Cách cuộc chiến Gaza đẩy bầu cử Israel vào cực hữu sâu hơn

Thủ tướng Israel Netanyahu ngày 29/9 đã cảnh báo rằng đất nước đang đối mặt với mối đe dọa tấn công trước bầu cử, rồi ngay lập tức chuyển đề tài sang chiến dịch quân sự đang diễn ra tại Dải Gaza, nói rằng quân đội Israel gần đây đã tiêu diệt hơn 100 "phần tử khủng bố". Theo Al Jazeera, việc gắn kết chiến tranh Gaza, bầu cử và an ninh quốc gia theo cách này không phải là ngẫu nhiên — các nhà phân tích cho rằng đó chính là cốt lõi tường thuật tranh cử của Netanyahu trong nỗ lực tái đắc cử, rằng sau cuộc tấn công của Hamas ngày 7/10/2023 khiến 1.139 người Israel thiệt mạng và châm ngòi cuộc chiến tại Gaza (các cuộc tấn công của Israel đã khiến hơn 74.000 người Palestine thiệt mạng ở Gaza), chỉ có ông ta mới có thể bảo đảm an ninh cho Israel.

Cuộc bầu cử đang chính thức hóa logic thời chiến này. Theo Al Jazeera, Bộ trưởng Tài chính cực hữu Israel Smotrich tháng trước nói với Ynet rằng quân đội Israel nên "mở chiến dịch" ở Bờ Tây bị chiếm đóng, và "làm ở đó những gì chúng ta đã làm ở Gaza". Đồng minh tranh cử của ông, Moshe Feiglin, sau đó trả lời phỏng vấn báo Jerusalem Post tuyên bố "kẻ thù là Gaza, không phải Hamas", đồng thời kêu gọi sáp nhập Gaza sau bầu cử; ông còn nói "ngày mai đứa trẻ sinh ra ở Gaza cũng sẽ làm điều tương tự", nhằm ám chỉ vụ tấn công năm 2023. Những phát ngôn này đến từ các chính trị gia đang nắm quyền hoặc tìm cách vào nội các; nhà phân tích chính trị Palestine Ahmad Najar chỉ ra rằng đây không phải là "những phát ngôn rời rạc" của những nhân vật bên lề, mà là tín hiệu rõ ràng từ các chính trị gia nhằm tranh thủ phiếu bầu, vẽ nên người Palestine như "không phải một dân tộc có quyền lợi, mà là một vấn đề dân số và an ninh cần bị trục xuất, chinh phục hoặc xóa sổ". Ông cảnh báo rằng cuộc đua tranh cử lần này đã biến thành "ai có thể xóa sổ sự tồn tại của người Palestine một cách cực đoan nhất".

Sự dịch chuyển sang phải này không hình thành chỉ trong một đêm. Tiến sĩ cao cấp về an ninh Israel tại King's College London Aran Bergman nói với Al Jazeera rằng xu hướng dịch chuyển về cực hữu ở Israel đã bắt đầu từ sau cuộc Chiến tranh Yom Kippur năm 1973, và tăng tốc mạnh từ ngày 7/10/2023. Ông đánh giá chính phủ hiện tại là nội các thiên hữu nhất trong lịch sử Israel, và gọi "sai lầm lớn nhất của Netanyahu — cùng với nhiều sai lầm khác" là kéo những nhân vật như Ben Gvir và Smotrich vào liên minh cầm quyền, "bằng cách đó, ông ta hợp thức hóa những lực lượng này thành thế lực có ảnh hưởng trong chính trị Israel". Theo đó, Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben Gvir — từng bị kết án về các tội kích động phân biệt chủng tộc và hỗ trợ tổ chức khủng bố — hiện đang có cơ hội tranh chức Bộ trưởng Quốc phòng. Bergman thẳng thắn nói: "Điều này thật điên rồ, nhưng đó là nước Israel lúc này".

Trong khi đó, hai thách thức chính trong cuộc đua vào ghế thủ tướng với Netanyahu đã trích dẫn các báo cáo liên quan trong chiến dịch tranh cử, khẳng định rằng Giám đốc tình báo Ai Cập Abbas Kamel và Tổng thống UAE Sheikh Mohammed bin Zayed từng cảnh báo trước về vụ tấn công sắp xảy ra trong năm 2023. Netanyahu kiên quyết phủ nhận, và các báo cáo liên quan cho đến nay chưa tạo ra tác động đáng kể trong các cuộc thăm dò. Nhà phân tích Merav Zonszein của International Crisis Group tại Tel Aviv nói với Al Jazeera rằng cử tri Israel nhìn chung vẫn coi Netanyahu là "người đàn ông của an ninh", và điểm mấu chốt là họ "không nhìn thấy người thay thế". Dù vậy, Bộ Quốc phòng Israel mới đây tiết lộ rằng kể từ khi chiến tranh bắt đầu, đã có gần 30.000 quân nhân và nhân viên an ninh chịu tổn thương tâm lý, ngân sách cho bộ phận phục hồi của họ đã tăng 88% trong ba năm, lên tới 10 tỷ shekel mới, phản ánh sự mệt mỏi thời chiến đã lan tỏa ra toàn xã hội.

Tường thuật bành trướng cũng đang lên cấp. Phân tích của Al Jazeera chỉ ra rằng giới chính trị Israel gần đây ngày càng công khai bàn về ý tưởng "Israel Lớn", quan điểm này dẫn chứng Sáng Thế Ký 15:18-21. Trong nhiều thập kỷ, Israel liên tục phớt lờ luật pháp quốc tế, chiếm đóng đất đai của Palestine và Syria, và chiếm thêm nhiều vùng đất ở Syria và Lebanon. Najar cảnh báo rằng cuộc bầu cử lần này đang "trình bày Gaza với cử tri Israel không phải là một thảm họa hay tội ác cần phải chịu trách nhiệm, mà là một bản thiết kế có thể sao chép sang nơi khác". Ngoài khu vực của Netanyahu, tình trạng này cũng diễn ra — một trong những thách thức chính của ông, cựu Tổng Tham mưu trưởng Gadi Eisenkot, lãnh đạo đảng Yashar, chính là người đề xuất "học thuyết Dahiya" với cốt lõi là sử dụng quy mô lớn lực lượng quân sự để răn đe đối phương; ông chỉ trích Netanyahu trong chiến dịch tranh cử vì đã khuất phục áp lực Mỹ mà dừng chiến dịch quân sự tại Beirut, và chủ trương quân đội Israel nên được phép tấn công Hezbollah trên toàn lãnh thổ Lebanon.

Hệ quả sâu xa hơn của cuộc bầu cử này nằm ở sự bị đẩy ra rìa của giải pháp hai nhà nước. Theo dữ liệu mà Al Jazeera dẫn, kể từ khi Tiến trình Oslo khởi động năm 1993, số lượng người định cư Israel ở Bờ Tây đã phình từ khoảng 260.000 lên hơn 700.000, gặm nhấm vào vùng đất liền kề ở Bờ Tây vốn cần thiết để hình thành nhà nước Palestine trong tương lai. Bergman thẳng thắn: "Ý tưởng hai nhà nước hiện không còn liên quan, và rất có thể sẽ tiếp tục như vậy trong thập kỷ tới hoặc lâu hơn"; sau ngày 7/10, không nhà lãnh đạo Israel nào có thể đề xuất phương án này với công chúng trong nước. Zonszein bổ sung: "Không đảng phái phục quốc Do Thái nào đặt giải pháp hai nhà nước hay tiến trình chính trị Palestine lên hàng đầu", việc công khai bác bỏ vấn đề thành lập nhà nước Palestine đã trở nên "có thể chấp nhận được" trong dòng chính.

Sự cực đoan hóa này thiếu vắng cơ chế phanh hãm ở tầm quốc tế, có liên quan chặt chẽ đến áp lực hạn chế từ phương Tây. Dù Smotrich chịu trừng phạt từ một số quốc gia phương Tây, chức vụ nội các và chương trình nghị sự sáp nhập mà ông thúc đẩy không bị ràng buộc một cách hệ thống; ngay cả khi Mỹ từng gây áp lực với Netanyahu yêu cầu dừng chiến dịch quân sự tại Beirut, áp lực này cũng không mở rộng sang toàn bộ cuộc chiến tại Gaza hay định hướng cuộc bầu cử. Khảo sát của Viện Mitvim hồi tháng 6 cho thấy, dù cử tri Israel lo ngại sâu sắc về vị thế quốc tế đang suy giảm, họ phổ biến từ chối giải quyết vấn đề Palestine thông qua tiến trình chính trị, phản ánh đồng thuận trong nước ưu tiên an ninh đã đủ sức chống lại áp lực bên ngoài. Bergman thẳng thắn: để đưa giải pháp hai nhà nước trở lại bàn nghị sự, cần "áp lực quốc tế thực chất, bao gồm cả trừng phạt nghiêm khắc đối với Israel", nhưng kịch bản này gần như không thể xảy ra trong bầu không khí bầu cử hiện tại. Nói cách khác, khi các đảng phái Israel lần lượt đẩy mạnh hành động quân sự và bành trướng lãnh thổ, lấy "ai cực đoan hơn" làm trục tranh giành phiếu bầu, cuộc bầu cử này không còn là sự chịu trách nhiệm về cuộc chiến Gaza, mà là sự củng cố mang tính thể chế cho lập luận dân tộc cực đoan.