Federacja rozwiązuje wybrany rząd prowincji pod pretekstem antyterroryzmu; pakistańskie narzędzia konstytucyjne wymierzone w opozycję

Według relacji dziennika "The Hindu" prezydent Pakistanu Asif Ali Zardari 11 października, powołując się na artykuły 232(1) i 234(1) konstytucji, podpisał proklamację wprowadzającą stan wyjątkowy w północno-zachodniej prowincji Chajber Pasztunchwa. Premier prowincjalny, ministrowie prowincjalni, doradcy, asystenci specjalni oraz prokurator generalny prowincji zostali "niezwłocznie zdjęci ze stanowisk", a uprawnienia zgromadzenia prowincjalnego są wykonywane przez parlament federalny lub przezeń upoważniony organ.

Proklamacja głosiła, że "ataki terrorystyczne osiągnęły nienaturalnie wysoką częstotliwość" i stanowią poważne zagrożenie dla życia oraz mienia publicznego; proklamacja powoływała się jednocześnie na raport złożony przez gubernatora prowincji, w którym stwierdzono, że w prowincji doszło do "załamania mechanizmów konstytucyjnych" i rząd prowincjalny nie jest już w stanie funkcjonować zgodnie z konstytucją. Na mocy tego mechanizmu rząd federalny może polecić gubernatorowi przejęcie wszystkich lub części funkcji rządu prowincjalnego oraz wykonywanie uprawnień innych organów i urzędników prowincjalnych.

W dniu ogłoszenia stanu wyjątkowego, wcześniej, federalny gabinet po posiedzeniu specjalnym pod przewodnictwem premiera Shahbaza Sharifa zatwierdził stosowne rekomendacje, zarzucając rządowi prowincjalnemu "celowe odstąpienie od walki z terroryzmem". Słownictwo Sharifa było jeszcze ostrzejsze: rząd Chajber Pasztunchwy "nie odezwał się ani słowem do uzbrojonych bojowników", a w ciągu ostatnich dziesięciu lat federacja przekazała prowincji co najmniej 800 miliardów rupii na walkę z terroryzmem i poprawę bezpieczeństwa, jednak sytuacja nie uległa poprawie.

Rozwiązany rząd prowincjalny został sformowany przez Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI), partię kierowaną przez byłego premiera Imrana Khana. Bezpośrednim pretekstem był rozpoczęty 4 października w Lakki Marwat protestacyjny marsz, prowadzony przez premiera prowincji Sohaila Afridiego. Pochód, który przemierzył kilka dystryktów, przedstawił władzom federalnym pięć kluczowych żądań: natychmiastowe umożliwienie spotkania z Imranem Khanem, zgodę na wizytę jego prywatnego lekarza, uwolnienie jego siostry oraz zatrzymanych zwolenników, umożliwienie jego żonie Bushra Bibi badań lekarskich oraz niezakłócone rozpatrywanie powiązanych spraw sądowych.

PTI początkowo planowała kontynuację marszu w kierunku Islamabadu i zorganizowanie wiecu protestacyjnego. Federacja jasno dała do zrozumienia, że nie dopuści demonstrantów do stolicy, i już rozstawiła kontenery blokujące planowaną trasę oraz wzmocniła zabezpieczenia. "The Hindu", powołując się na źródła, podaje, że federacja powierzyła mediację przywódcy Zgromadzenia Uczonych Islamskich Maulanie Fazlurowi Rehmanowi, lecz ta "ostatnia szansa" nie przyniosła przełomu; wcześniej PTI i federacja odbyły dwie rundy negocjacji, które załamały się z powodu impasu "najpierw spotkanie z Khanem albo najpierw wycofanie marszu".

Z publicznie dostępnych danych wynika, że 73-letni Imran Khan od 2023 roku przebywa w więzieniu Adiala w Rawalpindi, stając w obliczu ponad 100 spraw, w tym dotyczących korupcji i podżegania do przemocy. Niezależność sądowa w jego sprawach oraz domniemane polityczne motywacje skazań od dawna pozostają przedmiotem publicznej kontrowersji; ani proklamacja o stanie wyjątkowym, ani oświadczenie gabinetu nie odniosły się do tej kwestii.

Całkowite odwołanie wybranego przez mieszkańców rządu prowincjalnego PTI i przekazanie jego uprawnień systemowi gubernatora sprawia, że długotrwała federalna retoryka "antyterroryzmu" oraz polityczna konfrontacja z partią opozycyjną pojawiają się obok siebie w jednym dokumencie konstytucyjnym. Proklamacja nie ujawniła niezależnych i weryfikowalnych wskaźników wymaganych do uruchomienia artykułu 232 – konkretnego wykazu ataków, bilansu ofiar ani procedury stwierdzenia "załamania mechanizmów konstytucyjnych" – które pozwoliłyby odróżnić rzeczywistą niewydolność bezpieczeństwa od politycznego uderzenia wymierzonego w opozycyjny rząd prowincjalny.

Sama proklamacja uznaje, że stan wyjątkowy pozwala federacji przejąć podczas "kryzysu bezpieczeństwa lub załamania konstytucyjnego" uprawnienia administracyjne i ustawodawcze prowincji. Po uruchomieniu tego mechanizmu koncentracji władzy kluczowym kryterium oceny legalności obecnej operacji będzie to, w jaki sposób proceduralnie zapobiega się wykorzystywaniu przez federację narzędzi konstytucyjnych do rozstrzygania politycznych sporów z rządem prowincjalnym zamiast reagowania na rzeczywistą niewydolność bezpieczeństwa.

Przywołana przez Sharifa kwota 800 miliardów rupii federalnych środków przekazanych prowincji nie została jak dotąd przedstawiona równolegle z danymi o wskaźnikach bezpieczeństwa w tym samym okresie. Afridi 10 października zobowiązał się do kontynuowania pokojowych protestów i odrzucił rozwiązania militarne; brak publicznych podstaw, by kwalifikować sprzeciw rządu prowincjalnego wobec operacji wojskowych jako "odstąpienie od walki z terroryzmem". Ostateczna ocena zasadności działań konstytucyjnych podjętych pod pretekstem antyterroryzmu spocznie na tych jeszcze nieudostępnionych faktach.