Đồn đoán bổ nhiệm chính trị chức Đại sứ tại Nepal không thành, Ấn Độ đổi phương án cử nhà ngoại giao chuyên nghiệp kỳ cựu tới Kathmandu

Theo tờ The Hindu đưa tin, ngày 6 tháng 10, Bộ Ngoại giao Ấn Độ đã chuyển tên của Thư ký Quan hệ Kinh tế Sudhakar Dalela tới Kathmandu với tư cách ứng cử viên cho vị trí Đại sứ mới tại Nepal, dự kiến sẽ sớm được chính phủ do Thủ tướng Nepal Balan Shah lãnh đạo phê chuẩn. Lựa chọn này được xem rộng rãi là tín hiệu rõ ràng cho thấy sự thoái trào của cuộc thử nghiệm "bổ nhiệm chính trị" trong vòng ngoại giao với các nước láng giềng Nam Á mà New Delhi đang theo đuổi.

Dalela là nhà ngoại giao khóa 1993, giữ chức Đại sứ tại Bhutan trong giai đoạn 2022-2025, là quan chức cấp cao đầu tiên đồng thời đứng đầu hai đại sứ quán tại Thimphu và Kathmandu, đồng thời có cả quá trình công tác tại "Bộ phận phía Bắc" (phụ trách các vấn đề Bhutan, Nepal). Tờ The Hindu chỉ ra rằng cấp bậc của ông trong Bộ Ngoại giao cũng cao hơn cấp "Thư ký bổ sung" của một số đại sứ tiền nhiệm tại Nepal.

Logic của quyết định này phải bắt đầu từ Hội nghị các Đại sứ lần thứ 11 do Thủ tướng Modi triệu tập tại New Delhi vào tháng 4 năm nay. Theo tờ The Hindu dẫn lời người có mặt, Modi đã bày tỏ sự "thất vọng" trước phản ứng chậm chạp của các đoàn ngoại giao Ấn Độ tại các nước Nam Á trước hàng loạt biến động chính trị trong những năm gần đây ở Bangladesh, Nepal, Sri Lanka, Maldives - bao gồm các cuộc biểu tình đường phố và thay đổi chính phủ - đồng thời nêu rõ quan điểm sẽ ưu ái hơn cho các nhà ngoại giao "có kinh nghiệm (Anubhavi)". Khi đó Modi còn chỉ vào tân Cao uy viên Ấn Độ tại Bangladesh - cựu Bộ trưởng Dinesh Trivedi, một nhân vật bổ nhiệm chính trị - để làm chú thích định hướng. Phát biểu này khiến nhiều nhà quan sát suy đoán rằng New Delhi có thể cũng sẽ sử dụng nhân vật chính trị cho vị trí Đại sứ tại Nepal sắp khuyết, kỳ vọng rằng người được bổ nhiệm chính trị có "bề dày" sẽ đủ sức "trấn áp" chính phủ mới của Nepal.

Tuy nhiên, cán cân quyết định đã nghiêng hẳn về phía các nhà ngoại giao chuyên nghiệp trong những tháng sau đó. Tháng 8 năm nay, chuyến thăm Ấn Độ của Thủ tướng Bangladesh Tariq Rahman đã bị hủy vào phút chót, được cho là có liên quan trực tiếp đến sự giao tiếp thiếu nhịp nhàng giữa Cao uy viên bổ nhiệm chính trị và quan chức lễ tân của Bộ Ngoại giao. Trước khi công bố nhân vật Dalela, giới truyền thông New Delhi và Kathmandu từng rộ lên đồn đoán rằng chính phủ có thể bổ nhiệm lãnh đạo cấp cao của BJP tới từ bang Bihar hoặc Uttar Pradesh làm Đại sứ tại Nepal - các bang này giáp Nepal, trong đó ý đồ chính trị không cần nói cũng rõ.

Cùng kỳ đó, tân Thủ tướng Nepal Balan Shah trong vài tuần đầu nhậm chức đã từ chối gặp riêng đại sứ Ấn Độ và Trung Quốc, chỉ sẵn sàng gặp gỡ các nhà ngoại giao hai nước tại các diễn đàn rộng hơn, đồng thời từ chối xác nhận cuộc gặp với Thư ký Bộ Ngoại giao Ấn Độ Vikram Misri, khiến ông này phải hoãn chuyến thăm. Thái độ này, đối với New Delhi vốn quen được hưởng "quyền ưu tiên mặc định" tại Nam Á, tạo ra một bất định mới: với tư cách nền kinh tế lớn nhất khu vực, Ấn Độ không còn tự động nhận được sự đón tiếp song phương cấp cao nhất từ phía Nepal.

"Ít nhất trong ba thập kỷ qua, chỉ có nhà ngoại giao chuyên nghiệp được cử tới các nước láng giềng của Ấn Độ làm trưởng đoàn ngoại giao," cựu Đại sứ tại Afghanistan, Myanmar và Thái Lan Vivek Katju nói với tờ The Hindu, "Các vị trí này cực kỳ nhạy cảm, đòi hỏi sự khéo léo xử lý không gây chú ý, và thông thường chỉ nhà ngoại giao chuyên nghiệp mới đảm nhiệm nổi."

Theo tờ The Hindu đưa tin, Dalela gần đây nhất được chú ý là trong thời gian Hội nghị thượng đỉnh BRICS tháng trước, khi ông với vai trò "Sherpa" của Ấn Độ đã thúc đẩy thông cáo chung trong bối cảnh các nước BRICS có bất đồng rõ ràng xung quanh vấn đề chiến sự Iran. Trong thời gian công tác tại Thimphu, ông tham gia sâu vào việc giới thiệu dự án "thành phố chánh niệm" Gelephu với Bhutan, nhiều lần cùng lãnh đạo Bhutan sang Ấn Độ bàn bạc các vấn đề đầu tư, đồng thời đóng vai trò điều phối then chốt trong việc xử lý đàm phán biên giới giữa Bhutan và Trung Quốc, định giá thủy điện, cũng như việc Bhutan hạn chế dòng du lịch giá rẻ từ Ấn Độ.

Chính phủ Modi đồng thời vẫn đang lên kế hoạch cho chuyến thăm Ấn Độ có thể diễn ra trong tháng 11 của Rahman và chuyến thăm Ấn Độ cuối tháng 11 của Shah. Sau chuyến thăm Bangladesh bị hủy vì đứt gãy thông tin lần đó, rõ ràng New Delhi không muốn lặp lại tình huống tương tự tại Kathmandu. Từ Thimphu tới Kathmandu, việc cùng một nhà ngoại giao chuyên nghiệp dày dạn kinh nghiệm đứng đầu hai đại sứ quán được xem là phương án "đúng bài".