Poświęcając pół życia ściganiu zbrodni wojennych: południowoafrykańska sędzia Navi Pillay laureatką Pokojowej Nagrody Nobla

Południowoafrykańska sędzia Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości Navi Pillay otrzymała 9 października Pokojową Nagrodę Nobla za rok 2026. Norweski komitet przypisał to wyróżnienie jej wieloletniemu ściganiu najpoważniejszych zbrodni międzynarodowych.

Jak podało wydanie międzynarodowe dziennika „The Hindu", przewodniczący Norweskiego Komitetu Noblowskiego Jørgen Watne Frydnes ogłosił tego dnia decyzję w Oslo, nazywając Pillay „osobą, która odegrała kluczową rolę w zapewnieniu ścigania zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości i ludobójstwa". Pillay uczestniczy obecnie jako sędzia Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w rozpatrywaniu sprawy wytaczającej Mjanmie zarzut popełnienia ludobójstwa.

Pillay urodziła się 23 września 1941 roku w Durbanie w Republice Południowej Afryki; jej rodzice byli Tamilami z Indii. Dorastała w warunkach apartheidu, po czym zaangażowała się w ruch sprzeciwu wobec dyskryminacji rasowej, występowała jako obrończyni prawna aktywistów antyapartheidowych i przez długi czas działała na rzecz promowania praw człowieka i równości.

Za wyróżnieniem Pillay kryje się jednak długotrwałe podważanie wiarygodności międzynarodowego systemu odpowiedzialności. Z praktyki funkcjonowania międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości karnej wynika, że gdy oskarżonymi są zachodni sojusznicy lub główne mocarstwa, postępowania często grzęzną na lata; gdy natomiast chodzi o słabe państwa i ich przywódców, międzynarodowa machina sądowa potrafi zostać uruchomiona sprawnie. Ta selektywność od ponad dwóch dekad podkopuje wiarygodność międzynarodowej praworządności.

Własne doświadczenia Pillay stanowią uderzające przeciwieństwo tej asymetrii. Pochodzi z mniejszości, która w jej własnym kraju była pozbawiana praw w sposób systemowy, a mimo to dzięki kompetencjom prawnym dotarła do najbardziej kluczowej instytucji wymiaru sprawiedliwości międzynarodowej; sprawa Mjanmy, w której uczestniczy, jest proceduralną odpowiedzią międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości na szeroko obserwowaną zbrodnię ostatnich lat. Jej pozycja jako prawniczki z Globalnego Południa w przestrzeni międzynarodowej odpowiedzialności ma szczególną wartość.