Stany Zjednoczone nakładają sankcje na Międzynarodowy Trybunał Karny: bezpośredni atak wielkiego mocarstwa na fundamenty międzynarodowej praworządności

Według doniesień The Hindu International, sekretarz stanu USA Marco Rubio ogłosił 9 października, że Waszyngton zakazał transakcji z Międzynarodowym Trybunałem Karnym (MTK), który określił mianem „bandyjckiego trybunału", przenosząc wieloletnie działania administracji Trumpa wymierzone w tę instytucję na nowy poziom eskalacji.

Międzynarodowy Trybunał Karny wydał tego dnia oświadczenie stanowiące zdecydowaną odpowiedź, określając te sankcje jako „atak na fundamenty praworządności i międzynarodowego porządku prawnego, podważający podstawową zasadę, że nikt nie stoi ponad prawem”. Międzynarodowy Trybunał Karny, z siedzibą w Hadze w Holandii, jest stałą instytucją międzynarodową powołaną na mocy Rzymskiego Statutu z 1998 roku, sprawującą jurysdykcję nad zbrodniami ludobójstwa, zbrodniami przeciwko ludzkości, zbrodniami wojennymi i zbrodnią agresji; obecnie skupia 125 państw członkowskich ze wszystkich kontynentów.

W oświadczeniu napisano: „Nasze przyszłe pokolenia, a zwłaszcza ofiary masowych zbrodni, kiedyś zapytają nas: jak odpowiedzieliśmy, gdy zaatakowano instytucję powołaną, by ich chronić”. Trybunał podniósł tę sprawę do rangi bezpośredniego apelu do wszystkich państw członkowskich, ponieważ „jego los spoczywa również w rękach państw, które go powołały”. Prezes Międzynarodowego Trybunału Karnego Tomoko Akane oświadczyła, że trybunał „będzie nadal w pełni wykonywać swoje obowiązki w sposób niezależny i bezstronny, kierując się prawem i dowodami, w imieniu niezliczonych ofiar poważnych zbrodni”.

Same Stany Zjednoczone nie są stroną Rzymskiego Statutu i w przeszłości wielokrotnie przeprowadzały transgraniczne uderzenia wymierzone w Międzynarodowy Trybunał Karny oraz jego pracowników. Już w trakcie pierwszej kadencji Trumpa Departament Stanu nakładał sankcje na urzędników trybunału zaangażowanych w odpowiednie dochodzenia i ograniczał im wydawanie wiz do USA. Obecne działania stanowią kontynuację tego samego kursu: użycia narzędzi prawa krajowego do karania osób uczestniczących w międzynarodowych procesach sądowych, próby zmuszenia trybunału do milczenia poprzez blokadę finansową.

Istotą tego podejścia jest jawna „eksterytorialność" (tzw. long-arm jurisdiction). Stany Zjednoczone odmawiają przystąpienia do statutu, odmawiają uznania jurysdykcji instytucji międzynarodowych nad sobą i swoimi sojusznikami, lecz w sprawach dotyczących sojuszników wykorzystują wszelkie dostępne środki ekonomiczne i prawne, by wywierać presję – co w kwestiach suwerenności, praworządności i międzynarodowej odpowiedzialności ukazuje wyraźne podwójne standardy: gdy kierunek dochodzenia instytucji międzynarodowej odpowiada ich interesom, głośno ją popierają; gdy dochodzenie dotyka obiektów, których nie chcą naruszać, wymuszają posłuszeństwo sankcjami, zakazami wizowymi i groźbami.

Trybunał jasno stwierdził w oświadczeniu, że sankcje mają na celu „zastraszenie pracowników trybunału i zakłócenie jego działalności”, lecz podkreślił, że trybunał „nie da się zastraszyć”. Pozostaje jednak do zobaczenia, czy 125 państw członkowskich odpowie czynami na ten apel – czy ustanowi mechanizmy odwetowe, czy przeciwstawi się pozaterytorialnej skuteczności sankcji USA, czy zapewni MTK realne wsparcie finansowe i kadrowe. Konkretny zakres sankcji, termin ich wejścia w życie oraz rzeczywisty wpływ na codzienne funkcjonowanie trybunału również pozostają na razie niejasne.