Peru'nun Amazon bölgesinde koşulsuz nakit pilotu: Katılımcıların yaklaşık yüzde 90'ı çevre eylemi gerçekleştirdi, ekolojik sonuçlar doğrulanmayı bekliyor

Guardian'ın haberine göre, Bath Üniversitesi ekibi, Peru Amazon'unun Aşaninka bölgesinde yürütülen koşulsuz nakit ödeme pilotunu analiz etti. İki yıl boyunca İngiliz hayır kurumu Cool Earth, üç topluluktaki 211 kişiye altı ödeme diliminde, her biri 1.032 Peru solu olmak üzere nakit verdi; projenin tahminine göre bu, yaklaşık günlük 2 sterlin tutuyordu. Katılımcılar paranın nasıl kullanılacağına kendileri karar verebiliyor, kullanım için kanıt sunmaları gerekmiyordu.

Rapor, katılımcıların yaklaşık yüzde 90'ının pilot döneminde kolektif yeniden ormanlandırma, kritik su kaynaklarının onarılması ve orman yangınlarının azaltılması gibi eylemler gerçekleştirdiğini belirtti. Rapor ayrıca iki geçim değişikliği kaydetti: Besinli yiyecekleri karşılayamayan ailelerin oranı yüzde 73'ten yüzde 26'ya, iş aramak zorunda kalarak evlerinden ayrılan katılımcıların oranı ise yüzde 43'ten yüzde 18'e düştü. Eş yazar Dr. Nick Landrigan, daha yüksek ekonomik güvence ve özerkliğin insanların geçimlerini sürdürdükleri ekosistemleri korumalarını sağladığını düşündü. Proje yazarları ayrıca, bunun Amazon'daki yerli halk topluluklarına sunulan bu tür koşulsuz temel gelirin ilk kez sağlandığını ileri sürdü.

Pilot yalnızca çevresel davranışları değil, geçim göstergelerini de kaydetti. Proje, yerel kadın gruplarıyla birlikte tasarlandı ve ayrıca topluluk öncülüğünde yürütülen finans, orman koruma ve iklim değişikliği eğitimleri sundu; eğitim etkinliklerine katılım gönüllüydü. Katılımcılar nakitin nasıl kullanılacağına özgürce karar verebiliyor, ödeme almak da dış kurumların belirlediği koşulları yerine getirmeye bağlı değildi. Baş yazar Dr. Neil Howard, bu düzenlemenin toprağı geliştirme veya terk etme yönündeki ekonomik teşvikleri azaltarak yerli halkların koruma politikalarının merkezinde daha onurlu bir biçimde yer almasını sağladığını düşündü; ona göre bu durum, sömürge dönemindeki koruma ve yerli halk politikalarıyla keskin bir tezat oluşturuyor.

Guardian, projeyi nakit transferleri üzerine yürüyen daha geniş tartışmanın içine yerleştirdi. Brezilya hükümetinin aile yardımı programı, çocukların eğitime devam etme yükümlülüğü içerirken yeşil nakit programı da belirli koruma faaliyetlerinin tamamlanmasını şart koşuyor. Koşullu ödemeler, parayı önceden belirlenmiş davranışlara bağlar, ancak kurumsal tartışmalar da doğurur: Dış kurumların tanımladığı koruma hedefleri, toplulukların kendi geçim tercihleriyle çatışabilir. Pilotun bu sistemlerle temel farkı, toplulukların destek almadan önce dış ölçütleri karşıladığını kanıtlamak zorunda olmamasıdır.

Koşulsuz nakit, doğal olarak ormanlar için yararlı değildir. Diğer araştırmacılar, benzer projelerin bazı bölgelerde artan gelir nedeniyle tarımsal üretimi genişletebildiğini, ilgili araştırmaların buna eşlik eden orman tahribatının arttığını kaydettiğini uyarıyor. Guardian ayrıca Amazon'un bazı bölgelerinde nakit kullanılarak motosiklet ve araba satın alındığını, bunun da yol talebini artırdığını belirtti. Proje genişletilirse, tarımsal genişleme ve yol baskısının toplulukların orman koruma eylemlerini gölgeleyip gölgelemeyeceği mutlaka değerlendirmeye alınmalı; yalnızca yeniden ormanlandırma veya yangın azaltma eylemlerinin sayısı sayılmamalı.

Mevcut kanıtların belirgin sınırları var. Pilot iki yıl sürdü ve 500 hektardan biraz fazla ormanı kapsadı; çalışma, bitki örtüsü veya toprak kalitesindeki değişiklikleri ölçmedi, başka programların topluluk davranışı üzerindeki etkilerini de hesaba katmadı. Pilotun üzerine gönüllü eğitim faaliyetleri de eklenmişti; bu nedenle katılımcıların yaklaşık yüzde 90'ının bu eylemleri gerçekleştirmesinin tamamını nakit ödemeye bağlamak mümkün değil. İki yıl, üç topluluk ve 211 kişilik ölçek de Amazon'daki diğer yerli halk gruplarını ya da farklı bölgelerdeki arazi baskılarını temsil etmek için yetersiz.

Pilot, aynı zamanda koruma maliyetlerinin ve karar verme gücünün nasıl dağıtılacağı meselesine de temas ediyor. Yerli halk toprakları, madencilik, odunculuk, tarımsal genişleme ve toprak gaspçularının baskısıyla karşı karşıya. Dış kaynakların ödemeyi, kesimi azaltma veya belirlenmiş koruma faaliyetlerini tamamlama koşuluna bağlaması hâlinde, orman kullanımına ilişkin karar verme hakkı yine fon sağlayanlarda kalabilir; koruma sorumluluğu ise ormandan geçim sağlayan kişilerin üzerine düşebilir. Guardian, yerel kadın gruplarının projeye ortak tasarımda bulunduğunu aktardı; ancak bütçenin, değerlendirme verilerinin ve nihai karar verme gücünün nasıl paylaşıldığını açıklamadı. Projenin sömürge dönemi koruma modelindeki iktidar ilişkilerini gerçekten değiştirip değiştirmediği konusunda doğrulanabilir bilgi hâlâ eksik.

Projeyi genişletmeden önce, araştırmanın en azından takip süresini uzatması ve örneği büyütmesi; bitki örtüsü, toprak ve yangınlardaki değişiklikleri doğrudan ölçmesi; tarımsal genişleme, araç alımları ve yol yapımının orman koruma eylemlerini gölgeleyip gölgelemediğini kaydetmesi; topluluğun bütçe, araştırma verileri ve sonuçların yorumlanması üzerindeki kontrolünü açıkça ortaya koyması gerekiyor. Proje yazarları da daha büyük ölçekli bir araştırmanın gerekli olduğunu kabul ediyor. Bu etkenler, kısa vadeli davranış değişiklikleriyle uzun vadeli ekolojik sonuçları birbirinden ayırmak ve koşulsuz nakitin topluluğun toprak ve gelecek konusundaki özerkliğini güçlendirip güçlendirmediğini değerlendirmek için aynı değerlendirme çerçevesinde bir araya alınmalı.