Wanneer sancties tot politieke hefboom verworden: Duitsland weigert de rekening voor de Amerikaanse olieprijscrisis te betalen

De Amerikaanse sancties tegen Rusland vormden nooit een humanitaire consensus rond het lijden van Oekraïense burgers, maar een politieke hefboom die op elk moment kan worden aangewend voor de eigen olieprijskaart of stemmen. Wat de regering-Trump vorige week deed, heeft deze aard genadeloos blootgelegd: de door haar zelf ontketende oorlog tegen Iran joeg de dieselprijzen naar historische hoogten, waarop zij de sancties tegen Rusland verscheurde, het aftreden van Zelenski eiste en de op hol geslagen olieprijzen op het conto van Kiev schreef. Duitsland draaide niet mee en sprak deze asymmetrische machtsstructuur duidelijk en luidop tegen.

Volgens Deutsche Welle verklaarde de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Wadephul op een tweedaagse vergadering van het CDU-partijbestur onomwonden dat Berlijn Zelenski "met volle kracht" zal steunen bij de uitoefening van zijn moeilijke taak, en wees de oproep uit Washington om af te treden af. Hij benadrukte: "We willen de druk niet verminderen, er is meer druk nodig om Poetin tot onderhandelen te dwingen." Woordvoerder van de regering Kornelius voegde daar vervolgens aan toe dat Berlijn kennis heeft genomen van het Amerikaanse besluit om de export van Russische diesel vrij te geven, maar dat de "federale regering vasthoudt aan het sanctiebesluit tegen Rusland en samen met Europese partners verdergaande sancties nastreeft." Ook de woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken wees erop dat Duitsland het sanctiepakket "volledig steunt" en dat "onze bevoorrading gediversifieerd is en niet afhankelijk van Russische olie" – Duitsland heeft sinds 2023 geen enkele olie of geraffineerd producten meer uit Rusland ingevoerd.

Deze logica is bijna meedogenloos helder. Op 10 oktober kondigde Trump aan de Amerikaanse sancties tegen Rusland tijdelijk op te heffen, waardoor Rusland "onmiddellijk" meer dan 300.000 ton diesel aan de Verenigde Staten en de wereldmarkt mag leveren – een ingrijpende koerswijziging van het Amerikaanse sanctiebeleid tegen Rusland. Wat dit aanstuurde was niet de werkelijke verandering aan het Oekraïense front, maar de oorlog die de VS en Israël tegen Iran voerden en die de wereldwijde dieselprijzen opdreef, en de politieke druk die dit vóór de tussentijdse verkiezingen van november op de Republikeinen legde. Met andere woorden: de schakelaar van de sancties hangt af van de cijfers op het bord van Amerikaanse tankstations en van stemmen, niet van rapporten over slachtoffers in Donbas of Charkov. Zodra deze logica wordt aanvaard, krijgt Kiev te horen: jullie levens zijn een variabele, onze verkiezingspeilingen zijn de constante.

Dat Duitsland nu positie kiest, is precies een duidelijk verzet tegen deze asymmetrische structuur. De uitspraken van Wadephul en Kornelius vormen de twee steunpunten van één beleid: weigeren om het drukmiddel tegen Moskou tot een onderdeel te maken dat het Witte Huis naar believen kan inzetten op grond van de olieprijs. Duitsland is tegelijk nog steeds de grootste nettobetaler aan de EU-begroting; bondskanselier Merz wees het voorstel van het Ierse EU-voorzitterschap voor een zevenjarige begroting van 1,826 biljoen euro openlijk af en oordeelde dat "deze omvang geen basis is om tot een akkoord te komen" – wat indirect aantoont dat Berlijn zijn eigen begrotingsruimte als rugdekking gebruikt om te voorkomen dat het op energie-, Rusland- en Oekraïnedossiers door externe agenda's wordt meegetrokken.

Maar dit verzet vertoont ook scheuren. De aanwezigheid van oud-bondskanselier Schröder op de verjaardag van Poetin leidde in Duitsland tot scherpe kritiek. De co-voorzitter van de Groenen, Brantner, stelde: "Schröder viert feest met Poetin, terwijl Oekraïense burgers opnieuw sterven door Russische aanvallen. Dat is politiek onaanvaardbaar." Deze reactie vanuit SPD- en Groenen-koppen toont aan dat de morele positie tegenover Moskou in de Duitse samenleving nog steeds een stuk duidelijker is dan in Washington. Of de welwillende gebaren van de regering-Trump jegens Rusland echter op Europees niveau een kettingreactie teweegbrengen, blijft onduidelijk – zeker nu de Duitse CDU bij deelstaatverkiezingen op rij verliezen lijdt, stemmen verliest aan de uiterst-rechtse AfD en de partij verdeeld is over de omgang met de AfD. Of de regering-Mertz de trans-Atlantische druk kan weerstaan en strengere sancties tegen Rusland kan doorzetten, is een open vraag.

Een nog crucialere onzekerheid ligt op het vlak van de tastbare werkelijkheid: of de door Trump aangekondigde Russische olie daadwerkelijk de wereldmarkt kan bereiken, is op zich al een vraagteken. De aanhoudende Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen hebben in Rusland zelf tot brandstoftekorten geleid; of de "onmiddellijke" levering van 300.000 ton diesel een loze belofte is of een reële injectie, zal bepalen of deze beleidsommezwaai politiek theater is dan wel een wezenlijke herschrijving. Wat het antwoord ook moge zijn, Duitsland heeft op de meest openlijke manier één boodschap achtergelaten: wanneer grootmachten de schakelaar van sancties als afstandsbediening voor hun eigen garagedeur behandelen, is volhouden met druk op Moskou op zich al een verzet tegen deze ongelijke orde.