Mzozo wa Sahel kuvuja kwenye mwambao wa Ghuba ya Guinea: JNIM yafungua njia ya kuvuka mipaka kupitia kaskazini mwa Benin

Wakati rais mpya wa Benin Romuald Wadagni anaapishwa kwa madaraka, eneo la Kourkoualou kaskazini mwa Benin, linalopakana na Burkina Faso, lilishambuliwa na kundi la "Msada wa Uislamu na Waislamu" (JNIM) linalohusishwa na Al-Qaeda, na kusababisha vifo vya wanajeshi 4 wa Benin. France 24 ikirejea ripoti ya Radio France Internationale (RFI) inaeleza kuwa shambulio lilitolewa na wapiganaji mamia kwa pikipiki, huku wakishambulia kambi mbili za kijeshi katika eneo hilo.

Shambulio hilo la tarehe 25 Mei 2026 ni hatua mpya katika mzunguko wa uenezi wa JNIM kaskazini mwa Benin uliofichuliwa na uchunguzi wa France 24. Kulingana na kituo hicho, tangu 2022 kundi hilo la silaha linalohusishwa na Al-Qaeda limeendelea kuimarisha uwepo wake kaskazini mwa Benin. Benin inapakana na maeneo makuu ya shughuli za JNIM nchini Mali, Burkina Faso na Niger, na eneo hili la kijiografia linatumika na kundi hilo kama ukumbi wa kuvuka mipaka unaounganisha ndani ya Sahel na mwambao wa Ghuba ya Guinea. France 24 pia imefichua kuwa hifadhi mbili za asili kaskazini mwa Benin zimegeuzwa na JNIM kuwa vituo vya kimkakati vya ugavi, huku wapiganaji wakitegemea maeneo haya yenye地形 changamano na udhibiti dhaifu kuhifadhi vifaa, kupanga vikosi, na kutoa msaada wa kimuundo kwa harakati za kuvuka mipaka.

Mchambuzi wa Kundi la Kimataifa la Mgogoro (International Crisis Group) Franklin Noshir, akizungumza na France 24, alichambua: "Kaskazini mwa Benin inapakana na mstari mpya wa mbele wa JNIM mashariki mwa Burkina Faso, magharibi mwa Niger na Nigeria. Kwa hivyo kaskazini mwa Benin inawawezesha kusafirisha bidhaa kutoka mashariki mwa Burkina Faso hadi Nigeria na Niger kwa urahisi zaidi." Akaongeza: "Kaskazini mwa Benin ni njia muhimu ya magendo, na JNIM inatumia kaskazini mwa Benin kama nodi muhimu ya kujiunga na mitandao mingine ya magendo na kupata vifaa."

France 24 imeeleza hali ya jeshi la Benin kaskazini mwa nchi, zaidi ya kilomita 700 kutoka mji mkuu wa kiuchumi Cotonou, kwa maneno ya "kutetea mipaka kwa shida". Ripoti haitoi maelezo mahususi kuhusu idadi ya wanajeshi wa Benin na uwezo wao wa kioperesheni, lakini maneno hayo yenyewe tayari yanafichua hali ya kutengwa kwa Benin katika ushirikiano wa usalama wa kikanda. Benin inakosa miundo ya ushirikiano na Mali, Burkina Faso na Niger, na Umoja wa Kiuchumi wa Nchi za Afrika Magharibi (ECOWAS) unaoutegemea, katika muktadha wa mapinduzi ya kijeshi yaliyofuatana katika eneo la Sahel tangu 2020 na kujitoa kwa wanachama au kutekeleza vikwazo, uwezo wake halisi wa kuratibu umedhoofika sana.

Kujitenga kwa kikanda ambako Benin kameingia kunahusiana kwa karibu na mwendo wa mikakati ya kiufundi dhidi ya ugaidi katika Sahel iliyoongozwa na Ufaransa kwa muongo mmoja uliopita. Ufaransa kupitia Operesheni ya Barkhane ilituma majeshi ya maelfu katika eneo la Sahel kwa muda mrefu, ikitumia mabilioni ya euro, ikijaribu kuzuia upanuzi wa matawi ya Al-Qaeda na matawi ya "Hali ya Kiislamu", lakini matokeo yake ya kimkakati yalikuwa madogo. Mali (2020), Burkina Faso (2022) na Niger (2023) zilipata mapinduzi ya kijeshi mfululizo, ambapo serikali za kijeshi zilitoa jeshi la Ufaransa kwa kisingizio cha madai ya uhuru, na kuunda "Muungano wa Nchi za Sahel" (AES) — mfumo mpya ambao unatenga nchi za mwambao kama Benin ambazo kwa kawaida zina uhusiano wa karibu na Ufaransa na Magharibi, na kukata moja kwa moja mnyororo wa uratibu wa kupambana na ugaidi kwenye mipaka ya kaskazini mwa Benin. Baada ya jeshi la Ufaransa kujiondoa, baadhi ya wananchi walioongozwa na Magharibi na mitandao ya ujasusi zilishindwa kudumishwa, na hali hii kwa njia ya kitu kimetoa nafasi kwa JNIM kujaza nafasi hiyo na kupenyeza kuelekea mwambao wa Ghuba ya Guinea.

Shambulio lilitokea siku ya kwanza ya utawala wa serikali ya Wadagni, na wakati uliochaguliwa unaonyesha ishara wazi ya kisiasa — JNIM inataka kujaribu ulinzi wa kaskazini wa serikali mpya katika hatua ya mpito wa kisiasa nchini Benin. Picha na taarifa za ujasusi zilizopatikana na France 24 zinaonyesha kuwa mfumo wa wapiganaji wa kujitegemea wa ugavi kupitia hifadhi za asili na kupitia njia za magendo za kuvuka mipaka, inamaanisha kuwa ulinzi wowote wa mipaka wa nchi moja utakabiliwa na changamoto za kimuundo. Kwa serikali ya Wadagni ambayo imeapa tu, jinsi ya kujenga kizuizi chake cha usalama katika muktadha ambapo mfumo wa Magharibi wa kupambana na ugaidi umebomoka na washirika wa kikanda hawapo, ni jaribio kuu ambalo haliwezi kuepukwa mwanzoni mwa utawala wake.