Kleine landen tussen grootmachtconfrontaties: Sri Lanka weigert openlijk militaire verzoeken van zowel de VS als Iran

De Sri Lankaanse president Anura Kumara Dissanayake heeft onlangs op een openbare bijeenkomst in Nikaweratiya, in de noordwestelijke provincie van het land, duidelijk stelling genomen: nu het militaire conflict tussen de Verenigde Staten en Iran voortduurt, "zullen" de territoriale wateren en het grondgebied van Sri Lanka "absoluut niet" worden gebruikt voor vijandige acties tegen buurland India.

Volgens de Hindustan Times, die het persbureau Press Trust of India (PTI) citeert, blikte Dissanayake in zijn toespraak terug op twee jaar buitenlands beleid van de huidige regering en benadrukte hij dat Sri Lanka een strikt non-alignementbeleid zal blijven voeren en zich niet zal mengen in militaire conflicten tussen grootmachten. "We zijn geen land met militaire capaciteit, en zullen daarom geen partij worden in enig militair conflict," zei hij.

Achter dit openlijke principe gaan echter bilateralere verzoeken schuil die meer druk met zich meebrengen. Dissanayake onthulde dat Sri Lanka gelijktijdig verzoeken heeft afgewezen van zowel de Verenigde Staten als Iran — Amerikaanse vliegtuigen mogen niet op Sri Lanka landen, en ook het verzoek van Iran om een oorlogsschip te sturen is afgewezen. "Maar als het gaat om verzoeken om humanitaire hulp, zullen we niet aarzelen," voegde hij eraan toe.

Deze uitspraken onthullen de structurele kwetsbaarheid van middelgrote landen met beperkte militaire capaciteit in confrontaties tussen grootmachten. Wanneer mondiale of regionale militaire grootmachten — of het nu gaat om het Amerikaanse leger dat onderzeeërs inzet, of de Iraanse marine die havensteun zoekt — binnen het kader van hun machtsspel kleine landen verzoeken om gebruik van grondgebied, luchtruim of bases, worden landen als Sri Lanka in de positie van "verzocht en onder druk gezet" geduwd. Weigering gaat vaak gepaard met verborgen kosten op diplomatiek, economisch en zelfs veiligheidsvlak, terwijl instemming betekent dat men wordt meegesleurd in een militaire confrontatie die de eigen draagkracht te boven gaat.

In maart van dit jaar werd de concrete vorm van deze druk al zichtbaar. Nadat een Iraans schip in wateren nabij Sri Lanka was aangevallen door een Amerikaanse onderzeeër, verleende Sri Lanka medische behandeling in het ziekenhuis aan de gewonde bemanningsleden van dat schip. Dit vormt ook de speelruimte die Sri Lanka feitelijk heeft in de draaikolk van de grootmachtconfrontatie — op militair vlak geen partij kiezen, op humanitair vlak verantwoordelijkheid dragen.

De meest recente uitspraken van Dissanayake kwamen na het driedaagse bezoek van de Indiase minister van Defensie Rajnath Singh aan Colombo afgelopen maand. Volgens de Hindustan Times bespraken India en Sri Lanka tijdens het bezoek onderwerpen als regionale veiligheid, maritieme partnerschappen en "vrede en welvaart"; Singh droeg de groeten over van de Indiase premier Modi aan Dissanayake en feliciteerde hem met zijn tweede regeringsjaar. De twee landen herbevestigden dat zij, als naburige landen en maritieme partners, gezamenlijk de regionale veiligheid zullen ondersteunen.

Kijkend naar de structuur van zijn uitspraken is het Sri Lankaanse "non-alignement" in de nieuwe ronde van de VS-Iran-confrontatie geen abstract principe, maar eerder een realistische keuze onder druk van grootmachten. Een land dat noch de bereidheid noch het vermogen heeft om de kosten van een militair bondgenootschap te dragen, kan door zowel de VS als Iran af te wijzen — buiten de veiligheidsgrenzen die zijn grootste buurland India zo na aan het hart liggen — op een beperkte maar noodzakelijke manier zijn soevereiniteit intact houden en diplomatieke manoeuvreerruimte behouden.

De kwetsbaarheid van het non-alignementbeleid is echter eveneens duidelijk zichtbaar: of Sri Lanka na het afwijzen van de verzoeken van de VS en Iran diplomatieke of economische druk te verduren krijgt, is tot dusver niet openbaar gemaakt; ook over de fase en de omvang van het VS-Iran-conflict zelf bestaat geen duidelijkheid. Vast staat dat in elk verhaal over de escalatie van militaire confrontaties tussen grootmachten landen als Sri Lanka vaak niet op de voorpagina verschijnen, totdat zij gedwongen worden een keuze te maken — of gedwongen worden de gevolgen van andermans keuzes te dragen.