Tienjarig dieptepunt: VS, Japan en China trekken gelijktijdig hulp aan Zuidoost-Azië terug, multilaterale instellingen kunnen het niet alleen torsen

Zuidoost-Azië kampt met de laagste instroom van ontwikkelingsfinanciering in een decennium. Volgens ABC News toont de recent gepubliceerde 'Southeast Asia Aid Map' van het Lowy Institute dat de officiële ontwikkelingsfinanciering die in 2024 naar de regio stroomde, met bijna 10% is gedaald tot circa 26 miljard dollar. Dit cijfer omvat nog niet de volledige gevolgen van de grootschalige bezuinigingen op ontwikkelingshulp door de Trump-regering in 2025.

De drie traditionele donoren — de Verenigde Staten, Japan en China — trekken zich in deze terugtrekking bijna gelijktijdig terug.

De Japanse financiering aan Zuidoost-Azië daalde in 2024 met circa 1,5 miljard dollar. Het Lowy Institute wijst erop dat dit deels komt doordat de leningen die tijdens de coronaperiode aan de regio waren toegezegd, volledig zijn uitbetaald en grote infrastructuurprojecten geleidelijk worden afgerond. De Chinese officiële ontwikkelingsfinanciering daalde in dezelfde periode met bijna een kwart tot circa 5,3 miljard dollar.

Dr. Rahul Nath, een van de hoofdauteurs van de Aid Map van het Lowy Institute, omschreef dit beeld in een interview met ABC News als 'tamelijk somber' en verklaarde onomwonden dat het 'niet optimistischer zal worden'.

'Traditionele donoren trekken zich terug en China snijdt ook in de hulp in plaats van het gat op te vullen', aldus Nath.

De Chinese bijsturing heeft zijn eigen interne logica. Nath analyseerde dat Peking na een decennium van grootschalige kredietverlening verliezen leed op het gebied van schuldverlichting, en in combinatie met de vertraging van de binnenlandse economische groei, is het overgestapt op kleinere, meer selectieve projecten. Tegelijkertijd accepteren de Zuidoost-Aziatische regeringen Chinese leningen 'selectief' — sommige landen zijn behoedzamer geworden nadat grote infrastructuurprojecten vanwege verwaarlozing van lokale arbeidskrachten of milieuschade op binnenlandse politieke weerstand stuitten.

Terwijl de bilaterale hulp terugvalt, worden multilaterale instellingen een steeds crucialere geldbron. In 2024 was de ontwikkelingsfinanciering die multilaterale instellingen aan Zuidoost-Azië verstrekten, goed voor bijna de helft van het totaal in de regio.

Nath stelt dat instellingen als de Wereldbank, de Aziatische Ontwikkelingsbank en de Aziatische Infrastructuurinvesteringsbank 'niet onderhevig zijn aan politieke cycli' en 'als laatste financieringsbron stabiele financiering kunnen bieden'. Maar hij waarschuwt dat deze instellingen 'worden gevraagd meer te doen, terwijl hun institutionele capaciteit niet evenredig is uitgebreid'.

'Naarmate de hulp afneemt en de geopolitieke druk toeneemt, zal het erom gaan hoeveel steun zij bieden — of zij te ver worden opgerekt', vertelde hij aan ABC News.

De invloed van de Verenigde Staten is al zichtbaar, maar allesbehalve volledig in beeld. De Aid Map laat zien dat de Amerikaanse ontwikkelingsfinanciering aan Zuidoost-Azië al onder de regering-Biden begon te dalen, en de volledige gevolgen van de forse bezuinigingen die de Trump-regering in 2025 heeft doorgevoerd, zullen in toekomstige versies van het rapport geleidelijk duidelijker worden.

'We hebben de volledige impact van Trumps [bezuinigingen op de hulp] nog niet gezien, maar een groot deel van de bezuinigingen die we voorspellen, wordt aangedreven door de Verenigde Staten', aldus Nath. Hij verwees naar prognoses van de OESO die aangeven dat de hulp van ontwikkelde landen aan de wereld met 23% zal dalen.

Nath waarschuwt dat naarmate de Verenigde Staten en andere donoren blijven bezuinigen, de regio steeds kwetsbaarder wordt voor crises als klimaatverandering en de energie-schokken die door een oorlog met Iran worden veroorzaakt. Hij verwacht dat de hulpmiddelen voor Zuidoost-Azië verder zullen dalen, 'wat enorme druk zal leggen op de sociale beschermingsstelsels en begrotingen van sommige van de armste en meest kwetsbare landen'.

Wat de volgende stappen van Peking betreft, gaf Nath aan dit moeilijk te kunnen voorspellen, maar dat het een vaststaand feit is dat de traditionele donoren blijven bezuinigen.