Hạt Gorkhar lại hứng lũ: Cái giá khí hậu mà cộng đồng miền núi Nepal đang gánh chịu

Theo đài BBC đưa tin, sông Budhi Gandaki ở hạt Gorkhar, miền trung Nepal bất ngờ gây lũ vào ngày Chủ nhật, quân đội đã cứu 95 người dọc hai bên bờ sông, trong đó có 9 người nước ngoài, 5 người khác mất tích. Lũ đã cuốn trôi khoảng hơn chục ngôi nhà, nhiều cây cầu treo và làm hư hại một phần thiết bị thi công của một dự án thủy điện đang xây dựng.

Cơ quan Quản lý và Giảm thiểu Rủi ro Thảm họa Nepal thông báo, hơn 200 ngôi nhà bị hư hại, hơn 650 người bị ảnh hưởng. Quân đội đã điều động bốn trực thăng tham gia tìm kiếm cứu nạn, một số khu dân cư hiện chỉ có thể tiếp cận bằng đường hàng không. Trận lũ xảy ra đúng vào ngày đầu tiên của lễ hội Dashain truyền thống của Nepal — thời khắc sum họp gia đình quan trọng nhất trong năm.

Theo giới chức giới thiệu, trong vòng vài giờ, mực nước tại một điểm trên sông đã dâng từ khoảng 2 mét lên gần 8,5 mét. Tuy nhiên, nhà khí tượng học Nepal Binod Parajuli cho biết với báo chí rằng trạm thủy văn giám sát khu vực này đã bị lũ cuốn trôi, "hiện không thể thu thập bất kỳ dữ liệu nào từ địa điểm đó". Vùng mù giám sát không chỉ làm tăng độ khó cho công tác cứu hộ mà còn một lần nữa phơi bày điểm yếu lâu dài của các quốc gia miền núi trong hạ tầng cảnh báo khí hậu.

Nhân chứng Ganesh Karki kể với báo Kathmandu Post rằng, sau khi nhận được cảnh báo lũ vào sáng sớm, ông đã cùng hàng xóm sơ tán lên vùng cao có rừng cách đó khoảng 500 mét để tránh nạn. "Chúng tôi chưa bao giờ tưởng tượng được trận lũ lớn đến mức này," ông nói, "nước lũ dữ dội khoảng 15 phút, sau đó lại quay lại từng đợt trong suốt buổi sáng. Chúng tôi sợ không dám về nhà vào ban đêm."

Trưởng đại diện tổ chức "Cứu trẻ em" tại Nepal Tara Chhetri phát biểu: "Cuộc sống của trẻ em lại một lần nữa bị xé nát trong tích tắc."

Trận lũ lần này xảy ra trong bối cảnh Nepal vẫn chưa thoát khỏi bóng tối của thảm họa lũ lụt kinh hoàng tại khu vực biên giới Nepal - Tây Tạng cách đây hai tháng. Trận lũ do đá và băng tuyết sạt lở gần đỉnh Langtang Lirung gây ra đã khiến hơn 1.400 người thiệt mạng và hàng nghìn người mất tích. Các chuyên gia chỉ ra rằng quy mô và tốc độ dòng sạt lở mảnh vụn tại hạt Gorkhar lần này đều nhỏ hơn nhiều so với thảm họa tháng Tám, nhưng những đòn liên tiếp đang làm cạn kiệt năng lực phục hồi vốn đã căng thẳng của cộng đồng.

Nguyên nhân cụ thể của trận lũ vẫn chưa được làm rõ. Có người cho rằng sạt lở đất chặn dòng sông hoặc các chi lưu của nó tạo thành hồ chứa rồi vỡ, người khác nói rằng người dân thượng nguồn đã chứng kiến sạt lở băng. Bất kể lý giải nào, phía sau đều chỉ về cùng một xu hướng — sự tan băng tăng tốc ở khu vực Himalaya đang khiến tần suất và cường độ của các thảm họa miền núi tiếp tục gia tăng.

Nguyên nhân và cái giá của biến đổi khí hậu nơi đây thể hiện sự bất đối xứng gay gắt: Nepal có mức phát thải khí nhà kính bình quân đầu người thuộc hàng thấp nhất toàn cầu, nhưng lại liên tục hứng chịu các đợt thảm họa thủy văn cực đoan. Lượng phát thải lịch sử thúc đẩy băng tan đến từ các nền kinh tế công nghiệp, trong khi người gánh chịu rủi ro lại là cư dân miền núi với hệ thống cảnh báo yếu kém và nguồn lực thích ứng thiếu thốn. Cam kết tài chính khí hậu mà cộng đồng quốc tế đưa ra từ lâu đến nay vẫn khó đáp ứng nhu cầu thực tế của các quốc gia dễ tổn thương, việc trạm giám sát thủy văn bị hư hại không thể xây dựng lại ngay chính là hình ảnh thu nhỏ của điều đó.