Verstoring van transport door Straat van Hormuz schudt wereldwijde energiekaart op; Amerikaanse strategische reserve daalt tot laagste niveau in ruim veertig jaar

Terwijl hoge ambtenaren van de belangrijkste energieproducerende en -consumerende landen ter wereld in Riyad bijeenkwamen voor de "Riyad Energy Week", maakte een aanval van de Jemenitische Houthi's op de internationale luchthaven Koning Khalid 12 doden en 309 gewonden. De Saudische burgerluchtvaartautoriteit maakte deze cijfers bekend. Italië, een van de medeorganisatoren van het 17e Internationale Energieforum, was alleen via een videoverbinding aanwezig, terwijl de andere medeorganisator, Nigeria, vertegenwoordigers had gestuurd — de inkrimping van het conferentieformaat zelf weerspiegelt hoe de溢出 van het conflict het dagelijkse functioneren van de wereldwijde energiebestuur is gaan verstoren.

Volgens Al Jazeera ging de ministeriële bijeenkomst van het 17e Internationale Energieforum zondag van start, gelijktijdig gehouden als randbijeenkomst van het 25e energiecongres van de World Petroleum Council. De 68 lidstaten van het forum omvatten de belangrijkste olie- en gasproducerende en -consumerende landen zoals Saoedi-Arabië, de Verenigde Staten en Rusland, goed voor meer dan 90% van het mondiale olie- en gasaanbod en -vraag. Nu het forum bijeenkomt, heeft de oorlog van de VS en Israël tegen Iran de energiestromen verstoord, en worden regeringen gedwongen hun eigen energiezekerheid te heroverwegen.

**De keelgreep: er is geen plan B voor Hormuz**

De溢出 van het conflict uit zich allereerst in geografische knooppunten. Al Jazeera haalt cijfers aan die aantonen dat vóór de oorlog circa 27% van de mondiale zeevaart-oliehandel en bijna 20% van de handel in vloeibaar aardgas via de Straat van Hormuz verliep, gelegen aan de oostkant van het Arabisch schiereiland. De Bab el-Mandeb, aan de westkant van het schiereiland, verbindt de Rode Zee met de Golf van Aden, en het Suezkanaal verbindt de Rode Zee met de Middellandse Zee; beide zien als gevolg van de oorlogsescalatie en de verhevigde Jemenitische burgeroorlog een dalende doorstroming, waardoor sommige energietankers gedwongen worden om Afrika heen te varen, met stijgende transportafstanden en -kosten tot gevolg.

"Dit is wellicht de eerste keer dat we daadwerkelijk getuige zijn van een grootschalige blokkade van een strategisch knooppunt," aldus Richard Matthews, hoofd onderzoek en consultancy bij het Londense scheepvaartbemiddelings- en maritieme adviesbureau Gibson Shipbrokers, tegen Al Jazeera. Hij wijst erop dat het wezenlijke verschil tussen Hormuz en andere strategische waterwegen is dat "er geen alternatief zeevervoerroute is. Er zijn enkele pijpleidingen, maar geen alternatief, en dat is waarom het in vrachtvolume zo belangrijk is".

**De mondiale zuidelijke landen krijgen de volle laag**

De kosten van de energieonderbreking sijpelen door in de toeleveringsketen. Uit door Al Jazeera verzamelde cijfers blijkt dat Eritrea en Madagaskar circa 90% van hun olievoorziening betrekken uit het Midden-Oosten, gevolgd door Pakistan (78%), Japan (77%) en Kenia (77%). Aardgas is nog moeilijker te vervangen — het grootste deel wordt als lng via de Straat van Hormuz vervoerd vanuit Qatar en de VAE. Volgens tellingen van Al Jazeera komt 31% van het gas in Zuid-Korea uit het Midden-Oosten, op de voet gevolgd door India (29%), Pakistan (27%) en Taiwan (26%).

Deze afhankelijkheidscijfers wijzen op een duidelijke machtsstructuur: bij door westerse militaire actie veroorzaakte leveringsonderbrekingen dragen landen zonder strategische reserves en zonder alternatieve bronnen de meest directe prijs- en tekortslagen. Al Jazeera wijst erop dat zelfs als de handel doorgaat, de extra kosten via de keten worden doorberekend aan de consument, en dat arme importerende landen het door hun gebrek aan reserves extra moeilijk hebben bij het zoeken naar alternatieve levering.

**Westerse reserves raken uitgeput, de buffer verdwijnt**

De strategische olievoorraden van landen vormden in dit conflict de belangrijkste buffer, maar westerse landen naderen de grens van wat ze kunnen vrijgeven. Al Jazeera haalt waarschuwingen aan van energieleiders die stellen dat de Amerikaanse Strategic Petroleum Reserve is gedaald tot het laagste niveau sinds 1982.

Amin Nasser, president-directeur van Saudi Aramco, verklaarde maandag op het Energy Intelligence Forum in Londen: "Schattingen tonen aan dat de wereldwijde commerciële voorraden momenteel minder dan 6 miljard vaten bedragen, waarvan het overgrote deel in de praktijk niet inzetbaar is."

Het Internationaal Energieagentschap (IEA) maakte in maart recordhoeveelheden vrij: 400 miljoen vaten olie. Al Jazeera meldt dat het agentschap voorbereidt nog eens 100 miljoen vaten ruwe olie en geraffineerde producten vrij te geven om de stijging van de dieselpri tejzen te temperen, maar dat een deel daarvan mogelijk nog bestaat uit in maart vrijgegeven, maar nog niet op de markt gekomen olie. Stormen in de Golf van Mexico en een nieuwe reeks aanslagen in Saoedi-Arabië doen de aanvoerdruk opnieuw oplopen, en de olieprijzen blijven boven de 100 dollar per vat.

Aan de andere kant van het spectrum, waar het Westen de grens van zijn vrijgavevermogen nadert, schuilt een diepere machtsongelijkheid achter het reservelandschap. Uit door Al Jazeera aangehaalde cijfers blijkt dat China vóór de vrijgaven van dit jaar circa 1,4 miljard vaten strategische reserves aanhield, verreweg het meest van alle landen; de VS volgde met 413 miljoen vaten en Japan met 263 miljoen vaten. Dit betekent dat in de crisis die is ontstaan door de door de VS en Israël ontketende oorlog landen met ruime reserves over meer buffer beschikken, terwijl de mondiale zuidelijke landen die de meest directe energieschaarste ondervinden, niet over de middelen beschikken en evenmin aan de besluitvormingstafel zitten.