Trump, Ukrayna'ya 'cumhurbaşkanını değiştirmesi' yönünde açık çağrıda bulundu: Washington'un Kiev'in siyasi egemenliğine baskısı ve alternatif aday haritası

El Cezire'nin haberine göre, ABD Başkanı Trump geçen cumartesi günü yaptığı açıklamada 'Ukrayna'nın yeni bir cumhurbaşkanı edinme zamanı geldi' dedi ve aynı zamanda Zelensky cephesinin Rusya rafinerilerine yönelik sürekli saldırılarının 'küresel dizel arzına zarar verdiğini' ileri sürdü.

Bu açıklama, Washington'un Kiev'in siyasi gidişatına yönelik baskısının en son tırmanışı niteliğinde. Zelensky'nin beş yıllık cumhurbaşkanlığı süresi 2024'te dolmuş olmasına rağmen, Ukrayna anayasası ve sıkıyönetim kararnameleri savaş süresince görevde kalmasına olanak tanıyor. El Cezire'nin analizi temel bir hususu ortaya koyuyor: 'Trump'nın arzusu Ukrayna'nın emri değil' — birçok Ukraynalı siyasi tablonun yenilenmesini istiyor ancak savaş bitmeden cumhurbaşkanlığı seçimi yapılmasına isteksiz.

Beyaz Saray'dan gelen baskı karşısında Zelensky bir takas önerisiyle karşılık verdi: Rusya Devlet Başkanı Putin 60 günlük ateşkes garantisi verirse, Ukrayna seçim yapabilir. Öneri, seçim meselesini ateşkes süreciyle birbirine bağlayarak hem Trump'ın baskısına bir karşı hamle hem de savaş koşullarında oylamaya meşruiyet zemini arayışı niteliğinde.

Ancak 'cumhurbaşkanını değiştirme' söylemi başlı başına Washington'un Ukrayna'nın siyasi egemenliğine doğrudan müdahalesini ortaya koyuyor — ABD, savaş halindeki ve ABD'nin askeri yardımına bağımlı bir ülkenin seçilmiş liderini değiştirmesini açıkça talep ediyor. Trump'nın gerekçesi — Rusya rafinerilerine yönelik saldırıların 'küresel dizel arzına zarar vermesi' — Ukrayna'nın siyasi geleceği etrafındaki bu mücadeleyi, Ukrayna'nın kendi stratejik çıkarları yerine Batılı tüketicilerin enerji fiyatları endişesine demirliyor. Bu mantık, ABD'nin daha önce Rusya-Ukrayna cephesinde uzun menzilli vurma kapasitesine yönelik çeşitli kısıtlamalarıyla tutarlılık gösteriyor: Kiev'in askeri seçenekleri küresel piyasa fiyatlarına tabi olmak zorunda.

El Cezire'nin Kievli analist İgar Tişkeviç'e dayandırdığı açıklamaya göre: 'Eğer seçimler hızla yapılırsa, eski askeri komutanlardan biri Zelensky'nin en olası rakibidir.' Siyasal araştırma kuruluşu Penta'nın başkanı Vladimir Fesenko daha net bir değerlendirme yapıyor: 'En azından 2023'ten bu yana, özellikle 2024'teki istifasının ardından, Zalujni Zelensky'nin en olası halefi ve onu seçimde yenebilecek en tehlikeli rakibidir.'

Alternatif adayların siyasi haritası

Olası rakiplerin haritasında, eski Silahlı Kuvvetler Genelkurmay Başkanı ve mevcut İngiltere Büyükelçisi Valeriy Zalujni açık ara önde. Kiev merkezli Rating Group'un 8 Ekim anketine göre, Ukraynalıların yüzde 64'ü Zalujni'ye güveniyor, yalnızca yüzde 25'i güvenmediğini söylüyor. Bu güven, 2022'de Rus ordusunun geniş çaplı işgalinin başlangıcında Kiev'i savunması ve işgal edilen toprakların yüzde 40'ını geri almak için yönettiği karşı saldırıdaki askeri başarılarına dayanıyor. Zalujni, 2023'te büyük beklentilerle yürütülen karşı saldırı başarısız olduktan sonra görevden alındı, ancak savaş sonrası yeniden yapılanma, AB üyeliği gibi kilitsel konulardaki siyasi duruşu bugüne dek 'gizemini koruyor' — El Cezire'nin ifadesiyle, 53 yaşındaki general 'kasıtlı olarak sessiz kalmayı' tercih ediyor, ara sıra yaptığı açıklamalar yalnızca 'kalıcı barış ve güvenlik garantileri'ne ilişkin genel ifadelerden ibaret.

İkinci sırada askeri istihbarat kökenli Kirilo Budanov yer alıyor — 40 yaşındaki Budanov, 2020'de Savunma Bakanlığı İstihbarat Genel Müdürlüğü (GUR) başına geçtikten sonra bu kurumu teknoloji odaklı bir özel kuvvet haline getirdi; insansız deniz araçlarıyla düzenlediği saldırılar Rus Karadeniz Filosu'nun Kırım'dan çekilerek Novorossiysk limanına geçmesini sağladı. El Cezire, Budanov'un 2016'da Rusya'nın ilhak ettiği Kırım'a derinlere nüfuz eden bir ekibe öncülük ederek bir askeri havaalanına patlayıcı yerleştirdiğini ortaya koydu. Bu yılın ocak ayında Zelensky'nin ofis müdürü olarak atandı. O da yüzde 53'lük halk güvenine sahip, güvensizlik oranı yüzde 31.

Üçüncü dikkat çekici olası aday 35 yaşındaki Mihaylo Fedorov — Zelensky'nin 2019'da atadığı Dijital Dönüşüm Bakanı, bu yılın başında herhangi bir askeri geçmişi bulunmayan Savunma Bakanı olarak atanan Fedorov, lojistik, bütçe, reformlar ve Batı ile askeri yardım müzakerelerinden sorumlu. Fedorov, askeri alımlarda şeffaflığı artırması ve drone üretimini büyük ölçüde yükseltmesiyle ün kazandı — tam da bu adımlar Rus ordusunun lojistik hatlarını felç etti, hava savunma sistemlerini ve enerji tesislerini vurdu. Ancak haberlere göre Fedorov'un reformları fiili Genelkurmay Başkanı Aleksandr Sirski'yi kızdırdı; Sirski'nin onun temmuz ayında görevden alınmasını sağladığı bildirildi. Destek oranı halk protestolarıyla haziranda yüzde 35'ten temmuzda yüzde 65'e fırlamıştı, ancak ağustosta cumhurbaşkanlığı seçimlerinin bir an önce yapılmasını destekleyen açıklamalarının ardından yüzde 38'e düştü.

Fedorov'un yerine Savunma Bakanı olarak atanan Yevgeniy Hmara profesyonel bir istihbarat görevlisi; katılımcıların yüzde 43'ü onu tanımıyor, güven oranı yüzde 29. Onu sırasıyla Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha — Türkiye ve Polonya'nın desteğini sağlamada rol oynayan bu profesyonel diplomat — ve eski cumhurbaşkanı Viktor Poroşenko izliyor; her ikisinin güven oranı yüzde 24 — Poroşenko, askeri yedek parça alımında yolsuzluk iddiaları nedeniyle yüzde 70 güvensizlik oranına sahip.

Zelensky'nin siyasi konumu

Poroşenko bir kenara bırakılırsa, yüzde 73 oy oranıyla — Ukrayna'nın Sovyet sonrası dönem rekoru — seçilen Zelensky, bir dizi yolsuzluk skandalına rağmen yüzde 53 güven oranını (yüzde 40 güvensizlik) koruyor. Rating Group anketine göre, Trump ile Zelensky arasındaki karşıtlık aslında bir kez daha ikincisine yarayabilir: 2025 şubatında Oval Office'nde ikisinin yaşadığı açık tartışmanın ardından Zelensky'nin destek oranı savaş süresinin en yüksek seviyesi olan yüzde 67'ye çıkmıştı. 'ABD baskısının Ukrayna liderinin iç meşruiyetini pekiştirmesi' şeklindeki bu tekrar eden döngü, Kiev'in siyasi özerkliği ile Washington'un iradesi arasındaki yapısal gerilimi ortaya koyuyor.

Trump'nın en son çağrısı ve bunun sonucunda su yüzüne çıkan rakiplerin listesi bu dengeyi yeniden şekillendirebilir. Ancak seçimlerin bizzat yapılması hâlâ savaşın gidişatına ve Putin'in Zelensky'nin öne sürdüğü ateşkes ön koşulunu kabul edip etmeyeceğine bağlı kalıyor — bu, Ukrayna'nın Washington'un baskısı ile Moskova'nın saldırıları arasında zorlukla dengede tuttuğu bir kart.