Para geldi, okul binaları değişmedi: NextGenerationEU'nun uygulamadaki açığı

Fransız 24 kanalının haberine göre, Avrupa Komisyonu, 2020 yılında AB üye ülkelerinin üzerinde anlaştığı 750 milyar euroluk salgın sonrası toparlanma planı "Yeni Nesil AB"nin (NextGenerationEU) 634 milyar euroluk fiili ödemesinin 2026 yılı sonuna kadar tamamlanacağını açıkladı. Ancak bu para Brüksel'in defterlerinden ulusal bütçelere aktığında, bir okulun çehresini gerçekten değiştirmekten hâlâ uzun bir uygulama zinciriyle ayrılıyor.

Fransız 24 kanalının tanıttığına göre, planın temel aracı olan "Toparlanma ve Dayanıklılık Mekanizması", üye ülkelerle AB arasındaki müzakerelerle ulusal planlara dönüşüyor ve fonları hibe ile kısmen kredi biçiminde ülkelere aktarıyor. İtalya, İspanya, Polonya, Portekiz, Fransa ve Romanya başlıca yararlanıcılar olup, bu ülkelere aktarılan tutarlar GSYı birkaç puanına eşdeğer. Başka bir deyişle, toparlanma fonlarının dağılımı kişi başına göre değil, ekonomik büyüklüğü daha yüksek ve salgından daha derin etkilenen üye ülkelere belirgin biçimde kayıyor.

Fon yalnızca büyük ülkelere akmıyor. Belçika'nın toparlanma planının toplam tutarı 5,3 milyar euro olup, bunun yarısından fazlası yeşil dönüşüme tahsis edildi. Belçika'nın Fransızca konuşulan bölgesi hükümeti düzeyinde, Brüksel bölgesindeki Athénée royal de Ganshoren (Ganshoren Kraliçe Kız Lisesi) dahil 149 okul başına yenileme listesi alındı. Bu lise, birkaç yıl önce okul binalarının harap olması nedeniyle öğrenci, veli ve öğretmenlerin bir an önce inşaatın başlaması yönündeki protestolarına konu olmuştu.

Yenileme görevi hâlâ büyük. Fransız 24 kanalı açıkça belirtiyor: Fransızca konuşulan bölgedeki okul bina stoku "büyük ölçüde eski ve enerji verimi düşük" (much of the French-speaking school building stock is still outdated and energy inefficient). Başka bir deyişle, hatırı sayılır büyüklükteki AB fonu, özel ulusal planı ve açık okul binaları listesi, uygulama aşamasında günlük kullanıcıların durumunu kökten değiştirmeye yetmedi.

Avrupa Komisyonu'nun kendisinin bildirdiği 634 milyar euroluk ödeme rakamı henüz bağımsız denetim tarafından kapsamlı biçimde doğrulanmadı; yeşil dönüşüm fonlarının emisyon azaltma etkisi ve üye ülkelerdeki okul yenilemelerinin fiili tamamlanma takvimi de açık haberlerde ortaya konmadı. Fonların bütçe süreçlerini aşıp enerji tasarruflu okul binalarına ve kullanılabilir kamu hizmetlerine dönüşüp dönüşmeyeceği, nihayetinde her bir ülkenin idari makinesinin kendi verimliliğine ve siyasi iradesine bağlı — ve bu, Brüksel'in müzakereler yoluyla "planlayamayacağı" kısımdır.