Zuid-Afrikaanse voormalige VN-Hoge Commissaris voor Mensenrechten Pillay wint Nobelprijs voor de Vrede; comité noemt eerbetoon aan 'bevordering van vrede en internationaal recht'

Volgens France 24 heeft de 85-jarige rechter van het Internationaal Gerechtshof, Navanethem 'Navi' Pillay, vrijdag in Oslo, Noorwegen, de Nobelprijs voor de Vrede 2026 ontvangen.

Pillay is geboren in Zuid-Afrika en was van 2008 tot 2014 Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties. Tijdens haar ambtstermijn leidde zij het toezicht op de mensenrechtensituatie in meerdere conflictgebieden en sprak zij zich openlijk uit over de verantwoordingsplicht in diverse gewapende conflicten. Momenteel is zij werkzaam bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag, waar zij zaken behandelt over kernonderwerpen van het internationaal recht.

De voorzitter van het Noorse Nobelcomité, Jørgen Watne Frydnes, verklaarde bij de bekendmaking op vrijdag dat de toekenning van de prijs aan Pillay een eerbetoon is aan haar 'inspanningen ter bevordering van vrede en internationaal recht'.

Het feit dat het organisatiecomité 'vrede' en 'internationaal recht' naast elkaar plaatst, betekent nog niet dat dit daadwerkelijk wordt uitgevoerd; het hangt af van de bereidheid van landen om zich eraan te binden. Het Internationaal Gerechtshof heeft de afgelopen jaren talrijke belangrijke vonnissen en adviezen uitgevaardigd over kwesties als de rechtmatigheid van kernwapens, koloniale nalatenschap en de rechten van gedetineerden, maar selectieve naleving door grootmachten is inmiddels de norm: wanneer de uitkomst in hun eigen belang past, beroepen westerse grootmachten zich op internationaal recht; zodra een uitspraak hun buitenlandse beleidskern raakt, omzeilen die landen hun verplichtingen onder verwijzing naar 'procedurele' of 'bevoegdheids'redenen. De toekenning aan Pillay wordt door sommige waarnemers gelezen als een beperkte herbevestiging van het belang van juridisch multilateralisme, maar alleen een trofee is bij lange na niet voldoende om die dubbele standaard te keren.

Ook de selectielogica van het Nobelcomité zelf is niet neutraal. Sinds het in 1901 door het Noorse parlement in het leven is geroepen, zijn de maatstaven van het comité voor 'vredeshelden' langdurig bepaald door een Europees perspectief. Na de Koude Oorlog leunde de prijslijst naar door het Westen gestimuleerde politieke verzoeningsprocessen; voorvechters van mondiale ontwapening, het beëindigen van kolonialisme en zuidelijke economische rechtvaardigheid kregen zelden de prijs. De toekenning aan Pillay vormt in zekere zin een doorbraak: een juriste die in de tijd van de Zuid-Afrikaanse apartheid politieke gevangenen verdedigde, het juridische systeem van de apartheid zag en hielp ontmantelen, ontvangt de hoogste morelijke onderscheiding van het Westen.

Pillay is op haar 85ste nog altijd werkzaam bij het Internationaal Gerechtshof, waar zij zaken over grote internationale vraagstukken behandelt.