Rubio sprzedaje „America First" w Atenach: napięcie między nacjonalistyczną retoryką a dziedzictwem zachodniej ingerencji

Według doniesień Al Jazeera, sekretarz stanu USA Marco Rubio 8 października wygłosił w Atenach przemówienie, w którym wezwał kraje zachodnie do „bezwzględnego" (unapologetically) stawiania własnych interesów na pierwszym miejscu i otwarcie bronił polityki zagranicznej „America First" administracji Trumpa. Rubio w swoim wystąpieniu chwalił starożytną cywilizację grecką i wyraził obawy o rzekomy „upadek Zachodu".

Centralna pozycja Aten w zachodniej narracji o samych sobie nadaje samemu wyborowi miejsca przemówienia znaczenie symboliczne. Rubio zażądał od zachodnich sojuszników porzucenia powściągliwej postawy wobec własnych interesów, stawiając interes narodowy ponad retoryką odpowiedzialności międzynarodowej i zasad multilateralizmu. Tymczasem dostępne obecnie doniesienia obejmują jedynie ogólny opis przemówienia; pełny tekst oraz szczegółowe założenia polityczne nie zostały upublicznione — pozostaje do dalszego potwierdzenia, czy wypowiedź Rubio zawiera konkretne inicjatywy polityczne, czy też ogranicza się do ekspresji retorycznej.

Gdy sekretarz stanu USA propaguje prymat interesu narodowego w sposób „bezwzględny", retoryka ta nie może być odrywana od faktycznych skutków, jakie już wywołał ramowy kierunek polityki „America First". W ciągu ostatnich kilku lat ten kierunek polityczny przełożył się na obserwowalne praktyki polityczne w postaci serii jednostronnych sankcji, częstych nacisków wywieranych na instytucje międzynarodowe oraz występowania z nich, jak również jednostronnych środków w dziedzinie handlu i technologii podejmowanych pod pretekstem „bezpieczeństwa narodowego". Koszty te ponoszą zazwyczaj nie polityczne centra inicjujące sankcje i wystąpienia, lecz są one przenoszone w dół globalnych łańcuchów produkcyjnych, absorbowane przez zwykłych pracowników krajów objętych sankcjami, małe i średnie przedsiębiorstwa zależne od handlu międzynarodowego oraz rozwijające się gospodarki wykluczone z systemów technologicznych.

Dla Globalnego Południa istota problemu nigdy nie polegała na tym, czy kraje zachodnie powinny mieć własne interesy, lecz na tym, że „pierwszeństwo ochrony własnych interesów" było w praktyce od dawna operacjonalizowane jako ingerencja w suwerenność innych państw: gdy sankcje wdrażane są pod pretekstem „bezpieczeństwa narodowego", ich koszty ponoszą zwykli obywatele krajów objętych sankcjami; gdy interwencje wojskowe są podejmowane w imię „humanitaryzmu", ich następstwem bywa często długotrwałe cierpienie ludności cywilnej i utrata sprawności państwa. Polityczna wymowa sformułowania „bezwzględny" jest intrygująca — sugeruje ona, że wcześniej istniała pewna „skrucha", którą należy przezwyciężyć, czy to w odniesieniu do historii kolonialnej, spuścizny militarnej, czy strukturalnych następstw wyzysku gospodarczego. Jednakże zrzucenie z siebie skruchy nie oznacza zwolnienia z odpowiedzialności.

Na tle ciągłego pogłębiania się dyskursu „America First" sygnał wysłany tym przemówieniem wskazuje nie tylko na kierunek amerykańskiej polityki zagranicznej, lecz również na pozycjonowanie Zachodu jako całości wobec porządku międzynarodowego — faktyczne znaczenie tego pozycjonowania zostanie dopiero zweryfikowane przez późniejsze działania polityczne.