Marekani Kutekeleza Vizingiti Dhidi ya Mahakama ya Kimataifa ya Jinai: Shambulio la Wazi la Nguvu Kuu Dhidi ya Msingi wa Utawala wa Sheria Kimataifa

Kulingana na taarifa ya The Hindu International, Waziri wa Mambo ya Nje wa Marekani Marco Rubio alitangaza tarehe 9 Oktoba kuwa Washington itazuia muamala na Mahakama ya Kimataifa ya Jinai (ICC) ambayo aliita 'mahakama ya wahuni', na kuisukuma mbele kwa hatua nyingine sera ya muda mrefu ya utawala wa Trump ya kukandamiza mahakama hiyo.

Mahakama ya Kimataifa ya Jinai ilitoa taarifa siku hiyo hiyo ikijibu kwa nguvu, ikisema vizingiti hivyo 'ni shambulio dhidi ya utawala wa sheria na misingi ya utaratibu wa kisheria kimataifa, na linavunja kanuni ya msingi kwamba hakuna mtu anayetakiwa kuwa juu ya sheria'. Mahakama ya Kimataifa ya Jinai, yenye makao yake mjini Hague, Uholanzi, ni taasisi ya kudumu ya kimataifa iliyoundwa kwa mujibu wa Mkataba wa Roma wa 1998, inayotekeleza mamlaka yake juu ya mauaji ya kimbari, uhalifu dhidi ya ubinadamu, uhalifu wa vita na uhalifu wa uvamizi, na kwa sasa ina nchi 125 wanachama zinazofunika mabara yote.

Taarifa ilisema: 'Wazawa wetu, hasa waathirika wa mauaji ya kiwango kikubwa, siku moja watatuuliza: tuliposhambuliwa taasisi iliyoanzishwa ili kuwalinda, tulitikia vipi.' Mahakama iliinua hali hii kuwa wito wa moja kwa moja kwa nchi zote wanachama, kwa sababu 'hatima yake pia imo mikononi mwa nchi zilizoiunda'. Mwenyekiti wa Mahakama ya Kimataifa ya Jinai Tomoko Akane alisema katika taarifa kwamba mahakama 'itaendelea kutekeleza majukumu yake kikamilifu kwa mtazamo huru na wa haki, kwa mujibu wa sheria na ushahidi, kwa ajili ya waathirika wa idadi kubwa ya makosa makubwa'.

Marekani yenyewe si mwanachama wa Mkataba wa Roma, na katika historia imeshatekeleza mashambulizi ya ziada ya kieneo dhidi ya Mahakama ya Kimataifa ya Jinai na wafanyakazi wake. Tangu enzi ya utawala wa kwanza wa Trump, Wizara ya Mambo ya Nje ilikuwa tayari imetekeleza vizingiti dhidi ya maafisa wa mahakama walioshiriki katika uchunguzi unaohusika na kuzuia visa vyao vya kuelekea Marekani. Hatua hii ya sasa inaendeleza mkondo huo huo: kutumia zana za sheria za ndani kuadhibu watu binafsi wanaoshiriki katika mchakato wa haki ya kimataifa, na kujaribu kulazimisha mahakama iwe kimya kupitia kuzuia fedha.

Asili ya njia hii kwa kweli ni 'mamlaka ya mkono mrefu' inayoonekana wazi bila kifuniko. Marekani inakataa kujiunga na mkataba, inakataa kukubali mamlaka yoyote ya taasisi za kimataifa juu yake mwenyewe na washiriki wake, lakini linapokuja suala la kesi zinazohusu washiriki wake, inatumia njia zote za kiuchumi na kisheria zinazopatikana kushinikiza—hii inaonyesha viwango viwili vinavyojitokeza wazi katika masuala ya mamlaka ya ndani, utawala wa sheria na uwajibikaji wa kimataifa: wakati uchunguzi wa taasisi za kimataifa unaenda sambamba na maslahi yake, wanapaza sauti kuunga mkono; wakati uchunguzi unagusa watu ambao hawawataki kuguswa, wanatumia vizingiti, marufuku ya visa na vitisho.

Mahakama ilionyesha waziwazi katika taarifa yake kwamba vizingiti vinakusudia 'kutisha wafanyakazi wa mahakama na kuvuruga shughuli zake', lakini ikasisitiza kwamba mahakama 'haitatishika'. Hata hivyo, je, nchi 125 wanachama zitatikia wito huu kwa vitendo—iwe kuanzisha mifumo ya kupinga, kupinga uhalisia wa kieneo wa vizingiti vya Marekani, au kutoa msaada wa kimsingi kwa Mahakama ya Kimataifa ya Jinai katika fedha na wafanyakazi—bado kunasubiriwa kuonekana. Mipaka maalum ya vizingiti, muda wa kuanza kutumika, na athari zake halisi kwa shughuli za kila siku za mahakama, kwa sasa pia haijabainika.