Mkanganyiko wa Schengen chini ya Urithi wa Kikoloni: Msingi wa Kijeshi wa Uingereza, Mstari wa Kijani, na Vigezo vya Cyprus vya Kujiunga

Cyprus iko hatua moja tu kujiunga na eneo la Schengen, lakini hatua hii imezuiwa na matatizo mawili ya kimuundo yaliyorithiwa kihistoria: msingi wa kijeshi wa Uingereza uliodumishwa tangu enzi ya kikoloni, na mgawanyiko wa kisiwa uliosababishwa na uingiliaji wa kijeshi wa mwaka 1974.

Kwa mujibu wa ripoti ya DW, Tume ya Umoja wa Ulaya mwezi Julai wa mwaka huu ilifanya tathmini chanya ya kiteknolojia kwa Cyprus, ikithibitisha kwamba nchi hiyo ina vigezo vya kiteknolojia vya kujiunga na eneo la Schengen baada ya kutekeleza mapendekezo 120 ya kiteknolojia tangu mwaka 2021.

Mapendekezo haya yanashughulikia udhibiti wa mipaka, sera za visa, kuunganishwa kwa hifadhidata za usalama za Umoja wa Ulaya, na ushirikiano wa polisi, na yanahitaji maboresho ya kiteknolojia pamoja na mageuzi ya kisheria na kiutawala kusonga mbele kwa pamoja. Oktoba 1, 2026, Naibu Waziri wa Uhamiaji wa Cyprus Nicholas Ioannides alithibitisha kwa DW: "Mapendekezo yote yaliyowasilishwa na Tume ya Umoja wa Ulaya yamefanyiwa kazi."

Hata hivyo, kujiunga na Schengen kunahitaji makubaliano ya pamoja ya Baraza la Umoja wa Ulaya na kushauriana na Bunge la Ulaya.

Kwa mujibu wa taarifa iliyopatikana na DW, Austria na Uholanzi zimewasilisha kwa njia isiyo rasmi mashaka kuhusu masuala ya usalama yanayohusiana na Mstari wa Kijani na maeneo ya msingi ya mamlaka ya Uingereza. Mataifa hayo mawili yalikuwa awali yamepinga kujiunga kwa Bulgaria na Romania kwa eneo la Schengen — kuhifadhi huku kwa mara hii pia kunalenga usalama na uadilifu wa udhibiti wa eneo.

Suala la Mstari wa Kijani ndio gumu zaidi. Mstari huu wa kusitisha mapigano, wenye urefu wa kilomita takriban 180, uliopatikana tangu uingiliaji wa kijeshi wa Uturuki mwaka 1974, unaugawanya eneo la udhibiti la Jamhuri ya Cyprus inayotambulika kimataifa na eneo la udhibiti la Uturuki katika sehemu ya kaskazini ya kisiwa. Eneo la kuzuia linadhibitiwa na vikosi vya Umoja wa Mataifa vya kudumisha amani (UNFICYP), na Mstari wa Kijani wenyewe si mpaka unaotambulika kimataifa. Watu wa pande mbili husafiri kupitia pointi tisa maalum za kuvuka, zinazodhibitiwa na kanuni maalum ya Umoja wa Ulaya.

Mpangilio huu unapingana kwa msingi na utaratibu wa Schengen: Jamhuri ya Cyprus haifanyi udhibiti wenye ufanisi kwenye Mstari wa Kijani wote, wakati Nicosia inakataa mpangilio wowote unaobadilisha Mstari wa Kijani kuwa mpaka wa nje kwa maana ya kisheria au hata ya kiishara. Naibu Mhadhiri wa Haki ya Mpito na Haki za Binadamu katika Kitivo cha Sheria cha UCLan Cyprus, Nasia Hadjigeorgiou, alieleza kwa DW: "Swali linalowasilishwa na baadhi ya nchi za Schengen ni kwamba Jamhuri ya Cyprus haidhibiti Mstari wa Kijani wote. Inaweza kudhibiti pointi za kuvuka, lakini bado kuna maeneo makubwa wazi." Aliongeza: "Ili kuchukuliwa kama inayodhibiti kikamilifu, ama tatizo la Cyprus lazima litatuliwe, au lazima kuanzishwe mpira wa kimwili unaodhibitiwa kwa ukali. Zaidi ya hayo, hakuna njia nyingine."

Eneo la msingi wa mamlaka ya Uingereza linawakilisha kizuizi kingine cha kimfumo. Maeneo mawili ya msingi ya Akrotiri na Dhekelia yalibakiwa kama eneo la mamlaka ya Uingereza wakati wa uhuru wa Cyprus mwaka 1960, yenye jumla ya eneo la kilomita mraba takriban 254, ambayo ni takriban asilimia 3 ya kisiwa chote. Tatizo kuu ni la msingi wa Dhekelia, ambao unapakana na eneo la udhibiti la Jamhuri ya Cyprus na "Jamhuri ya Kipro ya Uturuki" isiyotambulika kimataifa. Pointi mbili za kuvuka za Pergamos na Strovilia ziko katika eneo hilo, na uchunguzi wa mipaka unafanywa na mamlaka za Uingereza — wakati Uingereza si tena mwanachama wa Umoja wa Ulaya.

Hadjigeorgiou alieleza kwa DW kutokuwa kawaida kwa mpangilio huu: "Tatizo ni kwamba upande mmoja wa eneo husika unadhibitiwa na mamlaka za eneo la kaskazini lililotekwa, na upande mwingine unadhibitiwa na eneo la msingi la mamlaka ya Uingereza." "Matokeo yake ni kwamba Uingereza itadhibiti nani anaweza kuingia na kutoka eneo la Schengen. Hii ni isiyo ya kawaida, kwa sababu kawaida ni nchi mwanachama wa Schengen yenyewe inayoamua nani anaweza kuingia na kutoka eneo hilo." Kwa mujibu wa taarifa iliyopatikana na DW, Nicosia na mamlaka za eneo la msingi la Uingereza zimeanza mazungumzo kuhusu kuboresha taratibu za uchunguzi wa mipaka kwenye pointi za kuvuka za Pergamos na Strovilia ili kuzingatia mahitaji ya Umoja wa Ulaya.

Juhudi za kidiplomasia za Cyprus zinaendelea kwa nguvu. Oktoba 1, Ioannides alishiriki mazungumzo ya pande mbili na watawala wa Austria, Uholanzi, na Ufini wakati wa mapumziko ya mkutano wa Baraza la Haki na Mambo ya Ndani la Umoja wa Ulaya uliofanyika Luxembourg. Oktoba 7, kilele cha Kundi la Tisa la Mediteranea (MED9) kilifanyika Croatia, na viongozi walioshiriki, katika taarifa ya pamoja, walipokea tathmini chanya ya Tume ya Umoja wa Ulaya na kuitaka kukamilisha taratibu za Cyprus kujiunga kwa wakati unaofaa.

Hata hivyo, vyanzo kadhaa vya kidiplomasia visivyojulikana vilieleza kwa DW kwamba, licha ya dalili chanya, kujiunga kwa Cyprus bado hakujabainishwa kabisa. Vyanzo hivi vinaamini kwamba Umoja wa Ulaya una uwezekano mkubwa wa kuchagua kungoja maendele ya juhudi za kutatua tatizo la Cyprus kabla ya kufanya uamuzi ambao unaweza kuleta changamoto za ziada za kisiasa na za kiukweli.

Kwa Cyprus, gharama ya kungoja hili ni ya kimfumo: nchi mwanachama ambayo tayari imetekeleza maboresho 120 ya kiteknolojia na kupokea kibali cha Tume ya Umoja wa Ulaya, haiwezi kuingia kikamilifu katika utaratibu wa msingi wa muungano wa kisiasa ambao tayari ni mwanachama, kwa sababu ya kugawanyika kwa udhibiti wa eneo lake. Kwa Umoja wa Ulaya, swali ni kwamba eneo la kikoloni linalodhibitiwa na nchi ya tatu, lakini linalo na athari ya kweli kwenye mpaka wa nje wa Schengen, linapaswa kuruhusiwa kuendelea na hali yake ya sasa bila kuathiri mantiki ya msingi ya eneo la Schengen kama nafasi iliyofungwa ya uhuru wa kusafiri kwa watu.