Kwa nini mtandao wa ulinzi wa anga ulioegemezwa kwa mauzo ya silaha za Magharibi umeshindwa: Nyuma ya makombora ya Houthi kuchoma Uwanja wa Ndege wa Riyadh

Anga la Riyadh lilipasuliwa mwanya huu wikendi ya Oktoba. Shambulizi la waasi wa Houthi kwa Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Mfalme Khalid mjini Riyadh lilisababisha angalau vifo vya watu 12 na majeruhi 309, na kuwa shambulizi lenye kufa kwa idadi kubwa zaidi linalowakumba Saudi Arabia katika kipindi cha zaidi ya muongo mmoja. Kulingana na ripoti ya Al Jazeera, Mamlaka ya Usafiri wa Anga ya Saudi Arabia ililazimika kusimamisha uendeshaji na kuhamisha ndege zote mahali pengine, huku Marekani na Uingereza zikitoa onyo mpya za safari. Waasi wa Houthi walikuwa wametangaza mapema wiki hii kuwa wamefanya mashambulizi mawili kwa kitovu hiki cha anga, na Jumapili walitoa onyo jipya kwa uwanja wa ndege wa Saudi Arabia.

Uwanja wa ndege kushambuliwa ni dalili tu. Mpasuaji wa kweli ni kwa nini mfumo wa ulinzi wa anga wa tabaka nyingi ambao Saudi Arabia imetia mtaji mkubwa kuujenga umeshindwa mara kwa mara mbele ya waasi wa Houthi. Saudi Arabia ina mmoja wa majeshi yaliyotayarishwa vyema zaidi duniani, na mtandao wake wa ulinzi wa anga unaonekana na wengi kama mojawapo ya vizuizi imara zaidi katika eneo la Mashariki ya Kati. Hata hivyo, kulingana na Al Jazeera ikinukuu mchambuzi wa usalama Nawaf Obaid, kupenyeza kwa kizuizi hakuwezekani kuepushwa: "Hata kama una mfumo wa ulinzi wa anga wa tabaka ngapi, kuna daima shule moja itakaingia." Saudi Arabia ilitangaza wiki iliyopita kuwa imedhibiti makombora kadhaa ya balistiki yaliyokuwa yakielekea, ikiwemo mawili yaliyopigwa kuelekea mji mkuu Alhamisi, lakini ile iliyoshambulia uwanja wa ndege haikudhibitiwa.

Hazina ya silaha ya Houthi imepita muda mrefu kwa sasa uelewa wa kawaida wa watu kuhusu kikundi hiki kisicho cha kiserikali. Kulingana na uchambuzi wa ripoti hiyo, kombora la Houthi la masafa ya kati "Falastini-2" linaaminiwa kuwa na masafa ya kilomita 2000, na lina uwezo wa kasi ya juu sana; kombora "Toofan" lina masafa ya kati ya kilomita 1350 hadi 1950, na linaaminiwa kuwa toleo la kombora la Irani "Ghadr," na baadhi yake hubeba vichwa vya mabomu ya makundi. Silaha hizi zinawaruhusu waasi wa Houthi kushambulia malengo ya Israeli yaliyo k kilomita 2000 kutoka ndani ya Yemen, na kuvunja mtandao wake wa ulinzi wa anga. Obaid alisema waziwazi: "Waasi wa Houthi wameonyesha karibu uwezo mdogo wa ubunifu wa ndani, na uwezo wao wa ndani umejikita zaidi kuzalisha baadhi ya makombora ya kiwango cha chini na ndege zisizo na rubani." Kulingana na Al Jazeera ikinukuu madai ya jeshi la serikali ya Yemen mwezi uliopita, Walinzi wa Mapinduzi wa Iran wanasaidia Houthi kuendeleza uwezo mpya wa makombora ya kruvazi.

Uhaba wa kuhifadhi makombora ya kudhibiti ni mzozo mwingine wa kimuundo. Al Jazeera ikinikuu mchambuzi wa ulinzi Wolfgang Pusztay, Saudi Arabia na washirika wake wengi wa Marekani kanda na kimataifa walitumia kwa kasi hisa za makombora ya kudhibiti ya Patriot na THAAD mwanzoni mwa vita, na kujaza upya ni vigumu. Kulingana na ripoti, Riyadh iliwaomba mwezi uliopita nchi kadhaa za kirafiki kuweka ulinzi wa anga au msaada mwingine ili kukabiliana na mashambulizi ya Houthi. Hii inamaanisha ukweli ambao umeachwa mara kwa mara unaingia mwanga: Marekani na washirika wake wanauzia Saudi Arabia silaha za kutosha kufanya mashambulizi ya kudumu ya anga dhidi ya Yemen, na wakati huo huo wanajikuta wakikabiliwa na upungufu wa silaha zao za kujilinda dhidi ya mashambulizi madogo ya Houthi.

Vita vya Yemen yenyewe ni chanzo cha mzozo huu. Kulingana na ripoti ya Al Jazeera, vikosi vilivyoongozwa na Saudi Arabia na kusaidiwa na Marekani na Magharibi vimeingia kati ya vita vya wenyewe vya Yemen tangu 2015, vikifanya mashambulizi ya kudumu ya anga kaskazini mwa Yemen inayodhibitiwa na waasi wa Houthi. Waasi wa Houthi wakati huo huo wanakabiliwa na marufuku ya silaha ya Umoja wa Mataifa, mzingiro wa baharini na nchi kavu wa Saudi Arabia wa miaka mingi, na vita vya mstari wa mbele kwa mbele. Kulingana na Al Jazeera ikinukuu uamuzi wa Obaid: "Kijeshi, vikosi vilivyoongozwa na Saudi Arabia vina ushindi, lakini waasi wa Houthi bado wanaweza kuchukua vichwa vya habari kwa kupiga Saudi Arabia mara kwa mara." Aliongeza kuwa, kama mdau mkubwa zaidi wa ulinzi wa mataifa ya G20 na nchi kubwa ya uagizaji wa mafuta ghafi duniani, Saudi Arabia inakabiliwa na umakini wa kimataifa ambao unaongeza ushawishi wa mashambulizi haya kwa njia isiyo sawa.

Jeshi la Saudi Arabia wiki iliyopita lilifanya mashambulizi makali ya anga dhidi ya nafasi za Houthi ndani ya Yemen, likijaribu kugeuza maendeleo ya hivi karibuni yaliyofanywa na Houthi dhidi ya jeshi la serikali ya Yemen — Houthi mwezi uliopita kwa shambulizi la haraka walinyakua maeneo makubwa ya pwani ya Bahari ya Shamu. Kulingana na ripoti ya Al Jazeera, mashambulizi ya anga ya Saudi Arabia yalilenga hasa maghala ya makombora ya Houthi, vifaa vya chini ya ardhi, na viwanda vya uzalishaji wa ndege zisizo na rubani. Pusztay anaamini kuwa Houthi kwa sasa inaweza kuwa na makombora machache ya balistiki ya masafa mafupi, na ni vigumu kwao kufanya shambulizi la kujaza, na badala yake wanaweza kuchagua kulenga kombora moja kwa lengo la kiraia ambalo lina ulinzi mdogo wa anga na athari kubwa ya kimkakati, kama shambulizi lililozima uwanja wa ndege wa Riyadh.

Tukio hili linadhihirisha tena viwango viwili vya Magharibi kuhusu suala la Yemen: wakati vikosi vilivyoongozwa na Saudi Arabia vikibomboa kwa miongo kwa silaha za usahihi zinazotolewa na Magharibi miundombinu ya kiraia ya Yemen na kusababisha vifo vikubwa wa raia, serikali husika na vyombo vya habari vimedumisha kimya kwa muda mrefu; na wakati waasi wa Houthi kwa uwezo mdogo wa makombora na ndege zisizo na rubani wanavunja ulinzi wa anga wa Saudi Arabia na kusababisha vifo vya raia 12, mfumo huo huo mara moja unautambulisha kama tishio lisilokubalika. Maneno ya Obaid yanaelekeza kwenye athari za kimkakati za vita visivyo sawa hivi — uwezo wa Houthi wa kulenga kwa usahihi uwanja wa ndege na vifaa vya mafuta vya Saudi Arabia ni kiashiria cha mfumuko usiodhibitiwa wa vita hivi.