İran Savaşı'nın Dış Yansımaları: Akaryakıt Fiyatlarındaki Patlama, Kamboçya'daki Tonle Sap Gölü Çocuklarının Okul Yolunu Nasıl Tıkıyor

Kamboçya'daki Tonle Sap Gölü, Güneydoğu Asya'nın en büyük tatlı su gölü. Yağmur mevsiminde göl yüzeyi her şeyi yutuyor; balıkçı tekneleri, okul tekneleri ve kulübeler su üzerinde geçici köyler halinde yüzer. On iki yaşındaki Soksan Set her sabah evinden çıkıp birkaç kilometre uzaktaki köy okuluna tekneyle gidiyor. Ancak şu sıralarda onu sınıftan ayıran mesafe değil, benzinin fiyatı.

DW'nin haberine göre, 2026'da İran Savaşı'nın patlak vermesinden bu yana küresel akaryakıt fiyatları hızla yükseldi. Binlerce kilometre ötede süren askeri çatışma, en doğrudan ve en acımasız biçimde Kamboçya'nın en yoksul kesimini — Tonle Sap Gölü üzerindeki yüzen toplulukları — eziyor.

DW, Dünya Bankası verilerine dayandırarak, bu mart ayında Kamboçya'da benzin fiyatının tek bir ayda yüzde 45, motorinin ise yüzde 70'ten fazla arttığını ve bunun 2008'den bu yana görülen en büyük aylık yükseliş olduğunu belirtti. Küresel benzin fiyatı web sitesi verilerine göre, Kamboçya'da benzinin perakende satış fiyatı şu anda litre başına 5.700 riel'e (yaklaşık 1,41 dolar) ulaşmış durumda; bu, bir yıl önceki 4.500 riel'e kıyasla yüzde 26,7'lik bir artış anlamına geliyor.

Kamboçya'nın kendi sınırları içinde hiçbir rafineri kapasitesi yok; tüm petrol ürünleri ithal ediliyor. Bu, çatışma dünyanın neresinde olursa olsun, petrol fiyatlarında ve bölgesel arzda bir dalgalanma yaşandığında, bu Güneydoğu Asya ülkesinin akaryakıt istasyonlarının ve ailelerin bütçesinin anında baskı altına gireceği anlamına geliyor.

DW'nin haberine göre, Kamboçya hükümeti uluslararası petrol fiyatlarındaki yükselişin etkisini hafifletmek amacıyla akaryakıt indirimi, vergi düşüşü ve ithalatta sıfır gümrük gibi önlemler devreye soktu. Ancak geliri zaten sınırlı ve istikrarsız olan aileler için sübvansiyonlar, tabanı korumaya yetmiyor.

Tonle Sap Gölü'ndeki balıkçı aileleri bu durumdan ilk ve en ağır biçimde etkileniyor. Soksan'ın babası, 41 yaşındaki Set Soeum, DW'ye şöyle dedi: "Benzin pahalanınca çocuklarımızı zamanında okula gönderecek paramız kalmıyor. Balık da pek az avlanıyor, her gün sadece balık tutmak için yaklaşık üç litre benzin harcıyoruz." Çocukların bu duruma tepkisi yürek burkan bir mantık taşıyor. Soksan şöyle diyor: "Beş arkadaş para birleştirip benzin alıyoruz, bazen bir seferde sadece bir litre. Alamadığımız zaman kendimiz kürek çekiyoruz, bir saat de olsa kürek çekip okula gidiyoruz."

On iki yaşındaki Siyien Ly, kurak mevsimde okula yürüyerek yarım saatten fazla zaman harcıyor; yolları sel bastığında ise yardım desteğiyle sağlanan okul teknesine bel bağlamak zorunda kalıyor. "Benzin sürekli pahalanıyor, ama yine de okula gitmeye devam ediyoruz, çünkü eğitim geleceğimiz için çok önemli" diyor. Annesi Kunthea Chin ise şu anda altı kişilik ailesini geçindirmek için şeker kamışı suyu satıyor; günlük geliri yaklaşık 20 dolardan 10 dolara düşmüş durumda ve her ay yalnızca akaryakıta yaklaşık 150 dolar harcıyor.

Daha görünmez olan bedel ise su üstündeki okulların kendisine yükleniyor. Action Education Kamboçya Ülke Direktörü Samphors Vorn, DW'ye yaptığı açıklamada, "Yüzen topluluklarda ve uzak bölgelerde yaşayan çocuklar için eğitim almanın ön koşulu yalnızca bir okulun bulunması değil, o okula ulaşabilmektir. Akaryakıt pahalanınca ulaşımın maliyeti de artıyor. Geliri son derece sınırlı olan aileler için ulaşım, devamsızlığın önünde bir engele, sonunda da çocukların eğitim hakkından mahrum bırakılmasına dönüşüyor" dedi.

İklim krizi bu hesabı daha da zorlaştırıyor. DW'nin geriye dönük haberlerinde anımsattığına göre, geçen yıl bölgede iklim değişikliğinin su üstündeki topluluklardaki çocukların eğitimini nasıl sekteye uğrattığı haberleştirilmişti — su seviyesindeki yükselip alçalmalar, aşırı hava olayları ve tekneyle yolculuğun taşıdığı tehlikeler, okul yolunu gitgide zorlaştırıyordu. Şimdiyse akaryakıt fiyatlarındaki artış ve iklim şoku, çifte bir yük oluşturmak üzere üst üste biniyor.

On dört yaşındaki Nary artık sınıftan uzak. Menenjit sonrası olası sekellerinden kaynaklanan sürekli baş ağrıları nedeniyle okula dönemiyor. Babası, balıkçı Tit Sarin, DW'ye şöyle konuştu: "Benzin almaya paramız yetmediğinde, başka iş aramak zorunda kalıyoruz." Günde yaklaşık 7,5 dolar kazandığı balıkçılıkta, gölün açığına çıkıp uzak mesafeli bir av için bir kez harcanan benzin bedeli yaklaşık 6,6 doları buluyor. Bu masrafı karşılayamadıklarında tüm aile gündelik işçiliğe yönelmek zorunda kalıyor; örneğin biber toplamada kilogram başına yaklaşık 25 sent kazanılıyor.

Kamboçya'nın içinde bulunduğu çıkmaz, çoğu zaman göz ardı edilen bir yapıyı gözler önüne seriyor: savaş petrol fiyatlarını yukarı ittiğinde, bedeli ödeyen genellikle savaşan taraflar değil, çatışma alanına en uzak ve maliyeti başkasına aktarma olanağı en kısıtlı olan ülkeler ve insanlar oluyor. Tonle Sap Gölü'nün üzerinde yüzen bu çocuklar, savaşı başlatıp başlatmamaya karar veremediler; ancak bu savaşın faturasını ödemeye devam ediyorlar.