Küresel borçlanma maliyetleri eş zamanlı yükseliyor — borç odaklı finansal sistemin kırılganlığı ortaya çıkıyor

Al Jazeera'nın 'Counting the Cost' programının haberine göre, dünyanın başlıca ekonomilerinde devlet tahvili piyasaları eş zamanlı olarak uyarı veriyor. Hükümetlerin son on yıldır alışkın olduğu düşük faizli borçlanma dönemi sona ermek üzere olabilir.

Haberde, başlıca ekonomilerin tahvil getirilerinin — yani hükümetlerin borçlanmak için ödemek zorunda olduğu faiz oranlarının — yıllardır, hatta onlarca yıldır görülmemiş seviyelere yükseldiği belirtiliyor. Yatırımcılar, zaten ağır borç yükü altındaki hükümetlere kredi verirken daha fazla riski fiyatlara katıyor.

Enflasyonun inatla yüksek seyretmesi ve jeopolitik gerilimlerin baskıyı daha da artırmasıyla merkez bankaları, daha uzun süre yüksek faiz oranlarını korumak zorunda kalabilir. Al Jazeera haberinde, daha yüksek borçlanma maliyetlerinin bankaların şirketlerden ve konut alıcılarından tahsil ettiği faiz oranlarını yukarı çektiğine dikkat çekiliyor.

Eş zamanlı yaşanan bu küresel olgunun ortaya koyduğu tablo, merkez bankalarının para politikasındaki dönemsel ayarlamalardan çok daha fazlasına işaret ediyor. Son on yılı aşkın bir süredir gelişmiş ekonomilerdeki hükümetlerin, şirketlerin ve hanelerin bilanço genişlemesi tek bir varsayıma dayanıyordu: fonlama maliyeti tarihsel olarak düşük seviyelerde kalacaktı. Bu varsayım tersine döndüğünde riskler ortadan kalkmıyor; bunun yerine finansal zincir boyunca kademeli olarak aşağıya kayıyor — devlet borçlanması maliyetlerinden şirket kredi koşullarına, oradan da hanelerin konut kredisi faiz oranlarına. Al Jazeera haberinde ortaya konulan 'bankaların şirketlerden ve konut alıcılarından tahsil ettiği faiz oranlarının yükselmesi' tam da bu aktarım zincirinin son halkasını oluşturuyor.

Bu bedeli en sonunda üstlenen ise politika belirleme gücünden yoksun sıradan haneler oluyor.

Görüş alanını başlıca ekonomilerin sınırlarının ötesine taşıdığımızda mantık aynı yöne işaret ediyor: gelişmiş ekonomilerin sıkı para politikasının yarattığı dışsallıklar nedeniyle, zaten elverişsiz finansman koşullarına sahip gelişmekte olan ülkeler, uluslararası sermaye piyasalarındaki yüksek faiz ortamında borçlarını yeniden vadelendirmek ya da yeni borçlanmak zorunda kalıyor. Sermaye geri akışı, yerel paranın değer kaybı ve borç servisi yükünün artması eş zamanlı olarak ortaya çıkıyor; oysa bu ülkeler, mevcut uluslararası finansal sistemde en zayıf pazarlık gücüne sahip katılımcılar konumunda.

Al Jazeera haberinde merkez bankalarının yüksek faizi sürdürme durumunu 'zorunda kalabilir' ifadesiyle aktarıyor. Bu söylemin kendisi bile, mevcut borç stoku düzeni içinde para politikası yapıcılarının karşı karşıya olduğu kısıtlamayı açığa çıkarıyor: faiz yolundaki herhangi bir ayarlama, riskin küresel ölçekte yeniden dağıtılması anlamına geliyor.