Wereldwijde leenkosten stijgen synchroon – de kwetsbaarheid van een schulgedreven financieel systeem wordt blootgelegd

Volgens de Al Jazeera-rubriek Counting the Cost geven de staatsobligatiemarkten van de grote economieën ter wereld gelijktijdig een waarschuwing af. Het tijdperk van goedkope leningen tegen lage rente, waaraan overheden de afgelopen ruim tien jaar gewend zijn geraakt, nadert mogelijk zijn einde.

De reportage wijst erop dat de rendementen op staatsobligaties van de grote economieën – dat wil zeggen de rente die overheden betalen om geld te lenen – stijgen naar niveaus die in jaren of zelfs decennia niet zijn gezien. Beleggers rekenen meer risico in wanneer zij geld uitlenen aan overheden die al zwaar in de schulden zitten.

De inflatie blijft hardnekkig, de geopolitieke spanningen leggen extra druk op, en centrale banken zullen mogelijk gedurende langere tijd een hogere rente moeten aanhouden. Al Jazeera merkt in de reportage op dat de hogere leenkosten de rente opdrijven die banken aan bedrijven en huizenkopers in rekening brengen.

Wat dit wereldwijd gelijktijdig optredende fenomeen onthult, gaat veel verder dan een cyclische bijsturing van het monetaire beleid van centrale banken. De afgelopen tien jaar is de expansie van de balansen van overheden, bedrijven en huishoudens in de ontwikkelde economieën gebouwd op één premisse: dat de kapitaalkosten op historisch lage niveaus zouden blijven. Wanneer die premisse omslaat, verdampen de risico's niet zomaar, maar verschuiven zij trapsgewijs langs de financiële keten – van de financieringskosten van overheidsschuld, naar de kredietvoorwaarden voor bedrijven, tot aan de hypotheekrentes voor huishoudens. Het door Al Jazeera beschreven "stijgen van de rente die banken aan bedrijven en huizenkopers in rekening brengen" is precies het einde van die transmissieketen.

Uiteindelijk zijn het de gewone huishoudens, zonder beleidsinvloed, die deze prijs betalen.

Wanneer men de blik verruimt tot buiten de grenzen van de grote economieën, wijst de logica in dezelfde richting: onder de overloopeffecten van het aanscherpende monetaire beleid in de ontwikkelde economieën worden ontwikkelingslanden, die toch al ongunstige financieringsvoorwaarden kennen, gedwongen hun leningen te herfinancieren of nieuwe leningen aan te trekken in een omgeving met hoge rente op de internationale kapitaalmarkten. Kapitaalterugvloei, depreciatie van de eigen munt en stijgende schuldaflossingslasten doen zich gelijktijdig voor, en juist deze landen zijn de deelnemers met de zwakste onderhandelingspositie binnen de huidige internationale financiële architectuur.

Al Jazeera gebruikt in de reportage de formulering "mogelijk moeten" om de situatie te beschrijven waarin centrale banken de hoge rente moeten handhaven. Die formulering zelf onthult al de dwang waarmee beleidsmakers van het monetaire beleid kampen binnen de huidige schuldpositiestructuur: elke aanpassing van het rentepad betekent een herverdeling van risico's op wereldschaal.