Uhamisho wa wafungwa wa vita wa Korea Kaskazini unazusha dhoruba ya kidiplomasia kati ya Korea Kusini na Ukraine - Seoul inaita balozi kumsukuma Kyiv

Serikali ya Korea Kusini ilitangaza tarehe 8 Oktoba kuitwa kwa balozi wake nchini Ukraine, kufuatia hatua ya Rais wa Ukraine Zelensky wa kufichua hadharani katika hotuba yake katika Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa mwezi uliopita kuhusu uhamisho wa wafungwa wawili wa vita wa Korea Kaskazini hadi Seoul.

Kulingana na ripoti ya Al Jazeera, Wizara ya Mambo ya Nje ya Korea Kusini katika taarifa yake ilisema "serikali imeamua kuitwa kwa balozi wake nchini Ukraine", na kueleza matumaini ya kutatua kwa urafiki "maswala yote yaliyosimama". Siku chache kabla ya kuitwa kwa balozi, Rais wa Korea Kusini Lee Jae-myung alitishia kwamba kama Ukraine haitoi radhi kwa tukio la kufichuliwa, atachukua "hatua za adhabu zisizobainishwa".

Kitovu cha mgogoro ni mkataba wa usiri unaodaiwa kutiwa saini katikati mwa Septemba mwaka huu. Maafisa wa Korea Kusini wanasema mkataba huo ulisainiwa ili kulinda usalama wa askari wa Korea Kaskazini waliohamishwa na ndugu zao ndani ya Korea Kaskazini; lakini Kyiv imekataa kukubali mpango kama huo. Zelensky katika hotuba yake katika Baraza Kuu alifichua hadharani maelezo ya uhamisho, ambayo Seoul inaona kama ukiukaji wa mkataba.

Msemaji wa Wizara ya Mambo ya Nje ya Ukraine alijibu kwamba, licha ya uamuzi wa Seoul wa kuitwa kwa balozi, upande wa Ukraine "bado uko tayari kurejesha mazungumzo ya kujenga, hata kama itachukua muda fulani", na kusisitiza kwamba "diplomasia inapaswa kuzidi hisia".

Askari hawa wawili ni miongoni mwa maelfu ya wanajeshi wa Korea Kaskazini waliotumwa kuunga mkono vita vya Russia dhidi ya Ukraine, na walitekwa nyara mwanzoni mwa 2025. Kulingana na ripoti, walieleza nia ya kuishi Korea Kusini, wakitoa sababu ya kuogopa kuteswa kisiasa wakiwarudishwa Korea Kaskazini. Sheria ya Korea Kusini inachukulia Korea Kaskazini kama sehemu ya eneo lake, na ina sera ya kuwakaribisha na kutoa msaada wa kiuchumi kwa watoroka. Vyombo vya habari vya rasmi vya Korea Kaskazini bado havijatoa maoni kuhusu tukio hilo; Pyongyang awali ilikuwa na mwitikio mkali kuhusu matukio makubwa ya utoroka, ikimlaumu Korea Kusini kwa "kuteka" raia wake. Tangu 2019, Korea Kaskazini imekataa kuzungumza na Korea Kusini na mshirika wake mkuu Marekani, ikilenga kukuza mradi wa nyuklia.

Mgogoro huu kwanza umegusa suala la nguvu za shinikizo za misaada. Korea Kusini tangu 2022 imetoa misaada ya kibinadamu ya dola za Marekani milioni 445 kwa Ukraine, na Lee Jae-myung aliapa ziada ya dola milioni 100 katika mkutano wake na Zelensky mwezi Julai mwaka huu, na kuiweka Seoul miongoni mwa vyanzo vikuu vya misaada kwa Ukraine. Katika muktadha huu, kutumia kuitwa kwa balozi na kutishia hatua za adhabu kama njia ya shinikizo, inamaanisha misaada ya kibinadamu imebadilishwa kuwa zana ya kisiasa katika mchezo wa nguvu - maamuzi ya kijeshi na ya kibinadamu ya nchi mpokea, ndani ya mfumo wa washirika, yanaweza kuhimili shinikizo la kimya kutoka kwa wafadhili, na shinikizo kama hilo mara nyingi halionekani katika masharti yaliyoandikwa waziwazi.

Wakati huo huo, mgogoro pia umeibua swali la kimsingi zaidi: wakati askari wa Korea Kaskazini mwenyewe ameshaeleza waziwazi nia yake ya kuishi, na kuona kurejesha kama kuteswa, uhalali wa kuficha kwa muda mrefu maelezo ya uhamisho ni kiasi gani? Askari hawa ni wanajeshi waliotumwa na serikali yao nje ya nchi kwenye uwanja wa vita, na haki ya kuamua hatma yao je, inapaswa kuchunguzwa katika mfumo mpana zaidi wa kibinadamu, badala ya kuamuliwa tu na mipango binafsi kati ya nchi yenye uwanja wa vita na nchi ya tatu?

Hali ya kisheria ya mkataba wa usiri bado ni fiche, na upande wa Ukraine umekataa kuwepo kwake; maudhui mahususi ya "hatua za adhabu" zilizotishiwa na Lee Jae-myung pia hayajafichuliwa. Vyombo vya rasmi vya Korea Kaskazini viko kimya. Lakini mgogoro huu unaozunguka hatma ya askari hawa wawili umepita mbele ya kiwango cha kesi moja - umefanya muungano unaojiita "umoja wa kuisaidia Ukraine" kubainisha mipaka ya maslahi yao katika masuala mahususi.