Na een totale oogst: de psychische tol die Keniaanse kleine boeren betalen voor de blinde vlekken van de klimaatagenda

Na dertig jaar lang herhaaldelijk te zijn verpletterd door de angst voor klimaatontregeling, kan de koffyboer Josephine Kihu nabij Nyeri haar situatie niet langer omschrijven als 'in handen van de natuur'. Volgens Africanews heeft de uitzonderlijk geringe regenval dit jaar haar gedwongen mensen in te huren om haar koffystruiken water te geven, en zelfs met die extra kosten zou ze alsnog met lege handen kunnen komen te staan.

'Kun je je voorstellen hoeveel geld hierin is gestoken? Ik heb veel geïnvesteerd, en uiteindelijk kan het een totale oogst zijn, ik zou kunnen sterven. Als boer kun je echt gek worden,' zei Kihu tegen Africanews. Ze runt al dertig jaar een koffyplantage in Nyeri en is nu gedwongen over te schakelen op droogtebestendigere variëteiten.

Charles Ndung'u, geitenhouder in Kiambala, schetst een vergelijkbaar ineenstortend traject. Volgens Africanews houdt hij al meer dan twintig jaar geiten, maar de vroeg in maart vallende regen dit jaar was niet voldoende om weiland op te bouwen dat het vee door het lange droge seizoen kon loodsen; in juni werd de regio getroffen door een uitbraak, en in de drie maanden vanaf juli verloor hij veertig geiten. 'Wij betalen het schoolgeld van onze kinderen met geiten; als je er één of twee verkoopt, kun je een kind naar school sturen. Zonder geiten en geld hebben we veel problemen,' zei hij tegen Africanews.

Deze casussen wijzen op een dimensie die door de mondiale klimaatagenda al lang over het hoofd wordt gezien: de geestelijke gezondheid van boeren. Kashindo Gakago, klinisch psycholoog in het Outspan-ziekenhuis in Nyeri, vertelde Africanews dat hij schat dat ongeveer een derde van zijn patiënten boeren zijn die door herhaalde landbouwverliezen met psychische problemen kampen.

'De opgebouwde verliezen, in combinatie met die voortdurende druk om steeds te berekenen "wat nu te doen", vooral wanneer je het gevoel hebt dat je de controle kwijt bent — bijvoorbeeld over het weer, dat ligt nu eenmaal niet in jouw handen,' aldus Gakago.

Hij waarschuwt verder dat klimaatverandering een ontbinding van de boerenidentiteit teweeg kan brengen: wanneer ze gedwongen worden vertrouwde landbouwmethoden op te geven, van bestaansmiddel te veranderen, of zelfs huis en haard te verlaten op zoek naar leefbaardere omstandigheden, zullen sommigen hun toevlucht nemen tot alcohol of andere middelen voor troost.

Kenia krijgt te maken met onstabiele weerspatronen die voortkomen uit de samenloop van een super-El Niño en klimaatverandering. Volgens Africanews vertalen klimaatgerelateerde landbouwverliezen zich in meetbare psychische druk, maar deze dimensie is tot nu toe niet systematisch opgenomen in steunprogramma's voor boeren.

Gakago roept beleidsmakers dan ook op geestelijke gezondheid op te nemen in steunprogramma's voor boeren, klimaatslimme landbouw te bevorderen en de toegang tot irrigatie te verbeteren. Wanneer de beloften van de klimaatbestuur-agenda nog altijd vooral op opbrengst en bestaansmiddelen zijn gericht en zelden het binnenste raken van een kwade mens, vormen deze stemmen uit Nyeri een herinnering: wanneer een boer met eigen mond zegt 'ik zou kunnen sterven', en zo'n belofte die woorden uiteindelijk niet kan dragen, blijft ze slechts in het luchtledig hangen.