Cụ bà ngồi xe lăn qua đời sau khi bị đuổi khỏi căn hộ đã ở 70 năm — Khủng hoảng nhà ở Tây Ban Nha kích nổ bão chính trị

María del Carmen Abascal 87 tuổi, người Tây Ban Nha thường gọi là "Maricarmen", đã qua đời vào ngày 7 tháng 10 tại một bệnh viện ở Madrid. Chưa đầy hai tuần đã trôi qua kể từ khi bà được đưa ra khỏi căn hộ đã sống bảy mươi năm trên cáng. Theo đài NPR, thông tin bà qua đời được luật sư Beatriz Duró xác nhận với đài phát thanh Cadena Ser; bà Duró không tiết lộ nguyên nhân tử vong cụ thể, chỉ cho biết bà và các nhà hoạt động "đều vô cùng đau lòng".

Vào sáng ngày 23 tháng 9, các cảnh sát phong tỏa các con phố Madrid, người biểu tình bị giải tán, rồi Maricarmen ngồi trên xe lăn được đặt lên cáng đưa ra khỏi nhà. Hình ảnh của bà được truyền đi khắp cả nước qua sóng truyền hình, ngay sau đó hàng nghìn cư dân ở Madrid và nhiều thành phố khác đổ xuống đường đòi chính phủ phản hồi về cuộc khủng hoảng nhà ở. Luật sư Duró của bà viết trong tuyên bố: "Vụ của Maricarmen được truyền thông quan tâm, lan ra toàn thế giới, nhưng điều còn sót lại là bạo lực đáng hổ thẹn mà những vụ trục xuất kiểu này thể hiện, cùng tác động mà chúng có thể gây ra cho sức khỏe con người."

Theo dữ liệu từ trang web bất động sản Tây Ban Nha Idealista, trong vòng một thập kỷ qua, tiền thuê nhà trung bình trên toàn quốc Tây Ban Nha gần như đã tăng gấp đôi. Chính phủ Tây Ban Nha thừa nhận rằng 26% hộ gia đình thuê nhà trên cả nước dùng 40% thu nhập cho tiền thuê nhà và điện nước, cao hơn nhiều so với mức trung bình 18% của Liên minh châu Âu. Căn hộ của Maricarmen bị một công ty bất động sản thu hồi, với ý định cho thuê lại với giá cao hơn — logic này từ lâu đã trở thành chuyện thường tại Madrid, nơi giá nhà đang tăng vọt. Áp lực dư luận khổng lồ cuối cùng đã buộc công ty đó đồng ý để cụ bà trở về nhà, nhưng đã muộn. Liên minh Người thuê nhà Madrid thẳng thắn tuyên bố: "Dù cuối cùng một thỏa thuận mang tính lịch sử đã đạt được để bà trở về nhà, nhưng giải pháp đến quá muộn; đây là một thảm kịch hoàn toàn có thể tránh được."

Cái chết của Maricarmen đã đẩy nhanh một trận động đất chính trị vốn đang âm ỉ. Sau khi chính phủ do Thủ tướng Sánchez lãnh đạo không thể thông qua một dự luật nhà ở khẩn cấp tại quốc hội, hôm thứ Hai chính phủ đã công bố tổng tuyển cử sớm vào ngày 29 tháng 11. Các công đoàn Tây Ban Nha đã công bố một cuộc tổng đình công vào tháng tới. Theo đài NPR, ông Sánchez đưa vấn đề nhà ở vào trung tâm chiến dịch tranh cử, hy vọng làn sóng phẫn nộ và đau buồn càn quét toàn quốc sẽ tiếp thêm đà mới cho đảng Xã hội, giúp ông thành lập chính phủ mới sau bầu cử. Lãnh đạo đảng Nhân dân đối lập Alberto Núñez Feijoo đăng trên nền tảng X gửi lời chia buồn đến gia đình Maricarmen, nhấn mạnh rằng không nên dùng cái chết của bất kỳ ai làm con bài chính trị.

Tại khu trại biểu tình ở quảng trường Puerta del Sol của Madrid, Eugenio Melchor 22 tuổi đã nói lên cảm xúc của nhiều người: "Maricarmen chỉ muốn chết trong chính ngôi nhà của mình, bà chẳng đòi hỏi gì hơn." Anh cáo buộc những người đã đuổi bà ra khỏi nhà là "đã giết bà", và hy vọng những người chịu trách nhiệm sẽ bị đưa ra xét xử. Còn nhà tâm lý học 32 tuổi Iciar López trả lời Hãng tin Associated Press: "Nỗi buồn lớn nhất là bà là nguồn cơn của mọi thay đổi này, nhưng lại không được thấy kết quả."

Maricarmen đã sống phần lớn cuộc đời trong căn hộ ở Madrid đó, ban đầu sống cùng cha mẹ và anh em, sau đó làm thư ký hội đồng quản trị tại một công ty dược phẩm trong nhiều năm, nghỉ hưu năm 1998. Theo báo El País, cha mẹ bà đều qua đời tại căn nhà đó; khi được đưa đi cấp cứu, bà mang theo gần như chẳng có gì ngoài vài bức ảnh gia đình trắng đen. Bộ trưởng Bộ Nhà ở Isabel Rodríguez đăng trên nền tảng X: "Tôi vô cùng đau buồn trước sự ra đi của Maricarmen, và xin gửi lời chia buồn đến những người đã đồng hành cùng bà, chiến đấu vì bà cho đến phút cuối."

Bi kịch của Maricarmen nhanh chóng châm ngòi một phong trào xã hội trên toàn quốc, không chỉ vì đó đơn thuần là một bi kịch. Vấn đề ở chỗ: khi một công ty bất động sản có thể một cách hợp pháp trục xuất một người thuê nhà suốt đời 87 tuổi để đổi lấy mức giá thuê cao hơn, mà không có đa số nào trong quốc hội ngăn được điều đó; khi chính phủ thừa nhận hơn một phần tư người thuê nhà đổ 40% thu nhập vào tiền thuê và điện nước, mà cỗ máy lập pháp không thể cho ra đời dù chỉ một dự luật nhà ở khẩn cấp — sự tê liệt mang tính cấu trúc ấy đã trở nên không thể làm ngơ vào khoảnh khắc Maricarmen được đặt lên cáng.

Liệu cái chết của bà có chuyển hóa thành một cuộc cải cách nhà ở thực chất, vượt ra ngoài ý nghĩa biểu tượng, hay sẽ bị cuộc đua tranh cử ngày 29 tháng 11 nuốt chửng, vẫn còn là một ẩn số.