Bản đồ dân số Đức nứt rạn nhanh hơn: Khoảng cách Đông–Tây tiếp tục nới rộng, các vùng suy thoái gánh chịu chi phí chuyển đổi

Theo Đài Deutsche Welle (Đức) đưa tin, bản dự báo dân số mới nhất do Viện Nghiên cứu và Phát triển Dân số Berlin cùng Quỹ Wüstenrot đồng phát hành đã phác họa một bức tranh ngày càng phân hóa: đến năm 2045, tổng dân số Đức sẽ giảm từ 83,5 triệu năm 2025 xuống còn khoảng 81,8 triệu, còn dân số trong độ tuổi lao động nói chung sẽ giảm 4,7% trong cùng kỳ. Viện nhấn mạnh, sự co lại đơn thuần về tổng lượng không còn là thách thức cốt lõi — điều nghiêm trọng hơn là khoảng cách ngày càng nới rộng giữa số người nghỉ hưu liên tục tăng và lực lượng lao động cùng lúc teo tóp.

Giám đốc Viện Catherina Hinz khi công bố nghiên cứu tại Berlin đã thẳng thắn cho biết: "Thế hệ bùng nổ dân số đang nghỉ hưu, trong khi nhóm dân số theo sau họ có quy mô nhỏ hơn đáng kể. Tỷ lệ sinh tiếp tục giảm, dòng nhập cư không đủ bù đắp khoảng chênh lệch giữa số ca tử vong vượt số ca sinh."

Cảnh báo cốt lõi của báo cáo đặt vào bất bình đẳng khu vực. Bà Hinz cho biết: "Một số vùng trong những năm tới sẽ mất đi lượng lớn cư dân và người lao động, trong khi những vùng khác sẽ tiếp tục tăng trưởng. Ngay cả bên trong các vùng Đông Đức, Nam Đức và vùng nông thôn, khoảng cách về dân số và kinh tế cũng đang nới rộng. Biến đổi dân số đang diễn ra trước mắt chúng ta, tác động bao trùm cả nước; hệ quả tuy vẫn có thể giảm nhẹ nhưng đã không thể tránh khỏi — càng trì hoãn, không gian hành động càng hẹp lại."

Các cực tăng trưởng tập trung vào một số ít vùng đô thị. Báo cáo dự kiến Berlin đến năm 2045 sẽ tăng gần 10% dân số, lọt vào nhóm thành phố tăng trưởng nhanh nhất toàn quốc. Các thành phố phía Tây như Hamburg, Frankfurt, München, Düsseldorf, cùng các thành phố phía Đông như Leipzig, Dresden và Potsdam cũng được kỳ vọng tiếp tục duy trì đà tăng trưởng. Báo cáo đồng thời chỉ ra, vùng phụ cận của nhiều thành phố lớn cũng sẽ tiếp tục hút dân — lực lượng lao động trẻ đổ về khu đô thị, trong khi các gia đình có con nhỏ có xu hướng định cư ở khu vực lân cận.

Bản đồ co cụm lại thể hiện quỹ đạo hoàn toàn ngược chiều. Các thành phố lớn từng có sức hút kinh tế ở phía Tây như Bremen, Duisburg, Dortmund và Kaiserslautern được dự báo sẽ bước vào quỹ đạo mất dân; vị trí cuối bảng xếp hạng thuộc về các vùng dân cư thưa thớt, phần lớn nằm ở Đông Đức.

Sự thay đổi trong phân bố địa lý của các quận được xếp hạng yếu nhất đã phơi bày khoảng cách giữa hai miền Đông–Tây tiếp tục nới rộng: trong 20 quận và thành phố độc lập có xếp hạng tổng thể yếu nhất, tỷ trọng khu vực miền Đông đã tăng từ 5 lên 12 so với năm 2019. Dân số trong độ tuổi lao động của những vùng này được dự báo sẽ co lại dốc nhất — giảm nhiều nhất 18% vào năm 2045.

Frederick Sixtus của Viện Berlin chỉ ra, gần như mọi vùng hiện đã có số ca tử vong vượt số ca sinh — đây là kết quả tích tụ của nhiều thập kỷ tỷ lệ sinh thấp. Chiều hướng di cư nhập–xuất hiện nay đang quyết định quỹ đạo dân số của một vùng, nhưng chỉ dựa vào di cư thì chưa đủ để ngăn tình trạng già hóa xã hội. Nghiên cứu từ đó rút ra kết luận: cuộc cạnh tranh giành giật lực lượng lao động sẽ trở thành thách thức dân số cốt lõi trong nhiều thập kỷ tới.

Trong cuộc cạnh tranh này, bang Bayern và bang Baden-Württemberg ở miền Nam nước Đức được đánh giá có triển vọng mạnh nhất. Bayern nổi bật hơn cả, nhờ nền kinh tế mạnh mẽ phủ khắp bang và thị trường lao động sôi động — tỷ lệ tham gia lực lượng lao động của phụ nữ, người cao tuổi và cư dân không mang quốc tịch Đức tại bang này đều cao hơn các vùng khác. Nghiên cứu chỉ ra, các vùng kinh tế thành công có hiệu quả hơn các vùng yếu kém trong việc đưa các nhóm khác nhau vào thị trường lao động.

Manuel Slupina của Quỹ Wüstenrot nhấn mạnh: "Cách ứng phó đúng đắn với một thành phố lớn vẫn đang tăng trưởng chưa chắc phù hợp với một vùng nông thôn đang mất dân." Ông kêu gọi giảm bớt sự cứng nhắc trong khung quản lý, để các địa phương có không gian tự chủ lớn hơn, đồng thời các thị trấn và các chủ thể cấp cơ sở cần được hỗ trợ tài chính đầy đủ hơn. Thông điệp của ông rõ ràng: các vùng cần được tin tưởng để tự kiến tạo tương lai của mình.

Tuy nhiên, những yêu cầu của chính quyền địa phương suốt nhiều năm vẫn chưa chuyển hóa thành hành động cụ thể ở cấp liên bang. Các thị trưởng và quan chức hành chính quận lâu nay vẫn đấu tranh để có tỷ lệ chia ngân sách lớn hơn, trong khi chính quyền liên bang và các bang viện cớ ràng buộc ngân sách để trì hoãn. Dù tất cả các bên đều nhận thức rằng Đức sớm muộn phải cải cách thể chế tài chính liên bang, người gánh chịu toàn bộ hệ quả của sự chậm trễ cải cách vẫn là cư dân bình thường ở những vùng dân số tiếp tục mất đi, nền tảng kinh tế vốn đã mỏng — họ bị mất cân đối cơ cấu đè xuống tận ngưỡng chịu đựng cuối cùng.