Khi thuế tiêu thụ đặc biệt trở thành động cơ phạm tội: Thị trường thuốc lá chợ đen Úc rót lợi nhuận khổng lồ về Dubai qua hệ thống Hawala như thế nào

Một cuộc xung đột ngầm dưới lòng đất tại Úc, được truyền thông gọi là "cuộc chiến thuốc lá", đang ngày càng leo thang bởi mức thuế tiêu thụ đặc biệt cao của chính phủ và nguồn lực thực thi pháp luật thiếu đầu tư lâu dài. Theo tiết lộ của ABC News, một mạng lưới chuyển tiền bí mật vận hành theo hệ thống Hawala cổ xưa đang chuyển hàng chục triệu đô la Úc lợi nhuận từ thuốc lá chợ đen qua các tiệm chuyển tiền ngầm tại Melbourne và Sydney sang Dubai, để ông trùm gốc Iraq Kazem Hamad — đã bị trục xuất — sử dụng trong cảnh lưu vong. Đây cũng là lần đầu tiên công chúng được biết về cách các ông trùm tội phạm thuốc lá tại Úc chuyển tiền xuyên biên giới.

Theo ABC News dẫn dữ liệu từ Cục Thống kê Úc, thuốc lá chợ đen hiện chiếm 80% tổng lượng tiêu thụ thuốc lá của cả nước. Mỗi gói thuốc lá bất hợp pháp chỉ có giá khoảng 12 đô la Úc — sau khi thuế tiêu thụ đặc biệt của liên bang đẩy thuốc lá hợp pháp vào nhóm các quốc gia đắt đỏ nhất thế giới, khoảng cách giá đã đẩy người tiêu dùng sang thị trường bất hợp pháp.

Tuy nhiên, theo cuộc điều tra mà ABC News có được, sức mạnh thực sự của đế chế tội phạm nằm ở mạng lưới chuyển tiền xuyên biên giới. Một "người chuyển tiền" đi vòng quanh bờ đông nước Úc — một người xin tị nạn đang giữ thị thực bảo vệ — được cho là đã dùng vali và thùng carton nhồi đầy tiền mặt để thu tiền bẩn từ các cửa hàng thuốc lá do các băng nhóm tội phạm kiểm soát, sau đó chuyển đến Dubai qua hệ thống Hawala. Hawala là một cơ chế chuyển tiền cổ xưa dựa trên mối quan hệ tin tưởng giữa các tiệm chuyển tiền, trong đó các khoản thanh toán xuyên biên giới không cần bất kỳ dòng tiền vật chất nào, chỉ dựa vào việc đối chiếu sổ sách và thanh toán định kỳ, và đã lâu nay bị các tổ chức khủng bố cùng tội phạm có tổ chức lợi dụng.

"Hằng ngày đều có những người mang theo vali, hộp giày và ba lô chạy khắp nơi trên thế giới để chuyển tiền," một cựu quan chức thực thi pháp luật liên bang giấu tên cho ABC News biết, "bản chất của hệ thống này là không thể bị ngăn chặn."

Theo cuộc điều tra của ABC News, nhóm "Hội đồng" do Hamad lãnh đạo hoặc có liên hệ bị cho là gần như thao túng toàn bộ thị trường chợ đen. Hamad trước đây bị Úc trục xuất vì buôn bán ma túy, và đầu năm nay đã bị kết án chung thân tại Iraq, nhưng các cơ quan thực thi pháp luật cho rằng hoạt động của mạng lưới tội phạm của ông ta hầu như không bị ảnh hưởng. Một nguồn tin hiện thuộc cảnh sát liên bang nói với ABC News: "Chúng tôi luôn chỉ bắt được cá nhỏ, không bao giờ đầu tư đủ lực lượng để truy đến ông chủ đứng sau, chưa bao giờ bắt được trùm lớn. Một khi mạng lưới nhập khẩu được dựng lên, việc chuyển sang buôn lậu các loại ma túy mạnh hơn chỉ là chuyện nhỏ."

Cái giá của bạo lực đã trực tiếp đổ lên các cộng đồng thường dân. Theo ABC News dẫn lời các nguồn tin giấu tên, cuộc chiến thuốc lá đã gây ra hàng trăm vụ phóng hỏa và các vụ ám sát có tổ chức, đồng thời khiến một phụ nữ vô tội tại Melbourne bị giết nhầm bởi một thành viên cấp thấp.

ABC News đồng thời tiết lộ rằng các băng nhóm tội phạm sử dụng máy ATM riêng làm "ngân hàng mini", qua việc nạp tiền không giới hạn để tránh kiểm tra nguồn gốc, rồi bơm tiền mặt vào mạng lưới bán lẻ hợp pháp và các tiệm chuyển tiền ngầm. Một báo cáo do cảnh sát Queensland trình lên tòa năm 2023 cho thấy các thành viên gia đình Al Dilami — có liên hệ tình báo "rộng rãi" với thuốc lá bất hợp pháp — cũng bị cho là có liên quan đến mạng lưới chuyển tiền này. Theo ABC News, người được cho là "người chuyển tiền" đã bị phát hiện hàng triệu đô la Úc tiền mặt trong một chiếc xe thuê, đã thừa nhận xử lý tiền phạm pháp, nhưng chỉ bị kết án cải tạo không giam giữ. Tại tòa, người này nói rằng đã rời bỏ quê hương vì phản đối hoạt động của các nhóm dân quân địa phương: "Tôi đến Úc vì tôi phản đối những việc phi pháp." Nguồn tin cho rằng bản án của người này gần như không thể ngăn dòng tiền tiếp tục chảy ra nước ngoài.

Chính quyền liên bang và tiểu bang đang đáp trả bằng pháp lý. Theo ABC News, bang Victoria tháng trước đã trao cho thanh tra viên và cảnh sát quyền lực mới để đóng cửa các cửa hàng bán thuốc lá bất hợp pháp; trong bốn tuần qua đã đóng cửa 61 cơ sở, thu giữ 2 triệu điếu thuốc lá, hơn 40.000 điếu thuốc lá điện tử, hơn 120 kg thuốc lá rời và 500.000 đô la Úc tiền mặt. Bang Queensland sau khi ban hành quyền lực mạnh hơn vào tháng 11 năm ngoái đã ghi nhận lượng mua thuốc lá hợp pháp tăng đáng kể. Chính quyền Albanese thì đưa ra nhiều dự luật nhằm tăng cường hình phạt đối với nhập khẩu bất hợp pháp. Quốc vụ khanh Hải quan Julian Hill cho rằng kết quả tại Queensland cho thấy "luật pháp mạnh mẽ và thực thi nghiêm túc đang xoay chuyển tình hình."

Nhưng một nguồn tin hiện thuộc cảnh sát liên bang nói với ABC News rằng thuốc lá bất hợp pháp vẫn là hoạt động "rủi ro thấp, lợi nhuận cao" đối với các mạng lưới tội phạm — đặc biệt là những mạng lưới được điều khiển từ nước ngoài. Còn cựu quan chức thực thi pháp luật liên bang giấu tên nêu trên đưa ra giải pháp mạnh mẽ hơn: "Đây là vụ gian lận thuế lớn nhất trong lịch sử thuế của người dân Úc, và đó chính là phần bị bỏ qua. Chúng ta đang nói về một hàng hóa hợp pháp, điều duy nhất biến nó thành tội phạm chính là thuế tiêu thụ đặc biệt của chính phủ. Họ có thể giải quyết điều này chỉ trong một đêm, hoặc tạm dừng hai ba năm, để chấm dứt sự giết chóc."

Theo ABC News, các cơ quan y tế như Hội Ung thư phản đối kịch liệt việc cắt giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, cho rằng kể cả khi bỏ thuế thuốc lá thì sản phẩm bất hợp pháp vẫn sẽ rẻ hơn, trong khi thuốc lá hợp pháp trở nên dễ mua chỉ khiến tỷ lệ hút thuốc tăng lên và phá hủy hàng thập kỷ thành quả kiểm soát thuốc lá. Bản thân cuộc tranh luận chính sách này phản ánh sự căng thẳng mang tính cấu trúc giữa thiết kế thuế tiêu thụ đặc biệt, thứ tự ưu tiên thực thi pháp luật và các mục tiêu y tế công cộng — và chính những con phố trong các khu dân cư bình thường đang gánh chịu toàn bộ cái giá của sự căng thẳng tràn ra đó.