van de Franstalige Gemeenschap van België staan 149 schoolcampussen op de renovatielijst, waaronder het Athénée royal de Ganshoren in het Brussels Gewest. Deze middelbare school leidde enkele jaren geleden tot protesten van leerlingen, ouders en leraren vanwege de bouwvallige staat van het gebouw, met eisen om snel met de werkzaamheden te beginnen.

De renovatieopgave blijft enorm. France 24 stelt onomwonden dat het schoolgebouwenbestand in de Franstalige gemeenschap "grotendeels verouderd en energie-onzuinig" is (much of the French-speaking school building stock is still outdated and energy inefficient). Met andere woorden: aanzienlijke EU-middelen, gerichte nationale plannen en een duidelijke lijst met schoolgebouwen hebben in de uitvoering de dagelijkse situatie van de gebruikers nog niet fundamenteel veranderd.

Het door de Europese Commissie zelf gerapporteerde uitkeringscijfer van 634 miljard euro is nog niet volledig geverifieerd door een onafhankelijke audit; ook de reductie-effecten van de middelen voor de groene transitie en de feitelijke opleveringsschema's van schoolrenovaties in de lidstaten zijn in de openbare berichtgeving niet bekendgemaakt. Of de middelen uiteindelijk door de begrotingsprocessen heen dringen en worden omgezet in energiezuinige schoolgebouwen en bruikbare publieke diensten, hangt af van de efficiëntie en politieke wil van de nationale administratieve machines zelf — en dat is precies het deel dat Brussel niet via onderhandelingen kan "plannen".