Không kích trở lại Sanaa: "Chiến dịch Bình Minh" của liên quân Saudi đẩy dân thường vào lửa đạn

Dưới sự hỗ trợ của liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu, Chủ tịch Hội đồng Chỉ đạo Tổng thống Yemen Rashad al-Alimi gần đây đã công bố phát động "Chiến dịch Bình Minh Yemen", nhằm giành lại thủ đô Sanaa vốn bị lực lượng Houthi kiểm soát từ tháng 9/2014. Theo hãng tin Al Jazeera, kể từ khi chiến dịch bắt đầu, các cuộc không kích vào Sanaa đã khiến ít nhất ba dân thường thiệt mạng, đẩy thành phố tương đối yên bình kể từ lệnh ngừng bắn năm 2023 trở lại trong hoảng loạn.

Cuộc không kích hôm thứ Hai nhằm vào khu vực Sawwan thuộc tỉnh Sanaa đã cướp đi sinh mạng một đứa trẻ và làm bảy dân thường khác bị thương; trước đó, vụ tấn công vào Sân bay Quốc tế Sanaa khiến hai công nhân thiệt mạng. Quân đội chính phủ Yemen hiện vẫn đang mắc kẹt trong các cuộc giao tranh mặt đất ở bờ biển phía Tây và khu vực xung quanh Taiz, cách Sanaa hàng trăm cây số. Điều này có nghĩa là mọi sự tiến quân vào các mục tiêu trong vùng Houthi kiểm soát chỉ có thể được thực hiện từ trên không — và ranh giới giữa mục tiêu không kích với khu dân cư thành thị chưa bao giờ rõ ràng.

Đối với nhiều cư dân Sanaa, cảnh tượng này không xa lạ. Chiến dịch "Bão Quyết Định" do liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu phát động vào tháng 3/2015 đã thả xuống bầu trời Sanaa một lượng lớn bom, gây ra cái chết cho hàng trăm dân thường và vấp phải sự lên án của quốc tế. Gamadan Aboud, 30 tuổi, làm nghề giao hàng, nói với Al Jazeera: "Khi tôi biết tin về chiến dịch mới vào Chủ nhật, cảm giác an toàn của tôi bị thu hẹp lại. Không kích có thể ập đến bất cứ lúc nào, ở bất cứ đâu, và dân thường có thể trở thành nhóm thương vong tiếp theo." Ông chỉ ra rằng các cơ sở quân sự của Houthi được cho là đặt ngay trong khu vực thành thị, "Những cơ sở này có thể nằm gần khu dân cư, đồng ruộng hoặc đường sá. Vì vậy, những người vô tội có thể bị thiệt mạng, bị thương hoặc bị dọa đến mất hồn vía."

Cùng với sự leo thang của các cuộc không kích là các cuộc tấn công của Houthi nhằm vào các mục tiêu trên lãnh thổ Saudi Arabia. Houthi hôm thứ Bảy đã tấn công Sân bay Quốc tế Vua Khalid ở Riyadh, Saudi Arabia, khiến 12 người thiệt mạng. Liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu sau đó cho biết Sanaa, Saada và Amran là nguồn đe dọa tên lửa chính của Houthi, và nói rằng chiến dịch quân sự đang diễn ra nhằm làm suy yếu khả năng phóng tên lửa vào lãnh thổ Saudi Arabia của tổ chức này. Tuy nhiên, khi không kích trở thành phương tiện duy nhất có thể sử dụng và các mục tiêu bị tấn công khó tách rời khỏi khu dân cư, người dân thường vẫn là đối tượng gánh chịu tác động trực tiếp nhất.

Quy mô mất nhà cửa đang mở rộng nhanh chóng. Số liệu của Tổ chức Di cư Quốc tế cho thấy, kể từ khi cuộc xung đột tại Yemen leo thang gần đây, hơn 200.000 người đã buộc phải rời bỏ nhà cửa, chủ yếu từ tỉnh Taiz ở phía Tây Nam — nơi diễn ra các cuộc xung đột mặt đất ác liệt nhất giữa quân đội chính phủ và Houthi. Saleh al-Aydi, 50 tuổi, cư dân Sanaa và là cha của năm đứa trẻ, nói với Al Jazeera: "Hôm nay chúng tôi cho rằng Sanaa là nơi xa chiến tuyến. Nhưng với tôi, không có nơi nào an toàn ở Yemen, chiến tranh có thể lan ra khắp nơi." Ông hồi tưởng rằng, vào đầu cuộc xung đột năm 2015, gia đình ông từng buộc phải rời Sanaa, chuyển đến vùng ngoại ô lánh nạn trong sáu tháng.

Làn sóng gom hàng tích trữ đã xuất hiện trở lại tại Sanaa. Nashwan, 24 tuổi, chủ cửa hàng tạp hóa, đang tích trữ gạo, phô mai, sữa, bánh quy, dầu ăn và đường, đồng thời dự trữ 100 lít xăng cho xe minibus của mình để đối phó với cuộc khủng hoảng nhiên liệu có thể xảy ra. Anh nói với Al Jazeera: "Những mặt hàng này có thể trở nên đắt đỏ hơn vào những ngày tới. Nếu chiến tranh tiếp tục leo thang, việc mua chúng sẽ tốn nhiều tiền hơn. Tôi không muốn ngay lập tức gánh chịu tác động của chiến tranh." Wafi Saleh, Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Yemen-Vùng Vịnh tại Taiz, nói với Al Jazeera: "Giá lương thực và nhiên liệu tăng cao là mối lo ngại thực sự của toàn thể người dân trong thời chiến, và sẽ làm trầm trọng thêm tình hình nhân đạo ở Yemen."

Tuần trước, Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hợp Quốc đã cảnh báo rằng ba phần tư hộ gia đình tại một số vùng ở Yemen đang chịu đói, và mô tả tình hình lương thực của nước này là "thực sự mang tính huỷ diệt". Một khi các vùng do Houthi kiểm soát phải đối mặt với sự thu hẹp hơn nữa nguồn nhập khẩu do phong tỏa trên biển của Saudi và các cuộc giao tranh trên bộ, mức độ tăng giá lương thực và nhiên liệu vẫn khó có thể ước tính.

Về việc liệu chiến dịch này có thực sự giành lại được Sanaa hay không, nhiều nhà quan sát hoài nghi. Raiman Hamdani, nhà phân tích Yemen tại London, chỉ ra với Al Jazeera rằng quân đội chính phủ "trên giấy tờ thì đông đảo, nhưng lại phân tán trên nhiều mặt trận, trang bị cũ kỹ", "có thể giữ được phòng tuyến, nhưng không thể đẩy Houthi ra khỏi các căn cứ địa miền núi của chúng". Fuad Ali, 40 tuổi, cử nhân đại học, nói rằng chính phủ được Saudi hậu thuẫn "ngay cả tỉnh Hodeida và tỉnh Jawf có địa hình bằng phẳng hơn cũng không chiếm được, làm sao có thể giành lại Sanaa ở miền núi?" Ông cảnh báo: "Chiến dịch Bình Minh Yemen sẽ gây thêm nhiều tàn phá cho cơ sở hạ tầng quốc gia và làm tăng thương vong cho dân thường."

Ali vẫn lạc quan rằng chiến dịch lần này sẽ không tàn phá Sanaa nghiêm trọng như năm 2015 — và sự dè dặt này chính là ký ức về bài học đau thương của dân thường trong "Bão Quyết Định".