Eo biển Hormuz tắc nghẽn vận chuyển rung chuyển bản đồ năng lượng toàn cầu, dự trữ chiến lược của Mỹ xuống mức thấp nhất hơn 40 năm

Đúng vào lúc các quan chức từ những quốc gia sản xuất và tiêu thụ năng lượng hàng đầu thế giới tập trung tại Riyadh để tham dự "Tuần lễ Năng lượng Riyadh", các cuộc tấn công của lực lượng Houthi Yemen nhằm vào Sân bay quốc tế Vua Khalid đã khiến 12 người thiệt mạng và 309 người bị thương. Tổng cục Hàng không dân dụng Saudi Arabia đã thông báo các con số trên. Ý, đồng tổ chức Diễn đàn Năng lượng Quốc tế lần thứ 17, chỉ tham dự qua hình thức trực tuyến, trong khi Nigeria, đồng tổ chức còn lại, cử đại diện đến tận nơi — sự co lại về quy mô của hội nghị phản ánh việc xung đột lan rộng đã gây gián đoạn cho hoạt động quản trị năng lượng toàn cầu thường ngày.

Theo hãng tin Al Jazeera, Hội nghị cấp bộ trưởng Diễn đàn Năng lượng Quốc tế lần thứ 17 đã khai mạc vào ngày Chủ nhật, được tổ chức song song như một sự kiện bên lề của Hội nghị năng lượng Hội đồng Dầu mỏ Thế giới lần thứ 25. Diễn đàn có 68 quốc gia thành viên bao gồm các quốc gia sản xuất và tiêu thụ dầu khí chính như Saudi Arabia, Hoa Kỳ, Nga, chiếm hơn 90% nguồn cung và nhu cầu dầu khí toàn cầu. Vào thời điểm hội nghị diễn ra, cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran đã tác động đến dòng chảy vận chuyển năng lượng, buộc các chính phủ phải đánh giá lại an ninh năng lượng của mình.

**Thắt cổ chai: Hormuz không có kế hoạch B**

Sự lan rộng của xung đột trước hết thể hiện ở các điểm địa lý. Al Jazeera dẫn dữ liệu cho biết, trước chiến tranh, khoảng 27% thương mại dầu mỏ bằng đường biển và gần 20% thương mại khí thiên nhiên hóa lỏng toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz, nằm ở phía đông bán đảo Ả Rập. Eo biển Bab-el-Mandeb ở phía tây bán đảo nối liền Biển Đỏ với Vịnh Aden, kênh đào Suez nối Biển Đỏ với Địa Trung Hải, đều ghi nhận lưu lượng giảm do xung đột leo thang và nội chiến Yemen trầm trọng hơn, khiến một số tàu chở năng lượng buộc phải đi vòng qua châu Phi, kéo theo cự ly và chi phí vận chuyển tăng lên.

"Đây có lẽ là lần đầu tiên chúng ta thực sự chứng kiến một cuộc phong tỏa quy mô lớn nhằm vào một điểm thắt cổ chai," Richard Matthews, Giám đốc nghiên cứu tư vấn của Gibson Shipbrokers, công ty môi giới tàu biển và tư vấn hàng hải tại London, nói với Al Jazeera. Ông chỉ ra rằng sự khác biệt cơ bản giữa eo biển Hormuz và các tuyến hàng hải thắt cổ chai khác là "không có tuyến đường biển thay thế. Có một số đường ống, nhưng không có phương án thay thế, đó là lý do tại sao nó lại quan trọng đến vậy về khối lượng hàng hóa."

**Nam bán cầu toàn cầu chịu tác động trước tiên**

Chi phí của việc gián đoạn năng lượng lan truyền dọc theo chuỗi cung ứng. Dữ liệu mà Al Jazeera tổng hợp cho thấy, khoảng 90% nguồn cung dầu mỏ của Eritrea và Madagascar phụ thuộc vào Trung Đông, tiếp theo lần lượt là Pakistan (78%), Nhật Bản (77%), Kenya (77%). Khí đốt thậm chí càng khó thay thế — phần lớn được vận chuyển dưới dạng khí thiên nhiên hóa lỏng qua eo biển Hormuz từ Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Theo thống kê của Al Jazeera, 31% khí đốt của Hàn Quốc đến từ Trung Đông, tiếp theo là Ấn Độ (29%), Pakistan (27%), Đài Loan (26%).

Những con số phụ thuộc này chỉ ra một cấu trúc quyền lực rõ ràng: trong các đợt gián đoạn cung ứng do hành động quân sự của phương Tây gây ra, những quốc gia không có dự trữ chiến lược cũng như không có nguồn thay thế phải chịu tác động trực tiếp nhất về giá cả và tình trạng thiếu hụt. Al Jazeera chỉ ra rằng, ngay cả khi giao dịch vẫn có thể duy trì, chi phí phát sinh thêm cũng sẽ lan truyền dọc chuỗi đến người tiêu dùng, trong khi các quốc gia nhập khẩu nghèo do thiếu dự trữ nên đặc biệt khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn cung thay thế.

**Dự trữ phương Tây cạn kiệt, tấm đệm đang biến mất**

Dự trữ dầu mỏ khẩn cấp của các quốc gia vốn là đệm chính trong vòng xung đột này, nhưng các quốc gia phương Tây đã tiệm cận giới hạn giải phóng. Al Jazeera dẫn lời cảnh báo của các nhà lãnh đạo ngành năng lượng cho biết, dự trữ dầu mỏ chiến lược của Hoa Kỳ đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 1982.

Tổng giám đốc Saudi Aramco, Amin Nasser, phát biểu tại Diễn đàn Tình báo Năng lượng London hôm thứ Hai: "Ước tính cho thấy, hiện tại dự trữ thương mại toàn cầu chưa đến 6 tỷ thùng, trong đó phần lớn trên thực tế rất khó huy động."

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã kỷ lục giải phóng 400 triệu thùng dầu thô vào tháng 3. Al Jazeera đưa tin, cơ quan này đang chuẩn bị giải phóng thêm 100 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu mỏ để kiềm chế sự tăng giá dầu diesel, nhưng một phần trong đó vẫn có thể là lượng dầu đã giải phóng vào tháng 3 mà chưa đến được thị trường. Bão tại Vịnh Mexico và các cuộc tấn công mới trên lãnh thổ Saudi Arabia khiến áp lực cung tăng trở lại, giá dầu duy trì trên 100 USD/thùng.

Ở đầu bên kia của việc phương Tây tiệm cận giới hạn giải phóng, là sự bất đối xứng quyền lực sâu xa hơn đằng sau bức tranh dự trữ. Dữ liệu mà Al Jazeera dẫn cho thấy, trước vòng giải phóng trong năm nay, Trung Quốc nắm giữ khoảng 1,4 tỷ thùng dự trữ chiến lược, vượt xa tổng của các quốc gia khác cộng lại; Hoa Kỳ xếp sau với 413 triệu thùng, Nhật Bản là 263 triệu thùng. Điều này có nghĩa là, trong cuộc khủng hoảng do cuộc chiến do Mỹ-Israel phát động gây ra, các quốc gia có dự trữ dồi dào nắm giữ nhiều đệm hơn, trong khi các quốc gia thuộc Nam bán cầu toàn cầu chịu tác động trực tiếp nhất từ tình trạng thiếu hụt năng lượng không có nguồn lực tương ứng cũng như không có mặt tại bàn quyết định.