పరిరక్షణ పేరిట: African Parks అధికార విస్తృతి, ఆదివాసీల ఆరోపణలు, ఎన్నడూ బయటపడని దర్యాప్తు నివేదిక

ప్రిన్స్ హ్యారీ African Parks బోర్డు నుంచి త్వరలో తప్పుకోనున్నారనే వార్త వెనుక మరింత లోతైన సమస్య వెలుగులోకి వస్తోంది. దక్షిణాఫ్రికాలో ప్రధాన కార్యాలయం ఉన్న ఈ స్వచ్ఛంద సంస్థ, పలు దేశాల ప్రభుత్వాలతో కుదుర్చుకున్న దీర్ఘకాలిక నిర్వహణ ఒప్పందాల ద్వారా 13 ఆఫ్రికా దేశాల్లో 2 కోట్ల హెక్టార్లకు పైగా పరిరక్షిత ప్రాంతాలను నియంత్రిస్తోంది. దాని సాయుధ గస్తీ సిబ్బంది స్థానిక ఆదివాసీలను కొట్టడం, హింసించడం, లైంగిక దాడులకు కూడా పాల్పడినట్లు ఆరోపణలు ఉన్నాయి. నిజాలను బయటపెట్టాల్సిన కీలక దర్యాప్తు నివేదిక మాత్రం రెండేళ్లుగా దస్త్రాల అలమారలోనే బందీగా ఉండి, ఎన్నడూ బహిరంగం కాలేదు.

Deutsche Welle కథనం ప్రకారం, African Parks కార్యకలాపాలను చాలాకాలంగా పరిశీలిస్తున్న డచ్ పాత్రికేయుడు ఒలివియర్ వాన్ బీమన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో, రాజకుటుంబ సభ్యుడు మరియు సంస్థ ఇప్పుడు “ఒకరికొకరు భారంగా మారినట్లున్నారు” అని చెప్పారు. అయితే, ఒక యువ రాజకుటుంబ సభ్యుడు ప్రారంభోత్సవ వేదిక నుంచి తప్పుకోవడం కంటే ఈ విషయం ఎంతో పెద్దదని ఆయన నొక్కిచెప్పారు.

African Parks కార్యకలాపాల మూలం “అప్పగించిన నిర్వహణ” నమూనా. ఆఫ్రికా దేశాలు పరిరక్షిత ప్రాంతాల దీర్ఘకాలిక నిర్వహణ అధికారాన్ని ఈ సంస్థకు బదిలీ చేస్తాయి. భూమి చట్టపరంగా ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోనే ఉంటుంది; కానీ పర్యావరణ పరిరక్షణ, మౌలిక సదుపాయాలు, పర్యాటక నిర్వహణ నుంచి అక్రమ వేట నిరోధక చర్యల వరకు విస్తృత బాధ్యతలను సంస్థ చేపడుతుంది. కొన్ని ప్రాంతాల్లో దాని ప్రభావం సరిహద్దు నియంత్రణ వరకు విస్తరిస్తుంది. 2030 నాటికి తాము నిర్వహించే ప్రాంతాలను 30 పార్కులకు పెంచాలని యోచిస్తున్నట్లు సంస్థ చెబుతోంది.

“పార్కుల లోపల హింసను ఉపయోగించడంపై ప్రభుత్వానికి ఉండే గుత్తాధిపత్యాన్ని వారు స్వాధీనం చేసుకున్నారు,” అని వాన్ బీమన్ Deutsche Welleతో చెప్పారు. కొందరు విమర్శకులు ఈ నిర్మాణాన్ని “రాష్ట్రంలో మరో రాష్ట్రం”గా అభివర్ణిస్తున్నారు. అవసరమని భావించినప్పుడు ఎలాంటి పరిమితులు లేని కఠిన పద్ధతులను ఉపయోగించే అధికారం సంస్థ సాయుధ గస్తీ సిబ్బందికి ఉంది. ఈ అధికార వ్యవస్థలోనే పరిరక్షణ చర్యలు, స్థానిక సమాజాల మధ్య ఘర్షణలు ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో పేరుకుపోయాయి.

అత్యంత తీవ్రమైన ఆరోపణలు కాంగో రిపబ్లిక్‌లోని ఒడ్జాలా-కోకువా జాతీయ పార్కుపై కేంద్రీకృతమయ్యాయి. 2023లో స్థానిక బాకా ఆదివాసీ సమూహ సభ్యులు African Parks గస్తీ సిబ్బంది చేత హింస, చిత్రహింసలు, లైంగిక దుర్వినియోగానికి గురైనట్లు వెల్లడించారు. ఆ తర్వాత సంస్థ లండన్‌కు చెందిన Omnia Strategy న్యాయ సంస్థతో అంతర్గత దర్యాప్తు చేయించింది. రెండేళ్ల తర్వాత “కొన్ని మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలు” జరిగాయని African Parks అంగీకరించింది. అయితే పూర్తి నివేదికను ప్రజలకు ఎన్నడూ విడుదల చేయలేదని, తనకు తెలిసినంతవరకు సంస్థతో నిర్వహణ ఒప్పందం కుదుర్చుకున్న కాంగో రిపబ్లిక్ ప్రభుత్వానికి కూడా అది చూపలేదని వాన్ బీమన్ వెల్లడించారు.

ఒడ్జాలా-కోకువా ఘటనల్లో అసలు ఏం జరిగిందో, ఎంతమంది ప్రభావితులయ్యారో ఇప్పటికీ స్పష్టంగా తెలియదు. African Parks సంస్కరణలు చేపడతామని హామీ ఇచ్చి, తన వ్యవస్థలు మరియు ప్రక్రియల్లో లోపాలున్నాయని అంగీకరించింది. కానీ ఈ కుంభకోణం అంతటా సంస్థ “తీవ్రంగా అపారదర్శకంగా” వ్యవహరించిందని వాన్ బీమన్ విమర్శించారు. ఆయన వివరణను పూర్తిగా తిరస్కరించిన సంస్థ, ఆయన పుస్తకంలో “వందలాది వాస్తవ తప్పులు”, అంతే సంఖ్యలో “తీవ్రంగా తప్పుదారి పట్టించే ప్రకటనలు” ఉన్నాయని పేర్కొంది. వాన్ బీమన్ వివరించిన కొన్ని ఉల్లంఘనలు తమ నియంత్రణ పరిధికి వెలుపల జరిగాయని కూడా నొక్కిచెప్పింది.

హక్కుల ఉల్లంఘనల పట్ల శూన్య సహన విధానం పాటిస్తున్నామని, ఫిర్యాదుల వ్యవస్థ ఉందని African Parks ప్రకటిస్తోంది. అయితే వాన్ బీమన్ పలు ఆఫ్రికా దేశాల్లో మాజీ గస్తీ సిబ్బందిని, పరిరక్షణ చర్యల వల్ల ప్రభావితులైన ప్రజలను ఇంటర్వ్యూ చేశారు. ఒక ప్రధాన సమస్య పదేపదే ఎదురైంది: సంస్థ “అక్రమ వేట” అనే నిర్వచనాన్ని మితిమీరి విస్తరించింది. కుటుంబం తినడానికి మాత్రమే వేటాడే కొందరు స్థానికులను అంతర్జాతీయ నేర ముఠాలతో సంబంధమున్న వృత్తిపరమైన అక్రమ వేటగాళ్లలా చూస్తున్నారు. జాంబియాలో అక్రమ వేట ఆరోపణలతో నిర్బంధించినవారిని “కొట్టడం, బహుశా అత్యంత తీవ్రమైన చిత్రహింసలకు గురిచేయడం” జరగవచ్చని మాజీ గస్తీ సిబ్బంది ఆయనకు చెప్పారు.

సంస్థకు ఆధారమైన భావజాలం కూడా వివాదాస్పదమే. African Parksను డచ్ వ్యాపారవేత్త పాల్ ఫెంటెనర్ వాన్ ఫ్లిసింగెన్ స్థాపించారు. ఆయనకు ఆఫ్రికన్లపై మంచి అభిప్రాయం లేదని, 1980లలో దక్షిణాఫ్రికా వర్ణవివక్ష పాలనపై అంతర్జాతీయ ఆర్థిక ఆంక్షలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి నిరాకరించారని వాన్ బీమన్ తన పుస్తకంలో రాశారు. స్థాపకుడికి సన్నిహితుడైన మాజీ భాగస్వామి, ఆఫ్రికన్లకు తమ సహజ వనరులను రక్షించడానికి అవసరమైన డబ్బు, నిర్వహణ సామర్థ్యం లేవని ఉన్నతాధికారులు భావించేవారని వాన్ బీమన్‌కు తెలిపారు. ప్రారంభ దశలో African Parks ప్రధాన కార్యాలయం నెదర్లాండ్స్‌లో ఉండేది. అక్కడి ఉద్యోగులు తరచూ ఆఫ్రికా పటాన్ని పరిచి, తర్వాత ఏ పరిరక్షిత ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేసుకోవాలో ప్రణాళికలు వేసేవారని వాన్ బీమన్ వివరించారు.

“శతాబ్దాల క్రితం వలస విస్తరణ అవకాశాల కోసం ఇదే పటాన్ని చూస్తున్న వలసవాదులు గుర్తుకు రాకుండా ఉండటం నాకు కష్టం,” అని వాన్ బీమన్ Deutsche Welleతో చెప్పారు. African Parks ఈ వర్ణనను తిరస్కరిస్తూ, ఆఫ్రికా ప్రభుత్వాలతో “సద్భావన, పరస్పర గౌరవం” ఆధారంగా అనేక ఒప్పందాలు కుదుర్చుకున్నామని నొక్కిచెప్పింది.

ఈ కుంభకోణం ప్రభావం ఆఫ్రికా ఖండానికే పరిమితం కాదు. ప్రిన్స్ హ్యారీ నిష్క్రమణతో పాటు, యూరప్ మరియు జర్మనీ నుంచి వచ్చే నిధులు కూడా African Parks పాల్గొనే పరిరక్షణ ప్రాజెక్టులకు వెళ్తున్నాయి. ఈ నిధులు స్థానిక సమాజాలతో కలిసి పనిచేయడాన్ని సాధ్యం చేస్తున్నాయని సంస్థ చెబుతోంది. తాము నిర్వహించే ప్రాంతాల్లో 64 శాతంలో స్థానిక ప్రజలు నివసిస్తున్నారని, 90 శాతం పార్కుల్లో చట్టబద్ధంగా వనరులను పొందే అవకాశం ఉందని తెలిపింది. కానీ తగిన పరిశీలన, జవాబుదారీ వ్యవస్థలు లేకుండా ఈ వాదనలను ధ్రువీకరించలేమని వాన్ బీమన్ పేర్కొన్నారు. బాకా సమాజం ఎదుర్కొన్న అనుభవాలను వెలుగులోకి తేవాల్సిన నివేదిక ఇప్పటికీ కాంగో ప్రభుత్వం, యూరోపియన్ నిధిదాతలు, ప్రజలకు అందకుండా మూసివేసి ఉంది.