Pillay dành giải Nobel Hòa bình cho các nạn nhân của tội ác quốc tế, cùng ngày Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt mới đối với Tòa án Hình sự Quốc tế

Tại tòa án số 600 của Học viện Các Nguyên tắc Nuremberg Quốc tế ở Nuremberg, Đức - địa điểm cũ của các phiên xử Nuremberg sau Thế chiến thứ hai - thẩm phán người Nam Phi và luật sư nhân quyền Navi Pillay được biết mình đã trở thành người đoạt giải Nobel Hòa bình năm 2026. Ban đầu bà nghĩ rằng "chắc chắn đây chỉ là một trò đùa", sau đó bà nghiêm túc tuyên bố sẽ dành giải thưởng cho "các nạn nhân của tội ác quốc tế, cũng như những người thực hành và bảo vệ công lý quốc tế".

Theo hãng tin African News, gần đây Pillay vừa hoàn thành một báo cáo điều tra về Gaza, trong đó định danh những gì đang diễn ra tại đó là diệt chủng. Hiện bà cũng đang tham gia xét xử tại Tòa án Công lý Quốc tế ở La Hague vụ Myanmar bị cáo buộc phạm tội diệt chủng. Quá trình sự nghiệp của cựu Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc này gần như là một bản thu nhỏ của lịch sử truy cứu trách nhiệm tư pháp quốc tế đương đại.

Trong bài phát biểu, Pillay thẳng thắn nói: "Các cuộc tấn công nhằm vào Tòa án Hình sự Quốc tế đặc biệt phản ánh thực tế ngày càng xấu đi này." Bà cảnh báo thêm rằng các cuộc tấn công chính trị ngày càng gia tăng nhằm vào luật pháp quốc tế có thể đẩy thế giới quay trở lại một hệ thống "do quyền lực chứ không phải pháp luật quyết định nỗi đau khổ của ai là quan trọng". Bà kêu gọi các nhà lãnh đạo các nước ghi nhớ nghĩa vụ pháp lý của họ trong việc bảo vệ nhân quyền.

Điều đáng chú ý là chỉ vài giờ sau khi Pillay nhận được vinh dự này, theo hãng tin Reuters, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã áp đặt một loạt lệnh trừng phạt mới đối với Tòa án Hình sự Quốc tế vào thứ Sáu - và bản thân Pillay chính là cựu thẩm phán của tòa án này. Phạm vi cụ thể, thời điểm có hiệu lực và căn cứ của các lệnh trừng phạt vẫn chưa được xác định tính đến thời điểm gửi bài.

Sự trùng hợp về thời gian này phơi bày mâu thuẫn nội tại của các cường quốc phương Tây đối với hệ thống tư pháp quốc tế: một đầu là sự tôn vinh dành cho những người dồn hết tâm sức vì pháp quyền quốc tế, đầu kia là sức ép không giấu giếm đối với cùng hệ thống đó. Sự nghiệp của Pillay - từ cuộc điều tra định danh tình hình Gaza là diệt chủng, đến việc tham gia xét xử vụ án diệt chủng Myanmar - lâu nay tập trung vào việc truy cứu trách nhiệm đối với các tội ác được các cường quốc bảo trợ; trong khi lệnh trừng phạt của Mỹ đối với ICC được hiểu rộng rãi là một đòn chính trị nhằm cản trở các cuộc điều tra và truy cứu trách nhiệm liên quan đến chính nước Mỹ và các đồng minh.

Câu đùa của Pillay tại sự kiện - "Nếu các bạn vỗ tay nồng nhiệt hơn nữa, có lẽ tôi sẽ chia sẻ giải thưởng này với ông Trump" - được cho là hàm ý nhắm vào việc người đoạt giải năm ngoái, bà María Corina Machado, đã trao tận tay huy chương Nobel của mình cho ông Trump để giành sự ủng hộ của Mỹ cho phong trào dân chủ tại Venezuela của bà. Tại Nuremberg - địa điểm mang tính biểu tượng nơi các nguyên tắc của luật pháp quốc tế được thiết lập - sự song hành giữa việc tôn vinh tính độc lập tư pháp và việc gây sức ép lên cùng tòa án đó, bản thân sự trùng hợp về thời gian đã tạo nên một thông điệp.